Tegeran universitetınıŋ professory, Äzerbaijanǧa qatysty bırjaqty ūstanymymen tanylǧan Ahmad Kazemi «İran diplomatiiasy» saityna jariialaǧan maqalasynda Äzerbaijanda jäne türkı älemınde keŋınen qoldanylatyn Kaspii teŋızınıŋ tarihi atauyn özgertudı ūsyndy, dep habarlaidy “Adyrna”.
Ol İrannyŋ resmi jäne ǧylymi mätınderınde «Hazar» atauyn qoldanudy toqtatyp, teŋızdı özge tarihi ataularmen ataudy ūsyndy.
Kazemidıŋ aituynşa, Kaspii teŋızı tarihta ärtürlı ataularmen belgılı bolǧan. Ol «Kaspii», «Verhana», «Girkan» jäne «Tabaristan» sekıldı ataulardy atap, «Hazar» atauynyŋ qoldanyluyn tarihi tūrǧydan dauly mäsele retınde körsetedı.
Sondai-aq sarapşy maqalasynda «Hazar» atauynyŋ mūsylman arab avtorlarynyŋ eŋbekterı arqyly keŋ taraǧanyn aityp, ony tarihi tūrǧydan «qate» dep baǧalaidy. Onyŋ pıkırınşe, İrannyŋ resmi qūjattarynda teŋızdıŋ basqa tarihi ataularyn qoldanu qajet.
Maqaladaǧy nazar audararlyq jaittardyŋ bırı – avtordyŋ mäselenı saiasatpen bailanystyruy. Atap aitqanda, Kazemi «Hazar» atauyn Äzerbaijan jäne Türkiiamen bailanystyryp, onyŋ qoldanyluyn «pantūranşyldyq» dep sipattaityn ideologiialyq üderıstermen bailanystyrady. Avtor mūny İrannyŋ aimaqtaǧy müddelerıne qauıp töndıretın faktor retınde körsetedı.
Maqalanyŋ soŋynda avtor Kaspii teŋızınıŋ atauy İrannyŋ aumaqtyq jäne qūqyqtyq müddelerımen bailanysty ekenın aityp, bilıktı «Hazar» terminınen bas tartuǧa şaqyrady.
«Şyndyq mynada: irandyqtar men aimaq halyqtary üşın İranǧa tiesılı emes “Hazar” terminınen bas tartatyn uaqyt keldı. Tiıstı organdardyŋ būl mäselenı şeşudı sozuy tarih pen halyq aldynda jauaptylardyŋ bedelıne nūqsan keltıredı», – dep jazady ol.
Osydan bırneşe jyl būryn Äzerbaijannyŋ marqūm prezidentı Geidar Äliev te İranǧa jasaǧan resmi saparlarynyŋ bırınde Kaspii teŋızın sol kezdegı İran prezidentı Mūhammed Hatamidıŋ «Mazandaran kölı» dep atauyna qarsylyq bıldırgen edı.
Äliev mūndai ataudyŋ älem kartasynda joq ekenın aityp, teŋızdıŋ ejelden Hazar teŋızı dep atalǧanyn, al halyqaralyq deŋgeide Kaspii teŋızı retınde tanylǧanyn mälımdegen bolatyn.
