Bügın, 20 naryz Türkı älemınıŋ körnektı qairatkerı, aǧartuşy, reformator Ysmaiyl Ǧaspralynyŋ tuǧanyna 175 jyl tolyp otyr, dep habarlaidy "Adyrna".
Ol 1851 jyly 21 nauryzda Qyrymdaǧy Baqşasarai maŋyndaǧy Audjikoi auylynda düniege kelgen. Balalyq şaǧy türkı-qyrym mädenietınıŋ ortalyǧy sanalǧan Baqşasaraida ötıp, alǧaşqy bılımın medresede, keiın orys oqu oryndarynda jalǧastyrǧan.
Jasynan bılımge qūştar bolǧan Ǧaspraly Mäskeu men Voronejdegı äskeri oqu oryndarynda bılım aldy. Alaida Reseidıŋ türkı halyqtaryna qatysty saiasatyn qabyldai almai, oquyn tastap, elge oralady. Keiın Baqşasaraidaǧy Zınjırlı medresesınde ūstazdyq qyzmet atqaryp, bılım beru jüiesın jaŋǧyrtuǧa kırıstı.
Ǧaspraly mūsylmandyq bılım berudı jaŋartu ideiasyn ūsynyp, dıni oqu oryndaryna matematika, geografiia, tarih, jaratylystanu pänderın engızudı qoldady. Ol «usul-jädid» dep atalǧan jaŋa oqytu ädısınıŋ negızın qalap, türkı halyqtarynyŋ jazuyn bırızdendırudı maqsat ettı. Aǧartuşy ūlttyq tärbienı mektepten bastau qajettıgın de ünemı nasihattady.
Ol tek pedagog qana emes, qoǧam qairatkerı ärı publisist retınde de tanyldy. Resei imperiiasynyŋ otarşyldyq saiasatyn synap, mūsylman halyqtarynyŋ ruhani damuyna jol aşudy talap ettı. «Tärjıman» gazetı arqyly türkı jūrtyn bılımge, bırlıkke ündedı.
1878 jyly Baqşasarai qalasynyŋ äkımı qyzmetıne taǧaiyndalǧan Ǧaspraly halyq igılıgı üşın mektepter men äleumettık nysandar saluǧa atsalysty. Soǧan qaramastan, onyŋ aǧartuşylyq ideialary türlı kedergılerge ūşyrap otyrdy.
Ysmaiyl Ǧaspraly 1914 jyly 11 qyrküiekte qaitys boldy. Onyŋ qazasy küllı türkı älemı üşın orny tolmas qaiǧy boldy. Qazaq ziialylary da ony joǧary baǧalap, Mırjaqyp Dulatūly ony «Resei mūsylmandarynyŋ ūstazy» dep atady.
Bügınde Ysmaiyl Ǧaspralynyŋ mūrasy – türkı halyqtarynyŋ ruhani jaŋǧyruy men aǧartuşylyq jolyndaǧy maŋyzdy tarihi kezeŋnıŋ aiǧaǧy bolyp qala beredı.
