Qazaqstan Respublikasynyŋ jaŋa Konstitusiiasynyŋ jobasyn memlekettıŋ ışkı jäne syrtqy damu jaǧdailarynyŋ özgeruıne beiımdeluge baǧyttalǧan jüielı saiasi-qūqyqtyq qadam retınde qarastyru qajet. Ūsynylyp otyrǧan özgerıster öz auqymy men mazmūny jaǧynan qoldanystaǧy Negızgı zaŋǧa engızıletın ädettegı tüzetuler şeŋberınen şyǧyp, eldıŋ institusionaldyq damuynyŋ jaŋartylǧan modelın qalyptastyrudy közdeidı.
Halyqaralyq qatynastar tūrǧysynan alǧanda, mūndai auqymdy konstitusiialyq reformalar būrynǧy basqaru ülgısınıŋ şekteulerın aiqyn sezıngen jäne ūzaq merzımdı jahandyq ürdısterge aldyn ala beiımdeluge ūmtylatyn memleketterge tän. Osy tūrǧyda Qazaqstan saiasi tūraqtylyqty, qoǧamdyq kelısımdı jäne adami kapitaldy damytuǧa negızdelgen neǧūrlym tūraqty ärı ikemdı memlekettık jüienı qalyptastyru baǧytyn taŋdaǧanyn aŋǧartady.
Joba mazmūnyndaǧy negızgı qaǧidalardyŋ bırı adamnyŋ qūqyqtary men bostandyqtaryn memlekettıŋ eŋ joǧary qūndylyǧy retınde bekıtu bolyp tabylady. Halyqaralyq täjıribede būl ölşem saiasi jüienıŋ institusionaldyq kemeldıgın jäne boljamdylyǧyn aiqyndaityn basty indikatorlardyŋ bırı sanalady. Qazaqstannyŋ syrtqy serıktesterı üşın mūndai ūstanym zamanaui qūqyqtyq memleket standarttarymen üilesetın normativtık negızdı nyǧaituǧa baǧyttalǧanyn körsetedı. Būl öz kezegınde halyqaralyq senımge, investisiialyq ahualǧa jäne köpjaqty yntymaqtastyqtyŋ damuyna tıkelei yqpal etedı.
Sonymen qatar bılım beru, ǧylym, mädeniet jäne innovasiialar salasyna strategiialyq basymdyq berıluı erekşe maŋyzǧa ie. Jahandyq deŋgeide bılım men tehnologiia üşın bäseke küşeiıp otyrǧan jaǧdaida adami kapitalǧa jüielı türde investisiia salatyn memleketter ūzaq merzımdı artyqşylyqtarǧa qol jetkızedı. Būl baǧyttyŋ Konstitusiia deŋgeiınde bekıtıluı Qazaqstannyŋ damuyn qysqa merzımdı ekonomikalyq koniunkturaǧa täueldı etpei, strategiialyq arnada ornyqtyruǧa degen ūmtylysty bıldıredı.
Saiasi jüienıŋ institusionaldyq jaŋǧyruy da nazar audaruǧa tūrarlyq. Bır palataly Parlament - Qūryltaidyŋ qūryluy, proporsionaldy sailau jüiesıne köşu, Vise-Prezident institutynyŋ engızıluı jäne Qazaqstan Halyq Keŋesınıŋ jalpyūlttyq konsultativtık alaŋ retınde qalyptastyryluy saiasi ökıldık pen qoǧamdyq dialog tetıkterın jetıldıruge baǧyttalǧan. Salystyrmaly tūrǧydan alǧanda, būl şeşımder memlekettık basqarudyŋ tiımdılıgı men ärtürlı äleumettık toptardyŋ saiasi üderıske qatysuyn keŋeitu arasyndaǧy tepe-teŋdıktı qamtamasyz etuge talpynys retınde qarastyrylady.
Jobada azamattardyŋ sifrlyq ortadaǧy qūqyqtaryn qorǧauǧa arnalǧan normalardyŋ engızıluı de uaqtyly ärı özektı qadam bolyp tabylady. Sifrlyq tehnologiialar men jasandy intellekttıŋ jahandyq auqymda qarqyndy damuy jaǧdaiynda mūndai normalar köptegen elderdıŋ konstitusiialyq täjıribesınde älı de sirek kezdesedı. Osy tūrǧydan alǧanda būl baǧyt aldaǧy qoǧamdyq qatynastardy qūqyqtyq tūrǧydan retteuge baǧyttalǧanyn körsetedı.
Reformany äzırleu üderısınıŋ özı de airyqşa mänge ie. Sarapşylardyŋ, qoǧamdyq instituttardyŋ jäne azamattardyŋ keŋınen tartyluy, sondai-aq soŋǧy şeşımdı bükılhalyqtyq referendum arqyly qabyldau halyqaralyq deŋgeide moiyndalǧan legitimasiia qaǧidattaryna säikes keledı. Būl reformanyŋ tūraqtylyǧyn arttyryp, onyŋ formaldy sipat alu täuekelderın tömendetedı.
Jalpy alǧanda, jaŋa Konstitusiia jobasyn Qazaqstannyŋ kürdelene tüsken halyqaralyq jäne ışkı jaǧdaida memlekettıŋ rölın institusionaldyq tūrǧydan qaita paiymdauǧa baǧyttalǧan normativtık qūjat retınde sipattauǧa bolady. Būl qūjat tek qūqyqtyq normalardy ǧana emes, sonymen qatar Qazaqstannyŋ egemen, äleumettık baǧdarlanǧan jäne halyqaralyq üderısterge jauapty qatysuşy retındegı bolaşaq saiasi baǧdaryn aiqyndaidy.
Osy tūrǧydan alǧanda Konstitusiia jobasy el ışındegı auditoriia üşın ǧana emes, Qazaqstannyŋ orta jäne ūzaq merzımdı damu traektoriiasyn baǧalaityn syrtqy baiqauşylar üşın de maŋyzdy mänge ie.
Baikuşikova G.S.
Halyqaralyq qatynastar jäne
älemdık ekonomiki kafedrasynyŋ
meŋgeruşısı
