قىدىربەك رىسبەك. قوناەۆتىڭ باتاسى (ۆيدەو)

498

6 مامىر – جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ تۋعان كۇنى. سوناۋ سوۆەت زامانىندا، وليمپيادا الاڭىندا قازاقتىڭ اتىن الەمگە تانىتقان باتىر ۇل بۇگىن 69 جاسقا تولىپ وتىر.

جاقسىلىق ءامىرالىۇلى ۇشكەمپىروۆ  1951 جىلى 6 مامىردا جامبىل وبلىسىنڭ ديحان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ داڭقتى پالۋانى، سپورت شەبەرى (1971), حالىقارالىق سپورت شەبەرى (1975), ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى (1980), التىن مەدالگە يەلەنگەن قازاقتان شىققان تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى.  الەم چەمپيونى (1981), الەم كۋبوگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى (1982), ەكى دۇركىن كەڭەس وداعىنىڭ چەمپيونى (1975, 1980), قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى

تومەندە تانىمال سپورت ءجۋرناليستى قىدىربەك رىسبەكتىڭ جازباسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز. 

رەداكتسيادان

ۋكراينادا اتاڭنىڭ باسى بار ما؟

1975 جىل جاقسىلىق ءۇشىن ءساتتى بولدى. قولتوقپاقتاي عانا قازاق بالۋانى سسرو حالىقتارىنىڭ سپارتاكياداسىندا جەكە-دارا شىقتى. ۇشكەمپىروۆكە دەيىن كلاسسيكالىق كۇرەستەن (قازىر گرەك-ريم كۇرەسى) سوۆەت وداعىنىڭ سپارتاكياداسىن ۇتقان قازاق بالۋانى بولماعانىن ەسكەرسەك، بۇل تابىستىڭ ءباسى قانداي ەكەنىن ۇعۋ قيىنعا تۇسپەيدى.

بۇعان دەيىن ەكى جىل قاتارىنان وداق چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى اتانعان جاقاڭنىڭ كوكەيىندە ەندى وليمپيادا ويىندارىنا، الەم چەمپيوناتىنا بارسام، دەگەن ارمان وتى تۇتاندى. سەبەبى، 1976 جىلى مونرەال وليمپياداسى وتەدى. سپارتاكيادا مەن وداق چەمپيوناتىنىڭ «التىنىن» قاتارىنان قانجىعاعا بايلاعان ۇشكەمپىروۆ جەتپىس بەستەگى الەم چەمپيوناتى مەن مونرەال وليمپياداسىنا بارۋدان بىردەن-ءبىر ۇمىتكەر ەدى. ونىڭ ۇستىنە، سپارتاكيادا بىتىسىمەن سسرو قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى ۆيكتور يگۋمەنوۆ: «وسى بابىنان تايماسا، مونرەال وليمپياداسىنا جاقسىلىق بارادى»، دەگەن.

جەتپىس بەستەگى الەم چەمپيوناتى ەكى-ءۇش ايدان كەيىن مينسكىدە ءوتتى. بۇل سىنعا الەمنىڭ ءۇش مارتە چەمپيونى ۆلاديمير زۋبكوۆ قاتىستى. جارايدى، باپكەرلەر القاسى تاجىريبەلى تارلانعا سەنىم ارتتى، زۋبكوۆ ءتورتىنشى رەت توپ جاردى.

جەتپىس التىداعى ەۋروپا چەمپيوناتى لەنينگرادتا ءوتتى. جاقسىلىق تاعى دا قۇرامادان تىس قالدى. بۇل جولى رەسەي قۇراماسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى گەننادي ساپۋنوۆتىڭ شاكىرتى الەكسەي شۋماكوۆتىڭ جولى بولدى.

اقش-تاعى الەم كۋبوگىنان تاعى سىرت قالدى. كوكەيدە كۇمان بوي كوتەرگەن. ءبىرىنشى ءنومىرلى بالۋاننىڭ ءۇش بىردەي رەسمي باسەكەگە ىلىكپەۋى جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس. ياعني، وداق قۇراماسىنىڭ باپكەرلەرى مونرەالعا بۇنى اپارمايدى. باپكەرلەردىڭ ءسوزى جاي الداۋسىراتۋ عانا.
ءدال وسى تۇستا ۋكراينا جاتتىقتىرۋشىلارى قولقا سالدى. «بىزگە اۋىسساڭ، مونرەالعا باراسىڭ. ءۇي، كولىك، ءبارى شەشىلەدى. قازىرگى ستيپەندياڭنان ەكى ەسە ارتىق جالاقى الاسىڭ». جاقاڭ كادىمگىدەي تولقىدى. ءۇي مەن كولىك وزىندە دە بار. كەرەگى - وليمپيادا جولداماسى.
ۋكرايداردىڭ «سالەمىن» كوپ جىل «قايرات» قوعامىن باسقارعان قابىش وماروۆ اعاسى ەستىپ قويىپتى. ءبىر كۇنى ويدا-جوقتا سالىپ-ۇرىپ جەتتى. كەلگەن بويداعى زالدا تەر ۇگىپ جۇرگەن ءىنىسىن اينانىڭ الدىنا الىپ باردى دا: «قاراشى، سەن كىمگە ۇقسايسىڭ؟» دەدى. «مەن اجەمنىڭ بالاسىمىن. اجەمە ۇقسايمىن». «سەن دۇرىستاپ قارا، قاي ۇلتقا ۇقسايسىڭ؟» «قازاقپىن، اعا! ونى نەگە سۇرادىڭىز؟» «قازاق بولساڭ، ۋكراينادا اتاڭنىڭ باسى بار ما؟!.» جاقسىلىق قىسىلعانىنان جەرگە كىرىپ كەتە جازدادى... «ال، بارا عوي كيەۆكە. بار! سەن ولارعا ۋاقىتشا عانا كەرەكسىڭ. سىڭبەيسىڭ ولارعا، سىڭىرمەيدى. ەرتەڭ سپورتتى دوعارعان سوڭ ەشكىمگە كەرەكسىز بوپ، دالادا قالاسىڭ. سوندا ءوزىڭدى الاقانىنا سالىپ، الپەشتەپ وتىرعان تۋعان جۇرتىڭنىڭ بەتىنە قالاي قارايسىڭ؟!..»

ۋكراينا ماسەلەسى وسىمەن ءتامام بولدى.

ءوزى ءبىر جاپىراق قوي...

وليمپيادا جولداماسى كوزدەن بۇل-بۇل ۇشقان. جاقسىلىق قاتتى تورىقتى. سسرو قۇراماسىنداعى ۇزەڭگىلەستەرى «تەرپەليۆىي جاك» اتاعان جىگىتتىڭ ءتوزىمى ابدەن شەگىنە جەتكەن. سودان تالايلاردىڭ قولى جەتپەي جۇرگەن سسرو قۇراماسىنا ءۇش اي ات ءىزىن سالماي، الماتىدا جاتىپ الدى.
ءبىر كۇنى ويدا-جوقتا رەسپۋبليكالىق سپورت كوميتەتىنىڭ توراعاسى امانشا اقباەۆ مۇنى ماشينەسىنە وتىرعىزىپ الىپ، قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتى ورنالاسقان ءزاۋلىم بوز ۇيگە ءبىر-اق تارتتى. بۇلاردى دىنمۇحاممەد قوناەۆتىڭ كومەكشىسى دۇيسەتاي بەكەجانوۆ كۇتىپ الدى. مۇندايدى كۇتپەگەن جاقسىلىق كادىمگىدەي قوبالجيىن دەدى.

اقباەۆ باستاپ ەكەۋى اتشاپتىرىم كابينەتكە قادام باسقان. توراعانىڭ سوڭىنان ىلەسكەن بالۋاننىڭ تىزەسى دىرىلدەپ قويا بەردى. سان مايداندا سىر بەرمەگەن جۇرەگى كەۋدەسىن جارىپ شىعارداي، بۇلقىنا سوعادى. قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى دىنمۇحاممەد قوناەۆ قاراعايداي بوپ قىزمەت ستولىنىڭ قاسىندا تۇر ەكەن. اۋىر وي قۇرساۋىندا ەكەنىن تۇنجىراعان قاباعى ايتىپ تۇر.

ەكەۋىنىڭ سالەمىن قابىل العان قوناەۆ جۇدىرىقتاي جاقسىلىققا توبەسىنەن تونە قاراپ: - ءاي، امانشا،چەمپيونىڭ وسى ما؟ ءوزى ءبىر جاپىراق قوي، مىنا دەنەسىمەن قالاي كۇرەسەدى؟ - دەدى اقباەۆقا قاراتا.

- دىنمۇحاممەد احمەتۇلى، ءوزى كىشكەنتاي بولعانىمەن، كۇشتى بالۋانىمىز وسى! وسى جىگىتتەن بىردەڭە شىعادى. باتاڭىزدى بەرىڭىز!

- ءا-ءا، جارايدى، وتىرىڭدار، - دەدى قوناەۆ ورىندىعىنا جايعاسىپ جاتىپ. - ال، جاقسىلىق، مەن كۇنىنە ءتورت ساعات ۇيىقتايمىن. كەزىندە وزبەكستانعا كەتكەن اۋداندارىمىز بار. سونى قايتارۋ كەرەك. مىنا جاقتا تىڭ يگەرىپ جاتىرمىز. قوي باسىن ەلۋ ميلليونعا جەتكىزۋ مىندەتى تاعى تۇر. مالشى اۋىلدارعا قانشاما جول، قانشاما ەلەكتر جارىعىن تارتىپ جاتىرمىز. كۇنى-ءتۇنى ەلىمدى، جەرىمدى ويلايمىن. اتا-بابادان امانات بايتاق جەرىمىز بار. مەن برەجنەۆپەن (سوۆەت وداعىنىڭ باس حاتشىسى) كۇندە سويلەسىپ وتىرامىن. ەلىمدى ساقتاپ، كوركەيتىپ، وركەندەتۋ ءۇشىن ول كىسىمەن دوس بولۋىم كەرەك. وسىنىڭ ءبارى ماعان وڭاي دەيسىڭ بە؟ ال، سەن نەگە جاتتىعۋعا بارماي ءجۇرسىڭ. قازاققا وليمپيادا چەمپيونى كەرەك! سەنى بولادى دەپ جاتىر عوي. قازىر كەزەك تيمەسە، ەندى ءتورت جىلدان كەيىن تيەدى. دۇرىستاپ دايىندال! مەن سەنى قاداعالاپ وتىرامىن. تەك ادىلدىك بولسىن! تازا بولساڭ، باراسىڭ.

- جارايدى، ءتۇسىندىم، اتا، - دەدى جاقسىلىق قاپەلىمدە اۋزىنا باسقا ءسوز تۇسپەي. - وزىڭە نە كەرەك، پاتەرىڭ بار ما؟ - بار. - ماشينەڭ بار ما؟ - بار. بىراق توزىپ قالىپ ەدى... - ءاي، امانشا، جاقسىلىققا ماشينە بەر! - دەدى ديمەكەڭ اقباەۆقا قاراپ. - ال، ەندى سەن دايىندال. - جاقسى، اتا، - دەپ جاقسىلىق لىپ ەتىپ ورنىنان تۇردى.

سول مەزەت جاقاسىلىقتىڭ تۇلا بويى دۋ-دۋ ەتىپ، مىڭعا جالعىز شابارداي شابىنىپ تۇر ەدى.

...1980 جىلى 29 جاستاعى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ ماسكەۋ وليمپياداسىندا توپ جارسا، 1981 جىل 30 جاسىندا الەم چەمپيونى اتاندى، ال، 1982 جىلى 31 جاسىندا الەم كۋبوگىن قانجىعاعا بايلادى. بۇل سپورتشىلىق جاسى ۇلعايا باستاعان تۇستاعى ەڭ اقىرعى ءۇش مۇمكىندىك ەدى. جاقاڭ زارىعىپ زورعا جەتكەن سول ءۇش مۇمكىندىكتى قالت جىبەرمەي، قاعىپ ءتۇستى.

ماسكەۋ وليمپياداسىنان ولجامەن ورالعان جاقسىلىق باتىردى دىنمۇحاممەد اعاسى «ءبىر جاپىراعىم!» دەپ ەركەلەتكەن ەكەن.

 

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى