قازاقستاندىق جۋرناليست تالعات المانوۆ اقش-تىڭ نيۋ-يورك شتاتىنداعى بۋففالو قالاسىندا ورنالاسقان ABC 7 تەلەارناسىنىڭ Executive Reporter قىزمەتىنە تاعايىندالدى. بۇل لاۋازىم اياسىندا ول جاڭالىقتار رەداكتسياسىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرىپ، تىلشىلەر مەن پروديۋسەرلەردىڭ قىزمەتىنە جەتەكشىلىك ەتەدى.
«ادىرنا» ءتىلشىسى وزگە ەلدە باسشىلىق قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن تالعات المانوۆپەن سۇحباتتاسىپ، ونىڭ اقش-تاعى كاسىبي جولى تۋرالى ءبىلدى.
«قايتا باستاۋعا تۋرا كەلدى»
35 جاستاعى تالعات المانوۆ – الماتىنىڭ تۋماسى. نارحوز ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، ەڭبەك جولىن ەلىمىزدەگى جەتەكشى تەلەارنالاردا باستاعان. «حابار»، 24kz جانە «ەلارنا» تەلەارنالارىندا قىزمەت اتقارعان ول كەيىن كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا اقش-قا اتتانىپ، نيۋ-يورك ۋنيۆەرسيتەتىندە جۋرناليستيكا ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان. بۇگىندە ABC7 Buffalo تەلەارناسىندا قىزمەت اتقارىپ، امەريكالىق اۋديتورياعا ماڭىزدى اقپارات ۇسىنىپ ءجۇر.
ونىڭ اقش-قا اتتانۋىنا كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ، حالىقارالىق تاجىريبە جيناۋعا دەگەن ۇمتىلىسى سەبەپ بولعان.
«مەنىڭ اقش-قا كەلۋىمە ەڭ الدىمەن جۋرناليست مامانى رەتىندە ءبىلىمىمدى جەتىلدىرىپ، حالىقارالىق تاجىريبە جيناۋعا دەگەن قۇلشىنىسىم سەبەپ بولدى. قازاقستاندا بىرنەشە جىل جاڭالىقتار بولىمىندە جۇمىس ىستەپ، ديكتورلىق قىزمەت اتقاردىم. بىراق ۋاقىت وتە كەلە كاسىبي تۇرعىدا جاڭا نارسە ۇيرەنىپ، الەمدىك جۋرناليستيكانىڭ تاجىريبەسىن كورگىم كەلدى»، – دەيدى ول.
ءجۋرناليستىڭ سوزىنشە، سول كەزەڭدە قازاقستاندا حالىقارالىق دەڭگەيدە تاجىريبە جيناعان ماماندار كوپ بولماعان. سوندىقتان ول الەمدىك جۋرناليستيكا وكىلدەرىمەن ءبىر ورتادا جۇمىس ىستەپ، ولاردىڭ تاجىريبەسىن ۇيرەنۋدى كوزدەگەن. وسى ماقساتىنىڭ جولىندا اقش-قا بارىپ، نيۋ-يورك ۋنيۆەرسيتەتىندە جۋرناليستيكا ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان.
الايدا امەريكاعا كەلگەننەن كەيىن قازاقستاندا جيناعان تاجىريبەسى جاڭا ورتادا بىردەن جۇمىس تابۋعا كومەكتەسپەگەن.
«قازاقستاندا جاڭالىقتار جۇرگىزۋشىسى بولعانىم بۇل ەلدەگى رەداكتسيالار ءۇشىن شەشۋشى فاكتور بولمادى. سوندىقتان اقش-تا مانسابىمدى قايتا باستاۋعا تۋرا كەلدى جانە باستاپقى پوزيتسيالاردان جۇمىس ىستەۋگە دايىن بولدىم»،- دەيدى تالعات المانوۆ.
ول ءۇشىن ەڭ ۇلكەن سىناقتاردىڭ ءبىرى تىلدىك جانە كاسىبي ورتاعا بەيىمدەلۋ بولعان. تالعاتتىڭ ايتۋىنشا، اعىلشىن تىلىندە سويلەي ءبىلۋ جەتكىلىكسىز.
«جۋرناليست رەتىندە ويلاۋ، ساۋاتتى جازۋ، سۇحبات جۇرگىزۋ، كۇردەلى تاقىرىپتاردى ءتۇسىندىرۋ جانە رەداكتسيانىڭ جۇمىس ءتارتىبىن مەڭگەرۋ قاجەت. اسىرەسە كاسىبي جازۋ داعدىسىنا كوپ كوڭىل ءبولدىم»، - دەيدى ول.
ماتەريالدىڭ قوعامعا بەرەتىن قۇندىلىعى
جۋرناليست ەكى ەلدىڭ رەداكتسيا جۇمىسىندا ۇقساستىقتار بولعانىمەن، وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى دە بار ەكەنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، امەريكالىق مەديادا اۋديتوريانىڭ قاجەتتىلىگىنە، اقپاراتتىڭ جەدەلدىگىنە جانە ماتەريالدىڭ قوعامعا بەرەتىن قۇندىلىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
ABC 7 تەلەارناسىنداعى جاڭالىقتار ءبولىمى پروديۋسەرلەر، رەپورتەرلەر، رەداكتورلار، وپەراتورلار جانە تسيفرلىق پلاتفورمالارعا جاۋاپتى مامانداردان قۇرالعان ۇلكەن كوماندا رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. اقپاراتتىڭ ەفيرگە شىعۋىنان باستاپ، سايتتا، الەۋمەتتىك جەلىلەردە جانە تىكەلەي ترانسلياتسيادا جاريالانۋىنا دەيىنگى بارلىق پروتسەسس ءوزارا بايلانىستى.
«امەريكالىق رەداكتسيالاردا اۋديتوريانىڭ قاجەتتىلىگىنە، اقپاراتتىڭ جەدەلدىگىنە جانە ماتەريالدىڭ قوعامعا بەرەتىن قۇندىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. سونىمەن قاتار رەداكتسيالىق شەشىمدەر ناقتى كاسىبي ستاندارتتارعا سۇيەنىپ قابىلدانادى»، - دەيدى ول.
جاڭا قىزمەتىندە تالعات المانوۆ رەداكتسيالىق پروتسەستەردى ۇيلەستىرىپ قانا قويماي، ماڭىزدى تاقىرىپتار بويىنشا جۋرناليستىك ماتەريالدار ازىرلەۋدى دە جالعاستىرادى.
«مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك – قانداي وقيعانىڭ اۋديتوريا ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن دۇرىس انىقتاۋ، جۋرناليستىك ماتەريالداردىڭ ساپاسىن ساقتاۋ جانە كورەرمەنگە سەنىمدى اقپارات جەتكىزۋ. سونىمەن بىرگە ارىپتەستەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ، ولاردىڭ كاسىبي دامۋىنا ۇلەس قوسۋ دا ماڭىزدى»،- دەيدى مەديامامان.
زەرتتەۋ جانە دەرەكتەر
تالعات المانوۆ زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسىن جالعاستىراتىنىن دا ايتتى. ول بۇل سالانى ۇزاق ۋاقىت پەن جان-جاقتى ىزدەنىستى قاجەت ەتەتىن باعىت دەپ سانايدى.
«زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تاباندىلىق. سەبەبى زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسى ۇزاق پروتسەسكە اينالۋى مۇمكىن. وقيعانىڭ سىرتقى كورىنىسىمەن شەكتەلمەي، ونىڭ تۇپكى سەبەبىن انىقتاۋ ماڭىزدى»،- دەيدى جۋرناليست.
ونىڭ سوزىنشە، اقش-تا زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسى اشىق دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ، مەملەكەتتىك قۇجاتتار مەن ەسەپتەردى زەردەلەۋ، اقپارات ىزدەۋ، دەرەككوزدەرمەن بايلانىس ورناتۋ جانە ءارتۇرلى مالىمەتتەردى سالىستىرۋ سياقتى بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى.
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىمدەرى، بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋى، جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جۇمىسى مەن تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر زەرتتەۋ ماتەريالدارىنىڭ نەگىزگى تاقىرىپتارىنا اينالۋى مۇمكىن.
جۋرناليست مۇنداي جۇمىستا ءبىر عانا دەرەككوزگە سۇيەنۋگە بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. اقپارات بىرنەشە تاراپتان تەكسەرىلىپ، قۇجاتتارمەن راستالۋى كەرەك.
الداعى ۋاقىتتا تالعات المانوۆتى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ شەشىمدەرى، قوعامدىق قاراجاتتىڭ جۇمسالۋى، قاۋىپسىزدىك، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى ماسەلەلەر قىزىقتىرادى.
«جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى شەشىمدەردىڭ ءوزى قاراپايىم ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. مەنىڭشە، زەرتتەۋ جۋرناليستيكاسىنىڭ قۇندىلىعى – قوعام نازارىنان تىس قالىپ قويۋى مۇمكىن ماسەلەلەردى كوتەرىپ، جاۋاپتى تاراپتاردىڭ ەسەپ بەرۋىنە ىقپال ەتۋىندە»، – دەيدى ول.
«كورەرمەن ءومىرى ماڭىزدى»
قازاقستاندىق جۋرناليست اقش اۋديتورياسىنا ماتەريال ازىرلەگەندە كورەرمەننىڭ اقپاراتتى قالاي قابىلدايتىنىن ەسكەرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، جۋرناليست ءۇشىن ماڭىزدى تاقىرىپتىڭ ءوزى اۋديتورياعا تۇسىنىكسىز نەمەسە الىس بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان كەز كەلگەن وقيعانىڭ كورەرمەن ومىرىنە قانداي قاتىسى بار ەكەنىن كورسەتۋ قاجەت.
«مىسالى، كۇردەلى ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق شەشىم تۋرالى ايتقاندا، ونىڭ قاراپايىم تۇرعىننىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسامىز. ادامدار ءۇشىن ماسەلەنىڭ ءمانى عانا ەمەس، ونىڭ وزىنە قانداي پايداسى نەمەسە سالدارى بار ەكەنى ماڭىزدى»، – دەيدى تالعات المانوۆ.
ول مادەني ايىرماشىلىقتاردىڭ دا جۋرناليست جۇمىسىنا اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءار قوعامنىڭ اقپاراتتى قابىلداۋى، بيلىك وكىلدەرىنە كوزقاراسى جانە جۋرناليستەن كۇتەتىن تالابى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان اۋديتوريانىڭ ەرەكشەلىگىن ءتۇسىنىپ، اقپاراتتى سوعان ساي جەتكىزۋ قاجەت.
جۋرناليست اعىلشىن تىلىندە جۇمىس ىستەۋدى دە ۇلكەن تاجىريبە مەكتەبى دەپ باعالايدى. اسىرەسە كۇردەلى تاقىرىپتاردى قىسقا، ناقتى ءارى تۇسىنىكتى ەتىپ جازۋ وڭاي ەمەس.
«تەلەۆيزيالىق جۋرناليستيكادا ءار ءسوزدىڭ سالماعى بار. سوندىقتان تىلدىك داعدىنى ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ قاجەت. قازاقستاندىق جۋرناليست رەتىندەگى ارتىقشىلىعىم – ەكى ەلدىڭ اقپاراتتىق جانە مادەني ورتاسىن سالىستىرا ءارى تۇسىنە الامىن. بۇل حالىقارالىق تاقىرىپتاردى قامتىعاندا پايدالى»، - دەيدى ول.
وسى ورايدا جۋرناليست الداعى ۋاقىتتا G20 سامميتىنە بارۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن دا ايتتى.
«جۋرناليست كۇن سايىن جاڭا نارسە ۇيرەنۋى ءتيىس»
اقش-تا جۋرناليستيكا سالاسىندا مانساپ قۇرعىسى كەلەتىن قازاقستاندىق جاستارعا تالعات المانوۆ ەڭ الدىمەن ءوز باعىتىن انىقتاۋعا كەڭەس بەرەدى. ويتكەنى جۋرناليستيكانىڭ سپورت، ساياسات، زەرتتەۋ، جاڭالىقتار، دەرەكتى فيلمدەر مەن مۋلتيمەديا سياقتى بىرنەشە باعىتى بار.
«ەڭ الدىمەن، جۋرناليست بولعىسى كەلەتىن جاستار وزىنە “مەن قانداي جۋرناليست بولعىم كەلەدى؟” دەگەن سۇراق قويۋى كەرەك. ءوز باعىتىڭدى ەرتەرەك انىقتاپ، سول سالانىڭ مامانى بولۋعا ۇمتىلعان دۇرىس. ەكىنشىدەن، ۇنەمى وقىپ، ىزدەنۋ كەرەك. مەنىڭشە جەتىستىككە جەتۋدىڭ بۇدان ارتىق فورمۋلاسى جوق. جۋرناليست كۇن سايىن جاڭا نارسە ۇيرەنۋى ءتيىس. الەمدە نە بولىپ جاتقانىن ءبىلىپ قانا قويماي، سول وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارىن تۇسىنە الۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن، اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋگە كەڭەس بەرەر ەدىم. اقش مەدياسىندا جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن ادام ءۇشىن بۇل – نەگىزگى تالاپ. اسىرەسە جازۋ داعدىسىن دامىتۋ ماڭىزدى. سەبەبى جۋرناليستيكادا جاقسى سويلەي ءبىلۋ جەتكىلىكسىز، ويىڭدى ساۋاتتى ءارى ناقتى جەتكىزە ءبىلۋىڭ كەرەك»،- دەيدى ول.
«ەلىمە قايتقىم كەلەدى»
تالعات المانوۆ بولاشاقتا قازاقستانعا ورالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جاسىرمادى. الايدا ازىرگە اقش-تاعى كاسىبي تاجىريبەسىن جەتىلدىرىپ، بىلىكتى مامان رەتىندە قالىپتاسۋدى باستى ماقسات سانايدى.
«مەن ەلىمە قايتقىم كەلەدى. بىراق قازىرگى باستى ماقساتىم – اقش-تاعى كاسىبي تاجىريبەمدى ودان ءارى جەتىلدىرىپ، جاقسى مامان بولىپ ورالۋ. اسىرەسە زەرتتەۋ جانە ساراپتامالىق جۋرناليستيكا باعىتىندا جۇمىسىمدى دامىتقىم كەلەدى. سونىمەن قاتار رەداكتسيالىق جۇمىسقا ارالاسىپ، تاجىريبەمدى ارتتىرعىم كەلەدى»، - دەيدى جۋرناليست.
ول قازاقستان مەدياسىمەن بايلانىستى دا ۇزگىسى كەلمەيدى. كەرىسىنشە، اقش-تا جيناعان تاجىريبەسىن وتاندىق ارىپتەستەرىمەن ءبولىسىپ، ەكى ەل جۋرناليستەرى اراسىنداعى كاسىبي بايلانىستى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋدى كوزدەيدى.
«بۇگىنگى جۋرناليست ءۇشىن گەوگرافيالىق شەكارا بۇرىنعىداي كەدەرگى ەمەس. ماڭىزدىسى – قاي جەردە جۇرسەڭ دە، كاسىبي دەڭگەيىڭدى كوتەرىپ، قوعامعا پايدالى اقپارات دايىنداۋ. ال قازاقستانمەن كاسىبي بايلانىستى ساقتاۋ – مەن ءۇشىن جەكە ءارى كاسىبي تۇرعىدان ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى»،- دەيدى امەريكالىق تەلەارنانىڭ قىزمەتكەرى تالعات المانوۆ.
دانا نۇرمۇحانبەت
“ادىرنا” ۇلتتىق پورتالى
