استاناداعى قوس ىرگەلى رۋحاني وردادا – ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا «قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ تانىستىرىلىمى مەن جاڭا باسىلىمداردىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
ۇلىتاۋدىڭ تاريحىن تۇگەندەپ، ۇلت رۋحانياتىنا ۇلەس قوسۋدى ماقسات ەتكەن باسقوسۋعا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، عالىمدار، قالامگەرلەر، ونەر وكىلدەرى مەن كىتاپسۇيەر قاۋىم قاتىستى. تاعىلىمدى جيىندا تاريحي جادى، ادەبي مۇرا، تۋعان جەردىڭ شەجىرەسى مەن ۇرپاق ساباقتاستىعى كەڭىنەن ءسوز بولدى.
2013 جىلدىڭ قازان ايىندا جەزقازعان قالاسىندا قۇرىلعان «قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگى سودان بەرى ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحىن زەردەلەۋ، ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالاردىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋ باعىتىندا بىرقاتار يگى باستامانى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. 2021 جىلى قولعا الىنعان «ۇلىتاۋ» كىتاپتار سەرياسى – وسى ەڭبەكتىڭ ەلەۋلى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى.
شارانىڭ شىمىلدىعىن مودەراتور سابىرجان تەمباەۆ اشىپ، ۇلىتاۋ وڭىرىنەن ارنايى كەلگەن قوناقتاردىڭ سالەمىن جەتكىزدى. ول كىتاپتىڭ ادامزات وركەنيەتىندەگى ورنىنا توقتالىپ، تاريحي تانىم مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋدەگى باسىلىمداردىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىنگى باسقوسۋعا قۇر قول كەلگەن جوقپىز. «قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن جارىق كورگەن كىتاپتاردى ەلوردا وقىرماندارىنا تانىستىرىپ، جاڭا باسىلىمداردىڭ تۇساۋىن كەسۋدى ماقسات ەتتىك. بۇل – ۇلىتاۋدىڭ شەجىرەسىن تۇگەندەپ، تاريحي تۇلعالاردىڭ مۇراسىن كوپشىلىككە جەتكىزۋ جولىنداعى ەڭبەكتىڭ ءبىر بەلەسى، – دەدى مودەراتور.
«قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى، تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تولەگەن بۇكىروۆ ۇيىمنىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارعان جۇمىسىنا توقتالىپ، ونىڭ تاريحي-مادەني باعىتتاعى باستامالارىن تانىستىردى. ول كەتبۇقا ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋى، عىلىمي كونفەرەنتسيالار، كۇي سايىستارى، اقىندار ءمۇشايراسى مەن جاس ولكەتانۋشىلار بايقاۋى سەكىلدى جوبالارعا توقتالىپ، بىرلەستىكتىڭ ەل رۋحانياتىنا قوسقان ۇلەسىن باياندادى.
«ۇلىتاۋ» سەرياسى – ءوڭىر شەجىرەسىن تۇگەندەگەن ەڭبەك
جيىن بارىسىندا 2021–2025 جىلدارى جارىق كورگەن كىتاپتار تانىستىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇلىتاۋعا ارنالعان جىرلار توپتاستىرىلعان «بابا تاۋىم – باق تاۋىم»، «جىر ارقاۋى – ۇلىتاۋ» جيناقتارى، مۇقاش سەيتقازينوۆتىڭ ء«داريداي – جۇرەك» كىتابى، «كەنەسارى حان» تاريحي-تانىمدىق ماقالالار جيناعى جانە باۋبەك بۇلقىشەۆتىڭ ء«ومىر سۇرگىم كەلەدى…» اتتى تۋىندىسى بار.
سونداي-اق كەنشى اقىن مۇسا تىلەۋوۆتىڭ «تاۋلارعا تاۋلار تامسانار» جىر جيناعى، «جوشى حان» تاريحي-تانىمدىق ەڭبەگى مەن ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني، تابيعي ەسكەرتكىشتەرى جانە كونە قونىستارى تۋرالى دەرەكتەر قامتىلعان «ۇلىتاۋ كەرەمەتتەرى» كىتابى كوپشىلىككە تانىستىرىلدى.
اتالعان باسىلىمداردا تۋعان ولكەنىڭ وتكەنى، ەل تاريحىندا ءىز قالدىرعان تۇلعالار، ادەبي مۇرا مەن تاريحي مەكەندەردىڭ تاعىلىمى قامتىلعان. كىتاپتاردىڭ ءوڭىر كىتاپحانالارىنا تاراتىلۋى دا ولاردىڭ وقىرمانعا قولجەتىمدى بولۋىنا جول اشتى.
جاڭا باسىلىمدار – ۇرپاققا امانات
بيىلعى تانىستىرىلىمنىڭ ماڭىزدى بولىگى – استاناداعى «كاۋسار» باسپاسىنان جارىق كورگەن جاڭا جيناقتاردىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. حالىق اقىنى، شەجىرەشى، اڭگىمەشى يمانجان جىلقايداروۆتىڭ «تولىق شىعارمالار جيناعى» مەن مۇقان يمانجانوۆتىڭ «ادام تۋرالى اڭىز» اتتى كىتابى وقىرمانعا جول تارتتى.
يمانجان جىلقايداروۆ مۇراسىن جيناقتاۋ بارىسىندا اقىننىڭ ارحيۆتىك ماتەريالدارى، اراب گرافيكاسىنداعى توتە جانە قاديم جازۋ ۇلگىلەرى مەن لاتىن گرافيكاسىنداعى قولجازبالارى زەردەلەنىپ، باسپاعا ازىرلەنگەن. جيناققا عىلىمي تۇسىنىكتەر بەرىلىپ، شىعارمالاردىڭ تاريحي-ادەبي ءمانىن اشۋعا باسىمدىق جاسالعان. ال مۇقان يمانجانوۆتىڭ كىتابى قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن وقىرمانعا قايتا ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭا باسىلىمداردىڭ مازمۇنى جونىندە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ساراپشىسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اقەدىل تويشانۇلى مەن جۋرناليست، باسپاگەر، «كاۋسار» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى قۋات قۇرمانسەيىت ءسوز قوزعادى. ولار جيناقتاردىڭ دايىندالۋ ەرەكشەلىگىنە، اۆتورلار مۇراسىنىڭ ادەبي جانە تاريحي ماڭىزىنا توقتالدى.
كىتاپتاردىڭ تۇساۋىن كەسۋ راسىمىنە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇحامبەت جۇمانازارۇلى كوپەەۆ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور سەرىك نىعمەتوللاۇلى نەگيموۆ جانە قازاقستان قۇرىلتايىنىڭ دەپۋتاتتارى المات ابدىكەشوۆ پەن المات جوكەباەۆ قاتىستى.
عالىمدار مەن قالامگەرلەردىڭ تاعىلىمدى تىلەگى
كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، بەلگىلى عالىمدار، اقىن-جازۋشىلار مەن ولكەتانۋشىلار ءسوز سويلەپ، جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ مازمۇنى مەن تاعىلىمدىق ماڭىزى جونىندە باياندامالار جاسادى. اتاپ ايتقاندا، مۇحامبەت جۇمانازارۇلى كوپەەۆ، ءاليحان مۇحامەديارۇلى بايمەنوۆ، قازاقستان قۇرىلتايىنىڭ دەپۋتاتى كەندەباي سارىبايۇلى ادامبەك، امانجول دۇيسەنبايۇلى ءالتاي، اقەدىل تويشانۇلى، تولەگەن بۇكىروۆ جانە وزگە دە زيالى قاۋىم وكىلدەرى ىزگى تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ، كىتاپ اۆتورلارىنىڭ شىعارماشىلىق جولى مەن ەڭبەكتەرىنىڭ تاريحي-ادەبي ماڭىزىنا توقتالدى.
سونداي-اق اقىن، بابىر بي ۇرپاعى، «اۋليەتاۋ تىلسىمدارى» كىتابىنىڭ اۆتورى باعدات تىلەۋلىۇلى بايجانتاەۆ تا ءسوز سويلەپ، ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ تاريحي مۇراسى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. باسقوسۋدا قاتىسۋشىلار كىتاپتاردىڭ مازمۇنىنا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالىپ، تاريحي مۇرانى ساقتاۋ، ولكە تاريحىن تەرەڭىرەك زەرتتەۋ جانە ونى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ جونىندەگى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
باسقوسۋدىڭ مازمۇنى تەك كىتاپ تانىستىرۋمەن شەكتەلمەدى. ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇحامبەت جۇمانازارۇلى كوپەەۆكە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى اتاعىن راستايتىن سەرتيفيكات تابىستالىپ، سالتاناتتى تۇردە مانتيا كيگىزىلدى. بۇدان كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە «ۇلىتاۋ» سەرياسىمەن جارىق كورگەن كىتاپتار سىيعا بەرىلدى.
ادەبي-تانىمدىق جيىننىڭ كوركەمدىك مازمۇنىن ونەرپازدار تولىقتىردى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى سەرىك وسپانوۆ اقسەلەۋدىڭ «سارىارقاسىن»، ءداستۇرلى ءان مەكتەبىنىڭ شاكىرتتەرى، جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ لاۋرەاتتارى ارداق مۇقىشەۆ پەن جاندوس سۇلتان اندەر ورىنداپ، كوپشىلىككە كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي سىيلادى. ءان مەن ءسوز جاراسىم تاپقان كەشتە ونەر ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە كورىنىس تاپتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى عالىم مۇحامەدين كەتبۇقانىڭ «ساق بولعىن» تەرمەسىن جانە حالىق اقىنى تايجاننىڭ «ساق، ساق» ءانىن ورىندادى. كەتبۇقانىڭ عاقليا سوزىنە نەگىزدەلگەن تاعىلىمدى تۋىندى باسقوسۋدىڭ مازمۇنىمەن ۇندەسىپ، كوپشىلىكتى بابالار ءسوزىن قادىرلەۋگە، تاريحي جادىنى ساقتاۋعا ۇندەدى.
وسىلايشا، ۇلىتاۋدان باستاۋ العان رۋحاني باستاما ەلوردانىڭ ەكى ءىرى ءبىلىم جانە مادەنيەت ورداسىندا جالعاسىن تاپتى. كىتاپتاردىڭ ۋنيۆەرسيتەت پەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا قورىنا تاپسىرىلۋى ولاردىڭ زەرتتەۋشىلەرگە، ستۋدەنتتەرگە جانە قالىڭ وقىرمانعا قولجەتىمدى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
«قازاقتىڭ كەتبۇقاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ «ۇلىتاۋ» سەرياسى – تۋعان جەردىڭ تاريحىن تۇگەندەپ، ادەبي مۇرانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى. ءار كىتاپتىڭ استارىندا ەل تاريحىنا دەگەن قۇرمەت، وتكەندى تانۋعا دەگەن ىزدەنىس جانە كەلەر ۇرپاققا امانات قالدىرۋ مۇراتى جاتىر.
كىتاپ – ۋاقىتتىڭ ءۇنىن ساقتايتىن، ۇرپاقتىڭ ساناسىن جالعايتىن رۋحاني كوپىر. ال سول كوپىردى بەكەمدەۋ – تاريحىن قۇرمەتتەگەن ەلدىڭ ورتاق مىندەتى.
