ەلىمىزدە 1 شىلدەدەن باستاپ جاڭا قۇرىلىس كودەكسىنىڭ نەگىزگى نورمالارى كۇشىنە ەندى. قۇجات قۇرىلىس سالاسىن تولىق تسيفرلاندىرۋدى، مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى، زاڭسىز قۇرىلىستىڭ الدىن الۋدى جانە تۇرعىن ءۇي ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭداتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق ۇلەسكەرلەردىڭ قاراجاتىن قورعاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلىپ، قۇرىلىس كومپانيالارىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيتىلدى.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026 جىلعى 9 قاڭتاردا قابىلدانعان جاڭا قۇرىلىس كودەكسى قۇرىلىس سالاسىنداعى بارلىق پروتسەستى – جوسپارلاۋدان باستاپ نىساندى پايدالانۋعا بەرۋ جانە كەيىن كادەگە جاراتۋعا دەيىنگى كەزەڭدى كەشەندى تۇردە رەتتەيدى. كودەكستىڭ نەگىزگى ماقساتى – قۇرىلىس سالاسىن باسقارۋدى اشىق ءارى ءتيىمدى ەتۋ، وبەكتىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ، سونداي-اق قۇرىلىس راسىمدەرىن تسيفرلاندىرۋ.
مينيسترلىك مالىمەتىنشە، كودەكستەگى باستى جاڭاشىلدىقتاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قالا قۇرىلىسى كاداسترى ارقىلى تسيفرلىق باقىلاۋ ەنگىزىلۋى. باس جوسپار مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسىنا سايكەس كەلمەيتىن قۇرىلىسقا رۇقسات بەرىلمەيدى. سونىمەن قاتار تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرۋ ءۇشىن قالا قۇرىلىسى جوبالارىن قوعامدىق تالقىلاۋ مىندەتتەلەدى.
بۇدان بولەك، تۇرعىن ءۇي ساپاسىنا قويىلاتىن كەپىلدىك مەرزىمى ۇلعايتىلدى. ەندى قۇرىلىس وبەكتىلەرىنە كەمىندە بەس جىل، ال كوتەرگىش كونسترۋكتسيالار، شاتىر مەن قاسبەتتەرگە كەمىندە ون جىل كەپىلدىك بەرىلەدى. سەيسميكالىق قاۋىپتى وڭىرلەردە قۇرىلىسقا قويىلاتىن تالاپتار دا كۇشەيتىلەدى.
«قۇرىلىس پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋدا «تەحنيكالىق تاپسىرىس بەرۋشى» ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. ول جوبانى جوسپارلاۋدان باستاپ پايدالانۋعا بەرۋگە دەيىنگى بارلىق كەزەڭگە جاۋاپ بەرەدى. مەملەكەتتىك باقىلاۋ تەك قۇرىلىس اياقتالعاننان كەيىن ەمەس، قۇرىلىس بارىسىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىندە دە جۇرگىزىلەدى. ەگەر قۇرىلىس باستالعانى تۋرالى حابارلامامەن بىرگە باقىلاۋ كەستەسى ۇسىنىلماسا، مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ ورگانى نىساندى پايدالانۋعا قابىلدار الدىندا مىندەتتى تۇردە تەكسەرۋ جۇرگىزەدى. قۇرىلىس كومپانيالارى تۋرالى مالىمەتتەر اۆتوماتتاندىرىلعان تىزىلىمدە جيناقتالىپ، ولاردىڭ ليتسەنزيالىق تالاپتارعا سايكەستىگى تۇراقتى تەكسەرىلەدى. سونىمەن قاتار ينجەنەرلەر مەن ساراپشىلاردى سەرتيفيكاتتاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلەدى. كودەكس تالاپتارىن بىرنەشە رەت بۇزعان قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ ليتسەنزياسى توقتاتىلىپ، رۇقسات قۇجاتىنان ايىرىلۋى مۇمكىن»، دەلىنگەن ۆەدوموستۆو حابارلاماسىندا.
ماماندار قۇرىلىس جۇمىستارىن كۇن سايىن باقىلاپ، اي سايىن مەملەكەتتىك ورگانعا ەسەپ بەرەدى. ەگەر مەردىگەر انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويماسا، بۇل تۋرالى تاپسىرىس بەرۋشى مەن باقىلاۋشى ورگانعا حابارلاۋعا مىندەتتى بولادى. سونىمەن بىرگە اۆتورلىق قاداعالاۋ قۇرىلىس اياقتالعانعا دەيىن ۇزدىكسىز جۇرگىزىلەدى.
مينيسترلىك جاڭا كودەكس زاڭسىز قۇرىلىستىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرىن دە كۇشەيتكەنىن اتاپ ءوتتى. قالا قۇرىلىسى قۇجاتتارىنا قايشى كەلەتىن جوبالارعا رۇقسات بەرىلمەيدى، ال تسيفرلىق جۇيەلەر ارقىلى جۇرگىزىلەتىن مونيتورينگ ناتيجەسىندە جوبادان اۋىتقۋ انىقتالسا، قۇرىلىس دەرەۋ توقتاتىلۋى مۇمكىن.
ۇلەستىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىندا نە وزگەرەدى؟
«ۇلەسكەرلەردىڭ قاراجاتىن تارتۋعا تەك بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ كەپىلدىگى بولعاندا، بانك جوبانى قارجىلاندىرعاندا نەمەسە تۇرعىن ءۇي قاڭقاسى تۇرعىزىلعاننان كەيىن عانا رۇقسات بەرىلەدى. ۇلەستىك قاتىسۋ شارتى مىندەتتى تۇردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا تىركەلۋگە ءتيىس. سونىمەن بىرگە ۇلەسكەرلەردىڭ قاراجاتىن زاڭسىز تارتقانى ءۇشىن ايىپپۇل كولەمى 300-دەن 2000 اەك-كە دەيىن ۇلعايتىلىپ، مۇنداي جوبالاردى جارنامالاۋعا تىيىم سالىنادى»، دەدى مينيسترلىك وكىلدەرى.
قۇرىلىس سالاسىن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا بىرىڭعاي قۇرىلىس پورتالى ىسكە قوسىلادى. وندا رۇقسات قۇجاتتارى، ساراپتاما ماتەريالدارى، تەحنيكالىق جانە اۆتورلىق قاداعالاۋ ەسەپتەرى، ورىندالعان جۇمىستار اكتىلەرى جانە قۇرىلىس كومپانيالارى تۋرالى اقپارات جيناقتالادى. ءاربىر قۇرىلىس نىسانىنا بىرەگەي ءنومىر بەرىلىپ، ونىڭ بۇكىل ومىرلىك تسيكلى وسى جۇيەدە باقىلانادى.
مينيسترلىكتىڭ كۇتۋىنشە، جاڭا كودەكستى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە زاڭسىز قۇرىلىس ازايىپ، قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى، قۇرىلىس ساپاسى جاقسارىپ، ازاماتتار ءۇشىن قۇرىلىس سالاسىنىڭ اشىقتىعى مەن قاۋىپسىزدىگى كۇشەيەدى.
ساراپشى نە دەيدى؟
Qazaq Expert Club قۇرىلىس جانە ۋربانيستيكا ساراپشىسى ديليارا سەيتنۋروۆا جاڭا قۇجاتتىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن ءالسىز تۇستارى، قۇرىلىس نارىعىنا ىقپالى جانە بولاشاقتا جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن نورمالار تۋرالى ايتىپ بەردى.
جاڭا قۇرىلىس كودەكسىنە كاسىبي ساراپشى رەتىندە باعا بەرگەن ديليارا سەيتنۋروۆا قۇجاتتى جالپى وڭ باعالايتىنىن، بىراق ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى بار ەكەنىن ايتتى.
«كودەكستىڭ ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى – بارلىق قالا قۇرىلىسى جوبالارىنا، سونىڭ ىشىندە ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوبالارىنا مىندەتتى ساراپتامانىڭ ەنگىزىلۋى. پدپ-نى وزگەرتۋ ەندى ەكى جىلدا ءبىر رەت قانا مۇمكىن بولادى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق باقىلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ، باس جوسپارعا قايشى كەلەتىن قۇجاتتار اۆتوماتتى تۇردە انىقتالادى. دەمپينگكە قارسى تەتىكتەر، تەحنيكالىق قاداعالاۋ مەن جوبالاۋشىنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى، كەپىلدىك مەرزىمدەرىنىڭ ۇزارۋى جانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ساقتاندىرۋ دا ماڭىزدى جاڭاشىلدىقتار»، دەدى ساراپشى.
سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا، ءالسىز تۇستارى دا جوق ەمەس.
«كودەكس اكىمدىكتەردى ەسكى تۇرعىن ءۇي قورىن تولىق تەكسەرۋگە مىندەتتەمەيدى. مىڭداعان ءۇيدىڭ مارتەبەسى ءالى انىقتالماعان. سونداي-اق «تۇرعىن ءۇي كلاسى» زاڭ جۇزىندە ستاندارتتالماعاندىقتان، قۇرىلىس سالۋشىلار تۇرعىن ۇيلەرىن قالاعانداي «بيزنەس-كلاسس» دەپ اتاي بەرەدى. زاڭ جوبالاۋ دەڭگەيىندە مىقتى بولعانىمەن، ونىڭ ورىندالۋى ءالى ۋاقىت سىنىنان ءوتۋى كەرەك»، دەدى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، جاڭا كودەكس قۇرىلىس سالاسىنداعى بىرقاتار جۇيەلى ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ اشىقتىعى ارتادى. مىندەتتى ساراپتاما، تىركەۋ ءتىزىلىمى، ساقتاندىرۋ سياقتى بۇرىن بولماعان مەحانيزمدەر ەنگىزىلدى. ۇزاققا سوزىلعان قۇرىلىستار تاۋەكەلى دە ازايادى. الايدا تۇتىنۋشى قۇقىقتارىنا قاتىستى كەيبىر ماسەلەلەر ساقتالىپ وتىر. مىسالى، ۇلەستىك قاتىسۋ شارتىندا پاتەردىڭ اۋدانى، قاباتى مەن باعاسى كورسەتىلگەنىمەن، قاسبەت ماتەريالى، ليفت سانى نەمەسە اۋلا ينفراقۇرىلىمى سەكىلدى ماڭىزدى سيپاتتامالار مىندەتتى تۇردە جازىلمايدى. ياعني ساتىپ الۋشى جارناماداعى كورىنىستى ەمەس، ءىس جۇزىندە تەك شارشى مەتردى ساتىپ الادى»، دەدى ديليارا سەيتنۋروۆا.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، كودەكس ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان.
«تسيفرلىق باقىلاۋ، مىندەتتى ساراپتاما، ءتۇرلى رەەسترلەر – ءبارى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتەدى. تۇرعىندارعا ساقتاندىرۋ مەن رەەستر ارقىلى بەلگىلى ءبىر قورعانىس بەرىلەدى، بىراق تۇرعىن ءۇيدىڭ ناقتى سيپاتتاماسىن شارتتا كورسەتۋ مىندەتتەلمەگەن. ال ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى جاڭا تالاپتارعا وڭاي بەيىمدەلىپ، نارىقتاعى پوزيتسياسىن كۇشەيتە الادى. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت، كەيىن ءىرى قۇرىلىس سالۋشىلار ۇتادى، ال تۇرعىنداردىڭ قورعالۋى ازىرگە ءىشىنارا عانا قامتاماسىز ەتىلەدى»، دەدى ول.
ونىڭ پىكىرىنشە، جاڭا تالاپتارعا بەيىمدەلۋ كەزەڭىندە قۇرىلىس كومپانيالارى بىرقاتار قيىندىققا تاپ بولادى.
«ەڭ ۇلكەن قيىندىق – قۇجاتتاما. بۇرىن جەڭىل راسىمدەلگەن جوبالار ەندى مىندەتتى ساراپتامادان وتەدى. تەحنيكالىق قاداعالاۋ مەن جوبالاۋشىنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى جوبالاردى باستاپقى كەزەڭدە الدەقايدا مۇقيات ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى. اسىرەسە شاعىن قۇرىلىس كومپانيالارىنا قيىن بولادى. ساراپتاما مەن ساقتاندىرۋ شىعىنىن كوتەرە المايتىن ويىنشىلار نارىقتان بىرتىندەپ كەتۋى مۇمكىن»، دەدى ساراپشى.
قۇرىلىس ساپاسىنا قاتىستى ول زاڭنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«زاڭ وزدىگىنەن ساپانى ارتتىرمايدى. ناتيجە نورمالاردىڭ ناقتى ورىندالۋىنا بايلانىستى. مەملەكەتتىك باقىلاۋ ورگاندارى قۇرىلىس تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن تەكسەرۋگە مىندەتتى بولعانىمەن، تەكسەرۋدىڭ ساپاسى وڭىرگە، كادرلىق مۇمكىندىككە جانە ادامي فاكتورعا تاۋەلدى. سوندىقتان نەگىزگى ماسەلە – زاڭدى ورىنداۋ»، دەدى ديليارا سەيتنۋروۆا.
ۇلەستىك قۇرىلىسقا قاتىستى الاياقتىقتىڭ ازايۋىنا مۇمكىندىك بار ەكەنىن ايتقان ساراپشى، ونىڭ تولىق جويىلمايتىنىن جەتكىزدى.
«2026 جىلدان باستاپ ۇلەستىك قاتىسۋ شارتىنسىز تۇرعىن ءۇيدى ساتۋعا جانە جارنامالاۋعا تىيىم سالىندى. بۇعان قوسا قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ رەەسترى، ساقتاندىرۋ جانە قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسىنىڭ كەپىلدىگى ەنگىزىلدى. بۇل الاياقتىققا توسقاۋىل بولادى. بىراق كولەڭكەلى سحەمالار تولىق جوعالىپ كەتپەيدى، تەك جاڭا فورماعا اۋىسۋى مۇمكىن»، دەدى ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، كودەكستىڭ وڭىرلەرگە اسەرى ءارتۇرلى بولادى.
«استانا مەن الماتىداعى ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى جاڭا تالاپتارعا بەيىمدەلۋگە قاۋقارلى. ال وڭىرلەردە شاعىن قۇرىلىس سالۋشىلار كوپ بولعاندىقتان، ساراپتاما مەن ساقتاندىرۋ شىعىنى ولار ءۇشىن الدەقايدا اۋىر بولادى. سوندىقتان وڭىرلەردە نارىقتىڭ سۇرىپتالۋى جىلدامىراق ءجۇرۋى مۇمكىن»، دەدى ساراپشى.
جاڭا تالاپتاردىڭ تۇرعىن ءۇي باعاسىنا اسەرى دە ءسوز بولدى.
«وزىندىك قۇن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وسەدى. سەبەبى كەپىلدىك مەرزىمى، ساقتاندىرۋ جانە ساراپتاما شىعىندارى قوسىلادى. بىراق تۇرعىن ءۇي باعاسىنا اسەر ەتەتىن جالعىز فاكتور بۇل ەمەس. الماتىدا باعاعا جەر تاپشىلىعى مەن ققس ەنگىزىلۋى الدەقايدا كوبىرەك ىقپال ەتىپ وتىر»، دەدى ديليارا سەيتنۋروۆا.
ءسوز سوڭىندا ساراپشى كودەكستى جەتىلدىرۋ قاجەت بىرنەشە باعىتتى اتادى.
«بىرىنشىدەن، اكىمدىكتەردى توزىعى جەتكەن تۇرعىن ءۇي قورىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن تەكسەرۋگە مىندەتتەۋ قاجەت. ەكىنشىدەن، «تۇرعىن ءۇي كلاسى» ۇعىمىن زاڭ جۇزىندە ناقتى ستاندارتتاۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن، ۇلەستىك قاتىسۋ شارتىندا قاسبەت ماتەريالى، ليفت سانى، اۋلا ينفراقۇرىلىمى سياقتى ماڭىزدى تەحنيكالىق سيپاتتامالاردى مىندەتتى تۇردە كورسەتۋ قاجەت. قازىر زاڭ قابىلداندى، ەندى ونى جەتىلدىرۋ مەن ورىندالۋىن ءتيىمدى باقىلاۋ كەزەڭى باستالادى»، دەپ تۇيىندەدى ساراپشى.
