سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ يمانتاۋ جەرىندە قولا داۋىرىنە تيەسىلى ءىرى قونىس زەرتتەلىپ جاتىر. قازاقستان مەن قىتاي عالىمدارىنىڭ بىرلەسكەن حالىقارالىق ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى كونە ءداۋىردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن شارۋاشىلىعىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەردى انىقتاۋدا.
زەرتتەۋ جۇمىستارى 14 شىلدەدە باستالىپ، 17 تامىزعا دەيىن جالعاسادى. قازىرگى تاڭدا ارحەولوگتار 324 شارشى مەتر اۋماقتا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. زەرتتەۋ بارىسىندا قولا داۋىرىنە تيەسىلى قىش ىدىستاردىڭ بولىكتەرى، تاس قۇرالدار، جانۋار سۇيەكتەرى، سۇيەكتەن جاسالعان جاپسىرمالار، جەبە ۇشتارى، بىزدەر، قولادان جاسالعان بۇيىمدار جانە مەتالل وڭدەۋگە پايدالانىلعان كەن قالدىقتارى تابىلدى.
قر ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى بەرىك ابدىعاليۇلىنىڭ ايتۋىنشا، يمانتاۋداعى ەكسپەديتسيا – قىتاي ۇلتتىق مۋزەيىمەن بىرلەسكەن العاشقى قازاق-قىتاي ارحەولوگيالىق جوباسى. بەس جىلعا جوسپارلانعان زەرتتەۋ قولا جانە ەرتە تەمىر داۋىرلەرىنە قاتىستى ەسكەرتكىشتەردى زەردەلەۋگە باعىتتالعان.- مۇنداي حالىقارالىق جوبالاردىڭ ماڭىزى زور. اسىرەسە قىتايلىق مامانداردىڭ تەحنولوگيالىق جانە زەرتحانالىق مۇمكىندىكتەرى جوعارى. ولاردىڭ زەرتحانالارى ارقىلى توپىراقتىڭ، كۇلدىڭ، سۇيەكتەر مەن مەتالداردىڭ قۇرامىن جانە جاسىن انىقتاۋعا بولادى، – دەيدى بەرىك ابدىعاليۇلى.
العاشقى قازبا ناتيجەلەرى يمانتاۋ قونىسىنىڭ قولا داۋىرىندە تۇراقتى ءارى اۋقىمدى مەكەن بولعانىن كورسەتىپ وتىر. تابىلعان ارتەفاكتىلەر ەجەلگى تۇرعىنداردىڭ مەتالل وڭدەۋمەن اينالىسىپ، كۇردەلى شارۋاشىلىق جۇرگىزگەنىن اڭعارتادى. قىتاي ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى چجان سياولەيدىڭ ايتۋىنشا، ەكسپەديتسيانىڭ العاشقى ناتيجەلەرى كوڭىل كونشىتەرلىك. قازبا بارىسىندا جىلقى مەن باسقا دا مال سۇيەكتەرىنىڭ كوپتەپ تابىلۋى بۇل جەردە ءتورت تۇلىكتى ۇستاۋ قالىپتاسقانىن كورسەتەدى. عالىمدار ءۇشىن ەۋرازيا دالاسىندا قولا ءداۋىرى مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىن زەرتتەۋ ەرەكشە ماڭىزدى.
ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى، قر ۇلتتىق مۋزەيى «مادەني مۇرانى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى» ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ارحەولوگ دانيار دۇيسەنبايدىڭ ايتۋىنشا، تابىلعان ارتەفاكتىلەر يمانتاۋ قونىسىنىڭ كۇردەلى شارۋاشىلىققا نەگىزدەلگەن تۇراقتى مەكەن بولعانىن دالەلدەيدى. سونىمەن قاتار ماماندار قونىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان جوعارى مارتەبەلى توپ وكىلىنە تيەسىلى بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام جاساپ وتىر. بۇعان تۇرعىن ءۇيدىڭ بىرنەشە قاباتتان تۇرۋى ىقتيمال ەكەنى نەگىز بولىپ وتىر.
ەكسپەديتسيا جۇمىستارىنا قىتايدان كەلگەن ءتورت مامان جانە قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىنەن جيىرمادان استام ارحەولوگ پەن زەرتتەۋشى تارتىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا ستۋدەنتتەر دە بار. جاس ماماندار ءۇشىن بۇل – ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنا تىكەلەي قاتىسىپ، تاجىريبە جيناقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى عىلىمي ورتا.
ارحەولوگتاردىڭ ايتۋىنشا، يمانتاۋ قونىسىنىڭ ماڭىزى ونىڭ تابىلعان جادىگەرلەرىمەن عانا شەكتەلمەيدى. وڭىردە بوتاي قونىسى سەكىلدى الەمدىك عىلىم ءۇشىن ماڭىزدى ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر بار. ال مۇنداي حالىقارالىق ەكسپەديتسيالار قازاقستان اۋماعىنداعى ءالى تولىق زەرتتەلمەگەن تاريحي نىسانداردى عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەۋگە جول اشادى.
الداعى ۋاقىتتا ارحەولوگتار قازبا اۋماعىن كەڭەيتىپ، تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىمىن تولىق انىقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر. زەرتتەۋ جالعاسقان سايىن قونىستىڭ تاريحى، ەجەلگى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن شارۋاشىلىق جۇيەسىنە قاتىستى جاڭا دەرەكتەردىڭ تابىلۋى كۇتىلەدى.
اينۇر تولەۋعاليقىزى
