Soltüstık Qazaqstan oblysynyŋ İmantau jerınde qola däuırıne tiesılı ırı qonys zerttelıp jatyr. Qazaqstan men Qytai ǧalymdarynyŋ bırlesken halyqaralyq arheologiialyq ekspedisiiasy köne däuırdıŋ tūrmys-tırşılıgı men şaruaşylyǧyna qatysty tyŋ derekterdı anyqtauda.
Zertteu jūmystary 14 şıldede bastalyp, 17 tamyzǧa deiın jalǧasady. Qazırgı taŋda arheologtar 324 şarşy metr aumaqta qazba jūmystaryn jürgızude. Zertteu barysynda qola däuırıne tiesılı qyş ydystardyŋ bölıkterı, tas qūraldar, januar süiekterı, süiekten jasalǧan japsyrmalar, jebe ūştary, bızder, qoladan jasalǧan būiymdar jäne metall öŋdeuge paidalanylǧan ken qaldyqtary tabyldy.
QR Ūlttyq muzeiınıŋ direktory Berık Äbdıǧaliūlynyŋ aituynşa, İmantaudaǧy ekspedisiia – Qytai ūlttyq muzeiımen bırlesken alǧaşqy qazaq-qytai arheologiialyq jobasy. Bes jylǧa josparlanǧan zertteu qola jäne erte temır däuırlerıne qatysty eskertkışterdı zerdeleuge baǧyttalǧan.- Mūndai halyqaralyq jobalardyŋ maŋyzy zor. Äsırese qytailyq mamandardyŋ tehnologiialyq jäne zerthanalyq mümkındıkterı joǧary. Olardyŋ zerthanalary arqyly topyraqtyŋ, küldıŋ, süiekter men metaldardyŋ qūramyn jäne jasyn anyqtauǧa bolady, – deidı Berık Äbdıǧaliūly.
Alǧaşqy qazba nätijelerı İmantau qonysynyŋ qola däuırınde tūraqty ärı auqymdy meken bolǧanyn körsetıp otyr. Tabylǧan artefaktıler ejelgı tūrǧyndardyŋ metall öŋdeumen ainalysyp, kürdelı şaruaşylyq jürgızgenın aŋǧartady. Qytai Ūlttyq muzeiınıŋ Arheologiia institutynyŋ aǧa ǧylymi qyzmetkerı Chjan Siaoleidıŋ aituynşa, ekspedisiianyŋ alǧaşqy nätijelerı köŋıl könşıterlık. Qazba barysynda jylqy men basqa da mal süiekterınıŋ köptep tabyluy būl jerde tört tülıktı ūstau qalyptasqanyn körsetedı. Ǧalymdar üşın Euraziia dalasynda qola däuırı mädenietınıŋ qalyptasu kezeŋın zertteu erekşe maŋyzdy.
Ekspedisiia jetekşısı, QR Ūlttyq muzeiı «Mädeni mūrany ǧylymi zertteu instituty» bölımınıŋ meŋgeruşısı, arheolog Daniiar Düisenbaidyŋ aituynşa, tabylǧan artefaktıler İmantau qonysynyŋ kürdelı şaruaşylyqqa negızdelgen tūraqty meken bolǧanyn däleldeidı. Sonymen qatar mamandar qonystyŋ äleumettık-ekonomikalyq tūrǧydan joǧary märtebelı top ökılıne tiesılı boluy mümkın degen boljam jasap otyr. Būǧan tūrǧyn üidıŋ bırneşe qabattan tūruy yqtimal ekenı negız bolyp otyr.
Ekspedisiia jūmystaryna Qytaidan kelgen tört maman jäne Qazaqstannyŋ är öŋırınen jiyrmadan astam arheolog pen zertteuşı tartylǧan. Olardyŋ qatarynda studentter de bar. Jas mamandar üşın būl – arheologiialyq qazba jūmystaryna tıkelei qatysyp, täjıribe jinaqtauǧa mümkındık beretın maŋyzdy ǧylymi orta.
Arheologtardyŋ aituynşa, İmantau qonysynyŋ maŋyzy onyŋ tabylǧan jädıgerlerımen ǧana şektelmeidı. Öŋırde Botai qonysy sekıldı älemdık ǧylym üşın maŋyzdy arheologiialyq eskertkışter bar. Al mūndai halyqaralyq ekspedisiialar Qazaqstan aumaǧyndaǧy älı tolyq zerttelmegen tarihi nysandardy ǧylymi tūrǧydan zerdeleuge jol aşady.
Aldaǧy uaqytta arheologtar qazba aumaǧyn keŋeitıp, tūrǧyn üidıŋ qūrylymyn tolyq anyqtaudy josparlap otyr. Zertteu jalǧasqan saiyn qonystyŋ tarihy, ejelgı tūrǧyndardyŋ tūrmys-tırşılıgı men şaruaşylyq jüiesıne qatysty jaŋa derekterdıŋ tabyluy kütıledı.
Ainūr Töleuǧaliqyzy
