23 تامىزدا قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس العاش رەت قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى وتەدى. بۇل ناۋقاننىڭ ەرەكشەلىگى – جاڭا زاڭ شىعارۋ ورگانىن قالىپتاستىرۋ عانا ەمەس، ساياسي پارتيالار اراسىنداعى باسەكەنىڭ بۇرىنعىدان دا اشىق سيپات الا باستاۋى. بۇعان دەيىنگى سايلاۋلاردا پارتيالىق سەزدەر كوبىنە كانديداتتاردى بەكىتىپ، باعدارلامالاردى تانىستىرۋ ءراسىمى رەتىندە قابىلدانسا، بيىل ولار ساياسي پىكىرتالاستىڭ العاشقى الاڭىنا اينالدى.
ءبىر اپتانىڭ ىشىندە سايلاۋعا قاتىساتىن جەتى پارتيا سەزدەرىن وتكىزىپ ۇلگەردى. سول جيىنداردا باعدارلامالار عانا ەمەس، قارسىلاستارعا باعىتتالعان اشىق ءارى استارلى سىن دا ايتىلدى. وسىلايشا پارتيالار سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات رەسمي باستالماي تۇرىپ-اق اقپاراتتىق كەڭىستىكتە ءوزارا باسەكەگە كوشتى.
2026 جىلعى 1 شىلدەدە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىن 23 تامىزعا تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن جوعارى وكىلدى ورگان – قۇرىلتاي قۇرىلدى. ونىڭ 145 دەپۋتاتى العاش رەت تولىقتاي پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلانادى. مۇنداي جۇيە پارتيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن دە، ەلەكتورات ءۇشىن كۇرەسىن دە كۇشەيتتى.
ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعاليدىڭ ايتۋىنشا، سەزدەر اياقتالعاننان كەيىن قوعامدا قاي پارتيا قانداي ەلەكتوراتقا سۇيەنەتىنى جانە قانداي باعىتقا باسىمدىق بەرەتىنى تۋرالى تالقىلاۋ كۇشەيدى.
ونىڭ پىكىرىنشە، «اۋىل» پارتياسى ءداستۇرلى تۇردە اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرەدى. ال «AQ JOL» كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋدى جالعاستىرادى.
«ادىلەت» پارتياسى ساياسي الاڭعا جاڭادان شىققانىمەن، باعدارلاماسىندا ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى جالعاستىرۋعا باسىمدىق بەرىلگەن.
Respublica تسيفرلاندىرۋ، كاسىپكەرلىك جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋ تاقىرىپتارىن العا شىعارىپ، نەگىزىنەن ورتا جاستاعى ءارى ەكونوميكالىق بەلسەندى ازاماتتارعا سۇيەنەدى.
«بايتاق» پارتياسى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى نەگىزگى باعىت رەتىندە ۇستانىپ كەلەدى. دەگەنمەن ونىڭ سەزىندە ىشكى كەلىسپەۋشىلىكتەردىڭ بايقالۋى قوعام نازارىن اۋداردى. اسحات قاسەنعالي مۇنداي جاعدايدىڭ سايلاۋ الدىندا پارتيا ءۇشىن قوسىمشا سىن ەكەنىن ايتىپ، سونىمەن بىرگە پارلامەنتتە بولماعان ساياسي كۇش رەتىندە «بايتاقتىڭ» ءوز قارسىلاستارىنىڭ بۇرىنعى جۇمىسىن سىناۋعا مۇمكىندىگى كوبىرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستان حالىق پارتياسى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك، زەينەتكەرلەر مەن الەۋمەتتىك وسال توپتاردىڭ ماسەلەسىن كوتەرۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. الايدا ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، پارتياعا جاڭا كوممۋنيكاتسيالىق تاسىلدەر مەن تىڭ يدەيالار قاجەت. ويتكەنى قازىرگى سايلاۋدا باعدارلامانىڭ مازمۇنى عانا ەمەس، ونى قوعامعا جەتكىزۋ ءادىسى دە شەشۋشى ءرول اتقارادى.
«قازىرگى سايلاۋدا باعدارلامانىڭ مازمۇنى عانا جەتكىلىكسىز. ونى حالىققا دۇرىس جەتكىزۋ دە ماڭىزدى. سوندىقتان پارتيالار الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىكتى كۇشەيتىپ، زاماناۋي كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇگىنگى ساياسي باسەكەدە اقپاراتتىق جۇمىس شەشۋشى فاكتورلاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر»، – دەدى ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعالي.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى جەتى ساياسي پارتيانى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا قاتىسۋعا جىبەردى. ولار – «AQ JOL»، «اۋىل»، «ادىلەت»، جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا، «بايتاق»، قازاقستان حالىق پارتياسى جانە Respublica. قازىر بارلىق پارتيا كانديداتتارىنىڭ ءتىزىمىن ۇسىنىپ ۇلگەردى. بۇل ەندى نەگىزگى تارتىستىڭ باعدارلامالار مەن يدەيالار عانا ەمەس، قوعامدىق پىكىر ءۇشىن دە جۇرەتىنىن اڭعارتادى.
كەيىنگى سەزدەردە ءارتۇرلى ساياسي كۇشتەر قارسىلاستارىنىڭ يدەولوگيالىق باعىتىن، كوممۋنيكاتسيا تاسىلدەرىن نەمەسە تاجىريبەسىن سىناۋعا كوشتى. ناتيجەسىندە بىرنەشە كۇن ىشىندە پارتياارالىق پىكىرتالاس تۇتاس ساياسي ترەندكە اينالدى.
قوعام قايراتكەرى رۋستام قايىريەۆتىڭ پىكىرىنشە، پارتيالار اراسىنداعى ءوزارا سىن كەزدەيسوق ەمەس، بۇل قوعام نازارىن اۋدارتۋدىڭ ءتيىمدى تەحنولوگياسىنا اينالىپ وتىر.
«پارتيالاردىڭ ءبىر-بىرىنە قاراتا ايتقان مالىمدەمەلەرى تۇتاس ءبىر ساياسي سەريالعا اينالدى. بۇل الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا دا قىزۋ تالقىلاندى. PR تۇرعىسىنان قاراساق، بۇل وتە ءساتتى قادام بولدى. بۇرىن مۇنداي نازار اۋدارتۋ ءۇشىن ميلليونداعان قارجى جۇمسالاتىن. قازىر كرەاتيۆ پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ كومەگىمەن ۇلكەن اقپاراتتىق سەرپىلىس جاساۋعا بولادى»، – دەيدى.
سوندىقتان سەزدەردەگى ءوزارا سىن قوعامدىق تالقىلاۋدى كۇشەيتىپ، پارتيالاردىڭ باعدارلامالارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىردى.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، كانديداتتار ءتىزىمى دە جەكە تالقىلاۋ تاقىرىبىنا اينالدى. رەپەرلەر، سپورتشىلار، بلوگەرلەر، بۇرىنعى مينيسترلەر، كاسىپكەرلەر مەن جۋرناليستەردىڭ پارتيالىق تىزىمنەن ورىن الۋى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ پىكىرتالاس تۋعىزدى.
دەگەنمەن ول مۇنى بىردەن بولاشاق دەپۋتاتتاردىڭ قۇرامى رەتىندە قابىلداماۋعا شاقىرادى.
«سەزدەر اياقتالعانىمەن، نەگىزگى ساياسي باسەكە ەندى باستالادى. ۇگىت-ناسيحات كەزەڭىندە پارتيالار باعدارلامالارىن عانا ەمەس، ءبىر-بىرىنەن ارتىقشىلىقتارىن دالەلدەۋگە دە كۇش سالادى»، – دەيدى ساراپشى.
رۋستام قايىريەۆ سونداي-اق كانديداتتار سانى مەن باعدارلامالاردىڭ اۋقىمىنا قاراپ، كەيبىر پارتيالاردىڭ ساياسي امبيتسياسىن باعالاۋعا بولاتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، ەڭ ءىرى كانديداتتار ءتىزىمىن ۇسىنعان «ادىلەت» پارتياسى ساياسي كوشباسشىلىققا اشىق تۇردە ۇمىتكەر ەكەنىن بايقاتتى.
ال Respublica ءوزىن جاس ءارى ىسكەر بۋىننىڭ پارتياسى رەتىندە كورسەتسە، «AQ JOL»، «اۋىل» جانە قازاقستان حالىق پارتياسى قالىپتاسقان ەلەكتوراتىنا سۇيەنىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە ول جسدپ مەن «بايتاققا» قوعامدىق كوممۋنيكاتسيانى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى.
ساياساتتانۋشى نۇرحات وراشتىڭ ايتۋىنشا، پارتيالىق تىزىمدەردىڭ جاريالانۋى سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭىن اياقتادى. ەندى قوعام ءار پارتيانىڭ باعدارلاماسى مەن كانديداتتارىن سالىستىرىپ، ءوز تاڭداۋىن جاساۋعا مۇمكىندىك الادى.
«23 شىلدەدەن باستاپ رەسمي ۇگىت-ناسيحات كەزەڭى باستالادى. وسى ۋاقىتتان باستاپ پارتيالار زاڭ اياسىندا ءوز باعدارلامالارىن حالىققا تانىستىرىپ، قوعامدىق پىكىرتالاستارعا قاتىسادى. الداعى ۇگىت-ناسيحات كەزەڭى ساياسي باسەكەلەستىكتىڭ، اشىق پىكىر الماسۋدىڭ جانە دەموكراتيالىق مادەنيەتتىڭ كورىنىسى بولۋى ءتيىس. ال شەشۋشى ءسوز – حالىقتىكى»، – دەيدى نۇرحات وراش.
ساراپشى بۇل كەزەڭنىڭ اشىق ساياسي باسەكە مەن دەموكراتيالىق پىكىر الماسۋدىڭ كورىنىسى بولۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
جۋرناليست نۇرگەلدى ابدىعانيدىڭ ايتۋىنشا، بيىلعى قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى – پارتيالاردىڭ كانديدات ىرىكتەۋ تاسىلىنەن بايقالادى. بۇل جولى پارتيالار كاسىبي ساياساتكەرلەرمەن عانا شەكتەلمەي، قوعامعا تانىمال مادەنيەت، سپورت جانە مەديا وكىلدەرىن دە ءوز قاتارىنا قوستى.
«بۇل جولعى قۇرىلتاي سايلاۋى تەك كاسىبي ساياساتكەرلەر، زاڭگەرلەر مەن ەكونوميستەردىڭ عانا ەمەس، ەلگە تانىمال مادەنيەت، شوۋ-بيزنەس جانە سپورت وكىلدەرىنىڭ دە باق سىنايتىن الاڭىنا اينالىپ وتىر. پارتيالار وسىلايشا ءارتۇرلى اۋديتوريانىڭ نازارىن اۋدارىپ، ەلەكتورات اياسىن كەڭەيتۋگە ۇمتىلۋدا»، – دەيدى جۋرناليست.
ونىڭ پىكىرىنشە، ءار پارتيا ءوزىنىڭ ءداستۇرلى يدەولوگيالىق باعىتىن ساقتاي وتىرىپ، بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك توپتىڭ قولداۋىنا يە بولۋعا كۇش سالىپ وتىر.
ء«ار پارتيا ءوزىنىڭ يدەولوگيالىق باعىتىن ايقىنداپ الدى. ءبىرى كاسىپكەرلىك پەن تسيفرلاندىرۋعا، ەندى ءبىرى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن الەۋمەتتىك ساياساتقا، تاعى ءبىرى قۇقىقتىق رەفورمالار نەمەسە ەكولوگيا ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىپ وتىر. بۇل الداعى سايلاۋدا باعدارلامالار اراسىنداعى باسەكەنى كۇشەيتەدى»، – دەيدى نۇرگەلدى ابدىعاني.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان حالىق پارتياسى الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك پەن ەڭبەك ادامىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باسىمدىق بەرسە، جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا الەۋمەتتىك رەفورمالار تاقىرىبىن كوتەرىپ كەلەدى. ال «ادىلەت» پارتياسى قۇقىقتىق رەفورمالار مەن وڭىرلىك دامۋدى نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ۇسىنىپ وتىر. «بايتاق» پارتياسى بولسا ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبىن العا شىعارىپ كەلەدى.
«پارتيالىق تىزىمدەردىڭ تولىق جاساقتالۋى سايلاۋالدى دايىندىقتىڭ نەگىزگى كەزەڭى اياقتالعانىن بىلدىرەدى. ەندى نەگىزگى كۇرەس ۇگىت-ناسيحات بارىسىندا وتەدى. قۇرىلتايدىڭ 145 مانداتى ءۇشىن تارتىس پارتيالاردىڭ باعدارلاماسى، كوممۋنيكاتسياسى جانە سايلاۋشىمەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى ارقىلى ايقىندالادى»، – دەيدى جۋرناليست.
سەزدەر كورسەتكەندەي، بيىلعى سايلاۋ باعدارلامالار سايىسى عانا ەمەس، اقپاراتتىق ىقپال ءۇشىن كۇرەسكە دە اينالىپ بارادى. پارتيالار ەندى تەك ءوز ۇسىنىستارىن تانىستىرىپ قويماي، ءوز باعدارلامالارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن كورسەتۋ جانە وزگە ساياسي ۇسىنىستارمەن مازمۇندىق ايىرماشىلىقتارىن ايقىنداۋ ارقىلى دا ەلەكتوراتتىڭ نازارىن اۋدارۋعا تىرىسۋدا.
سوندىقتان 23 تامىزعا دەيىنگى كەزەڭدە پارتيالاردىڭ باعدارلامالىق باسەكەسى مەن سايلاۋشىلار ءۇشىن كۇرەسى ودان ءارى جاندانا ءتۇسۋى ىقتيمال. قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ العاشقى سايلاۋى ساياسي پارتيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن قوعامدىق قولداۋ دەڭگەيىن ايقىندايتىن ماڭىزدى ەلەكتورالدىق كەزەڭ بولماق.
