23 tamyzda Qazaqstanda jaŋa Konstitusiiaǧa säikes alǧaş ret Qūryltai deputattarynyŋ sailauy ötedı. Būl nauqannyŋ erekşelıgı – jaŋa zaŋ şyǧaru organyn qalyptastyru ǧana emes, saiasi partiialar arasyndaǧy bäsekenıŋ būrynǧydan da aşyq sipat ala bastauy. Būǧan deiıngı sailaularda partiialyq sezder köbıne kandidattardy bekıtıp, baǧdarlamalardy tanystyru räsımı retınde qabyldansa, biyl olar saiasi pıkırtalastyŋ alǧaşqy alaŋyna ainaldy.
Bır aptanyŋ ışınde sailauǧa qatysatyn jetı partiia sezderın ötkızıp ülgerdı. Sol jiyndarda baǧdarlamalar ǧana emes, qarsylastarǧa baǧyttalǧan aşyq ärı astarly syn da aityldy. Osylaişa partiialar sailaualdy ügıt-nasihat resmi bastalmai tūryp-aq aqparattyq keŋıstıkte özara bäsekege köştı.
2026 jylǧy 1 şıldede Prezident Qasym-Jomart Toqaev Qūryltai deputattarynyŋ sailauyn 23 tamyzǧa taǧaiyndau turaly Jarlyqqa qol qoidy. Jaŋa Konstitusiiaǧa säikes zaŋ şyǧaru qyzmetın jüzege asyratyn joǧary ökıldı organ – Qūryltai qūryldy. Onyŋ 145 deputaty alǧaş ret tolyqtai partiialyq tızım boiynşa sailanady. Mūndai jüie partiialardyŋ jauapkerşılıgın de, elektorat üşın küresın de küşeittı.
Saiasattanuşy Ashat Qasenǧalidıŋ aituynşa, sezder aiaqtalǧannan keiın qoǧamda qai partiia qandai elektoratqa süienetını jäne qandai baǧytqa basymdyq beretını turaly talqylau küşeidı.
Onyŋ pıkırınşe, «Auyl» partiiasy dästürlı türde agroönerkäsıp keşenı men auyl tūrǧyndarynyŋ mäselesıne basymdyq beredı. Al «AQ JOL» käsıpkerlerdıŋ müddesın qorǧaudy jalǧastyrady.
«Ädılet» partiiasy saiasi alaŋǧa jaŋadan şyqqanymen, baǧdarlamasynda ekonomikalyq jäne saiasi reformalardy jalǧastyruǧa basymdyq berılgen.
Respublica sifrlandyru, käsıpkerlık jäne memlekettık basqarudy jaŋǧyrtu taqyryptaryn alǧa şyǧaryp, negızınen orta jastaǧy ärı ekonomikalyq belsendı azamattarǧa süienedı.
«Baitaq» partiiasy ekologiialyq mäselelerdı negızgı baǧyt retınde ūstanyp keledı. Degenmen onyŋ sezınde ışkı kelıspeuşılıkterdıŋ baiqaluy qoǧam nazaryn audardy. Ashat Qasenǧali mūndai jaǧdaidyŋ sailau aldynda partiia üşın qosymşa syn ekenın aityp, sonymen bırge parlamentte bolmaǧan saiasi küş retınde «Baitaqtyŋ» öz qarsylastarynyŋ būrynǧy jūmysyn synauǧa mümkındıgı köbırek ekenın atap öttı.
Qazaqstan Halyq partiiasy äleumettık teŋsızdık, zeinetkerler men äleumettık osal toptardyŋ mäselesın köterudı jalǧastyryp keledı. Alaida sarapşynyŋ pıkırınşe, partiiaǧa jaŋa kommunikasiialyq täsılder men tyŋ ideialar qajet. Öitkenı qazırgı sailauda baǧdarlamanyŋ mazmūny ǧana emes, ony qoǧamǧa jetkızu ädısı de şeşuşı röl atqarady.
«Qazırgı sailauda baǧdarlamanyŋ mazmūny ǧana jetkılıksız. Ony halyqqa dūrys jetkızu de maŋyzdy. Sondyqtan partiialar äleumettık jelıdegı belsendılıktı küşeitıp, zamanaui kommunikasiia qūraldaryn tiımdı paidalanuǧa mäjbür bolady. Bügıngı saiasi bäsekede aqparattyq jūmys şeşuşı faktorlardyŋ bırıne ainalyp otyr», – dedı saiasattanuşy Ashat Qasenǧali.
Ortalyq sailau komissiiasy jetı saiasi partiiany Qūryltai deputattarynyŋ sailauyna qatysuǧa jıberdı. Olar – «AQ JOL», «Auyl», «Ädılet», Jalpyūlttyq sosial-demokratiialyq partiia, «Baitaq», Qazaqstan Halyq partiiasy jäne Respublica. Qazır barlyq partiia kandidattarynyŋ tızımın ūsynyp ülgerdı. Būl endı negızgı tartystyŋ baǧdarlamalar men ideialar ǧana emes, qoǧamdyq pıkır üşın de jüretının aŋǧartady.
Keiıngı sezderde ärtürlı saiasi küşter qarsylastarynyŋ ideologiialyq baǧytyn, kommunikasiia täsılderın nemese täjıribesın synauǧa köştı. Nätijesınde bırneşe kün ışınde partiiaaralyq pıkırtalas tūtas saiasi trendke ainaldy.
Qoǧam qairatkerı Rustam Qaiyrievtıŋ pıkırınşe, partiialar arasyndaǧy özara syn kezdeisoq emes, būl qoǧam nazaryn audartudyŋ tiımdı tehnologiiasyna ainalyp otyr.
«Partiialardyŋ bır-bırıne qarata aitqan mälımdemelerı tūtas bır saiasi serialǧa ainaldy. Būl äleumettık jelılerde de, būqaralyq aqparat qūraldarynda da qyzu talqylandy. PR tūrǧysynan qarasaq, būl öte sättı qadam boldy. Būryn mūndai nazar audartu üşın milliondaǧan qarjy jūmsalatyn. Qazır kreativ pen äleumettık jelılerdıŋ kömegımen ülken aqparattyq serpılıs jasauǧa bolady», – deidı.
Sondyqtan sezderdegı özara syn qoǧamdyq talqylaudy küşeitıp, partiialardyŋ baǧdarlamalaryna degen qyzyǧuşylyqty arttyrdy.
Sarapşynyŋ pıkırınşe, kandidattar tızımı de jeke talqylau taqyrybyna ainaldy. Reperler, sportşylar, blogerler, būrynǧy ministrler, käsıpkerler men jurnalisterdıŋ partiialyq tızımnen oryn aluy äleumettık jelılerde qyzu pıkırtalas tuǧyzdy.
Degenmen ol mūny bırden bolaşaq deputattardyŋ qūramy retınde qabyldamauǧa şaqyrady.
«Sezder aiaqtalǧanymen, negızgı saiasi bäseke endı bastalady. Ügıt-nasihat kezeŋınde partiialar baǧdarlamalaryn ǧana emes, bır-bırınen artyqşylyqtaryn däleldeuge de küş salady», – deidı sarapşy.
Rustam Qaiyriev sondai-aq kandidattar sany men baǧdarlamalardyŋ auqymyna qarap, keibır partiialardyŋ saiasi ambisiiasyn baǧalauǧa bolatynyn aitady. Onyŋ pıkırınşe, eŋ ırı kandidattar tızımın ūsynǧan «Ädılet» partiiasy saiasi köşbasşylyqqa aşyq türde ümıtker ekenın baiqatty.
Al Respublica özın jas ärı ısker buynnyŋ partiiasy retınde körsetse, «AQ JOL», «Auyl» jäne Qazaqstan Halyq partiiasy qalyptasqan elektoratyna süienıp keledı. Sonymen bırge ol JSDP men «Baitaqqa» qoǧamdyq kommunikasiiany küşeitu qajettıgın de atap öttı.
Saiasattanuşy Nūrhat Oraştyŋ aituynşa, partiialyq tızımderdıŋ jariialanuy sailau nauqanynyŋ maŋyzdy kezeŋın aiaqtady. Endı qoǧam är partiianyŋ baǧdarlamasy men kandidattaryn salystyryp, öz taŋdauyn jasauǧa mümkındık alady.
«23 şıldeden bastap resmi ügıt-nasihat kezeŋı bastalady. Osy uaqyttan bastap partiialar zaŋ aiasynda öz baǧdarlamalaryn halyqqa tanystyryp, qoǧamdyq pıkırtalastarǧa qatysady. Aldaǧy ügıt-nasihat kezeŋı saiasi bäsekelestıktıŋ, aşyq pıkır almasudyŋ jäne demokratiialyq mädeniettıŋ körınısı boluy tiıs. Al şeşuşı söz – halyqtıkı», – deidı Nūrhat Oraş.
Sarapşy būl kezeŋnıŋ aşyq saiasi bäseke men demokratiialyq pıkır almasudyŋ körınısı boluy maŋyzdy ekenın atap öttı.
Jurnalist Nūrgeldı Äbdıǧanidıŋ aituynşa, biylǧy Qūryltai sailauynyŋ basty erekşelıkterınıŋ bırı – partiialardyŋ kandidat ırıkteu täsılınen baiqalady. Būl joly partiialar käsıbi saiasatkerlermen ǧana şektelmei, qoǧamǧa tanymal mädeniet, sport jäne media ökılderın de öz qataryna qosty.
«Būl jolǧy Qūryltai sailauy tek käsıbi saiasatkerler, zaŋgerler men ekonomisterdıŋ ǧana emes, elge tanymal mädeniet, şou-biznes jäne sport ökılderınıŋ de baq synaityn alaŋyna ainalyp otyr. Partiialar osylaişa ärtürlı auditoriianyŋ nazaryn audaryp, elektorat aiasyn keŋeituge ūmtyluda», – deidı jurnalist.
Onyŋ pıkırınşe, är partiia özınıŋ dästürlı ideologiialyq baǧytyn saqtai otyryp, belgılı bır äleumettık toptyŋ qoldauyna ie boluǧa küş salyp otyr.
«Är partiia özınıŋ ideologiialyq baǧytyn aiqyndap aldy. Bırı käsıpkerlık pen sifrlandyruǧa, endı bırı auyl şaruaşylyǧy men äleumettık saiasatqa, taǧy bırı qūqyqtyq reformalar nemese ekologiia mäselesıne basymdyq berıp otyr. Būl aldaǧy sailauda baǧdarlamalar arasyndaǧy bäsekenı küşeitedı», – deidı Nūrgeldı Äbdıǧani.
Sarapşynyŋ aituynşa, Qazaqstan Halyq partiiasy äleumettık ädılettılık pen eŋbek adamynyŋ qūqyǧyn qorǧauǧa basymdyq berse, Jalpyūlttyq sosial-demokratiialyq partiia äleumettık reformalar taqyrybyn köterıp keledı. Al «Ädılet» partiiasy qūqyqtyq reformalar men öŋırlık damudy negızgı baǧyttarynyŋ bırı retınde ūsynyp otyr. «Baitaq» partiiasy bolsa ekologiialyq kün tärtıbın alǧa şyǧaryp keledı.
«Partiialyq tızımderdıŋ tolyq jasaqtaluy sailaualdy daiyndyqtyŋ negızgı kezeŋı aiaqtalǧanyn bıldıredı. Endı negızgı küres ügıt-nasihat barysynda ötedı. Qūryltaidyŋ 145 mandaty üşın tartys partiialardyŋ baǧdarlamasy, kommunikasiiasy jäne sailauşymen jūmys ısteu täsılı arqyly aiqyndalady», – deidı jurnalist.
Sezder körsetkendei, biylǧy sailau baǧdarlamalar saiysy ǧana emes, aqparattyq yqpal üşın küreske de ainalyp barady. Partiialar endı tek öz ūsynystaryn tanystyryp qoimai, öz baǧdarlamalarynyŋ erekşelıkterın körsetu jäne özge saiasi ūsynystarmen mazmūndyq aiyrmaşylyqtaryn aiqyndau arqyly da elektorattyŋ nazaryn audaruǧa tyrysuda.
Sondyqtan 23 tamyzǧa deiıngı kezeŋde partiialardyŋ baǧdarlamalyq bäsekesı men sailauşylar üşın küresı odan ärı jandana tüsuı yqtimal. Qūryltai deputattarynyŋ alǧaşqy sailauy saiasi partiialardyŋ jauapkerşılıgı men qoǧamdyq qoldau deŋgeiın aiqyndaityn maŋyzdy elektoraldyq kezeŋ bolmaq.
