تەحنولوگيالىق پروگرەسس قارقىن العان سايىن، قازاقستانداعى جانە الەمدەگى ازاماتتىق قوعام ترانسفورماتسيانىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. تسيفرلاندىرۋ قوعامدىق باقىلاۋ مەن بەلسەندىلىك ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان قۇرالدار ۇسىنعانىمەن، ساراپشىلار دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار مەن جەكە تۇلعانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن جاڭا سىن-قاتەرلەردى العا تارتۋدا.
تسيفرلىق قۇرالدار ازاماتتىق قوعامنىڭ مەملەكەتپەن ديالوگ ورناتۋ پروتسەسىن جەدەلدەتتى. ماسەلەن، قازاقستانداعى «اشىق ۇكىمەت» پورتالدارى، ونلاين-پەتيتسيالار جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى قوعامدىق مونيتورينگ توپتارى شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىردى. قازىرگى تاڭدا كەز كەلگەن ازامات سمارتفون ارقىلى الەۋمەتتىك ماسەلەنى كوتەرىپ، بيلىك تارماقتارىنان جەدەل جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگىنە يە.
الايدا، تسيفرلىق كەڭىستىكتىڭ دامۋىمەن بىرگە ازاماتتىق قوعام ءۇشىن بىرنەشە ماڭىزدى قاۋىپ پايدا بولدى. جالعان جاڭالىقتار مەن مانيپۋلياتسيالىق تەحنولوگيالار قوعامدىق پىكىردى بۇرمالاپ، الەۋمەتتىك توپتار اراسىندا الاۋىزدىق تۋدىرۋدا. بۇل ازاماتتىق قوعامنىڭ بىرتۇتاستىعىنا نۇقسان كەلتىرەدى.
مالىمەتتەردى جيناۋ جانە بەت-الپەتتى تانۋ جۇيەلەرىنىڭ دامۋى جەكە ومىرگە قولسۇعىلماۋشىلىق قۇقىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. ساراپشىلار مۇنداي تەحنولوگيالاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى تەجەۋ قۇرالىنا اينالىپ كەتپەۋىن قاداعالاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اگرەسسيا بەلسەندى ازاماتتاردىڭ ءوز ويىن ەركىن بىلدىرۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ، «ۇنسىزدىك ءسپيرالىن» تۋدىرۋى مۇمكىن.
الەۋمەتتىك جەلى الگوريتمدەرى پايدالانۋشىعا تەك ونىڭ كوزقاراسىنا ساي اقپاراتتى ۇسىنۋ ارقىلى «اقپاراتتىق كوپىرشىكتەر» (echo chambers) قالىپتاستىرادى. بۇل قوعامنىڭ ءارتۇرلى توپتارى اراسىنداعى كونسترۋكتيۆتى ديالوگتى قيىنداتادى.
IT-ساراپشىلار مەن قۇقىق قورعاۋشىلار تسيفرلىق داۋىردە ازاماتتىق قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى. بۇل تەك تەحنولوگيانى قولدانا ءبىلۋ ەمەس، سونىمەن قاتار اقپاراتتى سىني تۇرعىدان تالداۋ جانە كيبەرقاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ.
«تسيفرلىق ازاماتتىق قوعام — بۇل تەك ينتەرنەتتەگى بەلسەندىلىك ەمەس، بۇل — جاۋاپكەرشىلىك. تەحنولوگيالار ءبىزدى بىرىكتىرۋى ءتيىس، بىراق ول ءۇشىن ءاربىر پايدالانۋشى اقپاراتتىق گيگيەنانى ساقتاپ، ءوز قۇقىقتارىن قورعاي ءبىلۋى كەرەك»، — دەيدى وتاندىق ساراپشىلار.
تسيفرلىق ءداۋىر ازاماتتىق قوعامعا زور بيلىك بەردى، بىراق سول بيلىكپەن بىرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك كەلدى. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت — تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانا وتىرىپ، ازاماتتاردىڭ بوستاندىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعايتىن تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ.
