2025 جىل قازاقستان ءۇشىن حالىقارالىق ارەناداعى ورنى مەن ءرولىن ايقىنداعان ماڭىزدى كەزەڭ بولدى. گەوساياسي تۇراقسىزدىق كۇشەيگەن، جاھاندىق ينستيتۋتتارعا سەنىم السىرەگەن جاعدايدا ەلىمىز سىرتقى ساياساتتاعى ساباقتاستىقتى، تەڭگەرىمدى ۇستانىم مەن كوپجاقتى ديالوگقا ادالدىقتى ساقتاپ قالدى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستامالارى قازاقستاندى تەك ايماقتىق دەڭگەيدە عانا ەمەس، جاھاندىق كۇن تارتىبىندە دە جاۋاپتى ءارى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە تانىتتى. وسى تۇرعىدا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ نىعايۋى، بۇۇ رەفورماسى جونىندەگى ۇسىنىستارى، يادرولىق قاۋىپسىزدىك پەن ورنىقتى دامۋ سالالارىنداعى ۇستانىمى ەرەكشە مانگە يە.
وسى تاقىرىپتار اياسىندا ءبىز تاۋەلسىز حالىقارالىق قاتىناستار جانە ەكونوميكالىق ساياسات جونىندەگى ساراپشى ەرىك باتىرحانوۆپەن سۇحباتتاسىپ، 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى پوزيتسياسىنا كەشەندى باعا بەرۋدى ءجون كوردىك.
– 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى ۇستانىمىن قالاي باعالايسىز؟ ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ ءوسۋى نەدەن كورىنەدى؟
– 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ءوزىن جاھاندىق تۋربۋلەنتتىلىك جاعدايىندا دا الەمدىك كۇن تارتىبىنەن تىس قالمايتىن، ورنىقتى ءارى بولجامدى ورتا دەڭگەيلى مەملەكەت رەتىندە بەكىتتى. حالىقارالىق بەدەلدىڭ ءوسۋى رەزونانستى مالىمدەمەلەردەن ەمەس، ديپلوماتيالىق بايلانىستاردىڭ كەڭەيۋىنەن، حالىقارالىق الاڭداردا قازاقستانعا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنان جانە ونىڭ وتكىر قادامدار مەن يدەولوگيالىق اۋىتقۋلارسىز ديالوگ جۇرگىزە الاتىنىنا دەگەن سەنىمنەن بايقالادى. ماڭىزدىسى – قازاقستان بارعان سايىن ءىرى دەرجاۆالاردىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ وبەكتىسى ەمەس، كۇردەلى وڭىرلىك جانە جاھاندىق ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا الاڭ ۇسىنا الاتىن دەربەس قاتىسۋشى رەتىندە قابىلدانۋدا. وسى تۇرعىدا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ G20 اياسىنداعى ءىس-شارالارعا شاقىرىلۋى دا ەلگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جاي عانا پروتوكولدىق قادام ەمەس، تۇراقتى ءارى فۋنكتسيونالدىق ماڭىزى بار سەرىكتەس رەتىندەگى باعاسىن كورسەتەدى.
– قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2025 جىلى جاھاندىق ساياساتتاعى قاي باستامالارى ەڭ بايقالارلىق ءارى سۇرانىسقا يە بولدى؟
– 2025 جىلى ەڭ كوزگە تۇسكەن باستامالار كوپجاقتى ءتاسىلدى قولداۋ جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتاردى رەفورمالاۋ ماسەلەلەرىمەن بايلانىستى بولدى. ەڭ الدىمەن، بۇۇ-نى جاڭا جاھاندىق شىنايىلىققا بەيىمدەۋ قاجەتتىگى تۋرالى تەزيستەردى اتاپ وتۋگە بولادى، مۇندا ورتا دەڭگەيلى ەلدەردىڭ داۋىسى الدەقايدا سالماقتى بولۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار، يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ، جاھاندىق قاۋىپسىزدىك جانە ورنىقتى دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستاننىڭ ۇستانىمىنا تۇراقتى قىزىعۋشىلىق ساقتالۋدا. بۇل باعىتتاردا ەلىمىزدىڭ تەك ساياسي عانا ەمەس، مورالدىق لەگيتيمدىلىگى دە بار. الماتىنى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وڭىرلىك حابى رەتىندە ىلگەرىلەتۋ دە ماڭىزدى ەلەمەنتكە اينالىپ، قازاقستاننىڭ جاھاندىق ارحيتەكتۋراداعى پراكتيكالىق قاتىسۋىن كۇشەيتتى.
– پرەزيدەنت توقاەۆ بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا ۇيىمدى رەفورمالاۋ جونىندە باستامالار كوتەرەتىنىن مالىمدەدى. قازاقستان ادىلەتتى ءارى تەڭگەرىمدى الەمدىك ءتارتىپتى نىعايتۋدا قانداي ءرول اتقارا الادى؟
– قازاقستان ءىرى ويىنشىلار مەن جاھاندىق وڭتۇستىك ەلدەرى اراسىنداعى كونسترۋكتيۆتى دەلدال ءارى «كوپىر» ءرولىن اتقارا الادى. بۇل كلاسسيكالىق ماعىناداعى كوشباسشىلىق ەمەس، كەرىسىنشە مۇددەلەردى ۇيلەستىرۋ، پراگماتيكالىق ىمىرا فورمۋلالارىن ۇسىنۋ جانە ديالوگ كۇردەلەنە تۇسكەن جاعدايدا دا ونى ساقتاپ قالۋ قابىلەتى. بۇۇ الاڭىندا قازاقستان ءوزىنىڭ ۇستانىمى بايىپتى ءارى جۇيەلى قابىلداناتىن تاقىرىپتارعا – يادرولىق قاۋىپسىزدىككە، ورنىقتى دامۋعا، وڭىرلىك كووپەراتسياعا – لوگيكالىق تۇردە نازار اۋدارادى. بۇل كونفرونتاتسيالىق ريتوريكاسىز-اق ادىلەتتى ءارى تەڭگەرىمدى الەمدىك ءتارتىپتى قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2025 جىلعى حالىقارالىق ساپارلارى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باسىمدىقتارىن قالاي كورسەتتى؟
– 2025 جىلعى ەڭ ايقىن ساپارلاردى شارتتى تۇردە ءۇش باعىتقا بولۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى – تەحنولوگيالىق دامىعان جانە ينۆەستيتسيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى سەرىكتەستەرگە جاسالعان ۆيزيتتەر، مۇندا ەكونوميكا، تەحنولوگيا جانە ۇزاقمەرزىمدى جوبالارعا باسىمدىق بەرىلدى. ەكىنشىسى – ورتالىق ازياداعى بەلسەندى وڭىرلىك ديپلوماتيا، بۇل كورشىلەرمەن تۇراقتىلىق پەن كووپەراتسيانى باستى ورىنعا قوياتىن ساياساتتى كورسەتەدى. ءۇشىنشىسى – بۇۇ اياسىنداعى ءىس-شارالاردى قوسا العاندا، جاھاندىق كوپجاقتى فورماتتارعا قاتىسۋ. مۇندا قازاقستان ديالوگ پەن حالىقارالىق ينستيتۋتتاردى رەفورمالاۋ باعىتىن دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. جالپى العاندا، بۇل سىرتقى ساياساتتىڭ جەكەلەگەن ساپارلارعا ەمەس، تۇسىنىكتى ءارى جۇيەلى لوگيكاعا نەگىزدەلگەنىن اڭعارتادى.
– بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى نەدە؟
– قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى ەكونوميكالىق سالماقتىڭ، ترانزيتتىك الەۋەتتىڭ جانە سالىستىرمالى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ ۇيلەسۋىندە جاتىر. ەل شىعىس پەن باتىستى بايلانىستىراتىن نەگىزگى قۇرلىقتىق ءدالىز بولىپ قالا بەرەدى، بۇل جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىندەگى تۇراقسىزدىق اياسىندا ەرەكشە وزەكتىلىككە يە. سونىمەن قاتار، قازاقستان ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردان باستاپ اسا ماڭىزدى ماتەريالدارعا دەيىنگى ەلەۋلى قورلارعا يە، ولار جەتەكشى ەكونوميكالار ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى رەتىندە قاراستىرىلادى. وڭىرلىك تۇرعىدا قازاقستان باسەكەلەستىك پەن قاقتىعىستارعا ەمەس، كووپەراتسياعا جاعداي جاسايتىن، بولجامدىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن «ياكورلىق» مەملەكەت رەتىندە تانىلىپ وتىر.
