2025 jyl Qazaqstan üşın halyqaralyq arenadaǧy orny men rölın aiqyndaǧan maŋyzdy kezeŋ boldy. Geosaiasi tūraqsyzdyq küşeigen, jahandyq instituttarǧa senım älsıregen jaǧdaida elımız syrtqy saiasattaǧy sabaqtastyqty, teŋgerımdı ūstanym men köpjaqty dialogqa adaldyqty saqtap qaldy.
Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ bastamalary Qazaqstandy tek aimaqtyq deŋgeide ǧana emes, jahandyq kün tärtıbınde de jauapty ärı senımdı serıktes retınde tanytty. Osy tūrǧyda Qazaqstannyŋ halyqaralyq bedelınıŋ nyǧaiuy, BŪŪ reformasy jönındegı ūsynystary, iadrolyq qauıpsızdık pen ornyqty damu salalaryndaǧy ūstanymy erekşe mänge ie.
Osy taqyryptar aiasynda bız täuelsız halyqaralyq qatynastar jäne ekonomikalyq saiasat jönındegı sarapşy Erık Batyrhanovpen sūhbattasyp, 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa Qazaqstannyŋ älemdık arenadaǧy pozisiiasyna keşendı baǧa berudı jön kördık.
– 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa Qazaqstannyŋ älemdık arenadaǧy ūstanymyn qalai baǧalaisyz? Eldıŋ halyqaralyq bedelınıŋ ösuı neden körınedı?
– 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa Qazaqstan özın jahandyq turbulenttılık jaǧdaiynda da älemdık kün tärtıbınen tys qalmaityn, ornyqty ärı boljamdy orta deŋgeilı memleket retınde bekıttı. Halyqaralyq bedeldıŋ ösuı rezonansty mälımdemelerden emes, diplomatiialyq bailanystardyŋ keŋeiuınen, halyqaralyq alaŋdarda Qazaqstanǧa degen sūranystyŋ artuynan jäne onyŋ ötkır qadamdar men ideologiialyq auytqularsyz dialog jürgıze alatynyna degen senımnen baiqalady. Maŋyzdysy – Qazaqstan barǧan saiyn ırı derjavalardyŋ syrtqy saiasatynyŋ obektısı emes, kürdelı öŋırlık jäne jahandyq mäselelerdı talqylauǧa alaŋ ūsyna alatyn derbes qatysuşy retınde qabyldanuda. Osy tūrǧyda Qazaqstan Prezidentınıŋ G20 aiasyndaǧy ıs-şaralarǧa şaqyryluy da elge degen qyzyǧuşylyqtyŋ jai ǧana protokoldyq qadam emes, tūraqty ärı funksionaldyq maŋyzy bar serıktes retındegı baǧasyn körsetedı.
– Qasym-Jomart Toqaevtyŋ 2025 jyly jahandyq saiasattaǧy qai bastamalary eŋ baiqalarlyq ärı sūranysqa ie boldy?
– 2025 jyly eŋ közge tüsken bastamalar köpjaqty täsıldı qoldau jäne halyqaralyq instituttardy reformalau mäselelerımen bailanysty boldy. Eŋ aldymen, BŪŪ-ny jaŋa jahandyq şynaiylyqqa beiımdeu qajettıgı turaly tezisterdı atap ötuge bolady, mūnda orta deŋgeilı elderdıŋ dauysy äldeqaida salmaqty boluy tiıs. Sonymen qatar, iadrolyq qarudy taratpau, jahandyq qauıpsızdık jäne ornyqty damu mäselelerı boiynşa Qazaqstannyŋ ūstanymyna tūraqty qyzyǧuşylyq saqtaluda. Būl baǧyttarda elımızdıŋ tek saiasi ǧana emes, moraldyq legitimdılıgı de bar. Almatyny halyqaralyq ūiymdardyŋ öŋırlık haby retınde ılgerıletu de maŋyzdy elementke ainalyp, Qazaqstannyŋ jahandyq arhitekturadaǧy praktikalyq qatysuyn küşeittı.
– Prezident Toqaev BŪŪ Bas Assambleiasynda ūiymdy reformalau jönınde bastamalar köteretının mälımdedı. Qazaqstan ädılettı ärı teŋgerımdı älemdık tärtıptı nyǧaituda qandai röl atqara alady?
– Qazaqstan ırı oiynşylar men jahandyq Oŋtüstık elderı arasyndaǧy konstruktivtı deldal ärı «köpır» rölın atqara alady. Būl klassikalyq maǧynadaǧy köşbasşylyq emes, kerısınşe müddelerdı üilestıru, pragmatikalyq ymyra formulalaryn ūsynu jäne dialog kürdelene tüsken jaǧdaida da ony saqtap qalu qabıletı. BŪŪ alaŋynda Qazaqstan özınıŋ ūstanymy baiypty ärı jüielı qabyldanatyn taqyryptarǧa – iadrolyq qauıpsızdıkke, ornyqty damuǧa, öŋırlık kooperasiiaǧa – logikalyq türde nazar audarady. Būl konfrontasiialyq ritorikasyz-aq ädılettı ärı teŋgerımdı älemdık tärtıptı qalyptastyruǧa üles qosuǧa mümkındık beredı.
– Qasym-Jomart Toqaevtyŋ 2025 jylǧy halyqaralyq saparlary Qazaqstannyŋ syrtqy saiasattaǧy basymdyqtaryn qalai körsettı?
– 2025 jylǧy eŋ aiqyn saparlardy şartty türde üş baǧytqa böluge bolady. Bırınşısı – tehnologiialyq damyǧan jäne investisiialyq tūrǧydan maŋyzdy serıktesterge jasalǧan vizitter, mūnda ekonomika, tehnologiia jäne ūzaqmerzımdı jobalarǧa basymdyq berıldı. Ekınşısı – Ortalyq Aziiadaǧy belsendı öŋırlık diplomatiia, būl körşılermen tūraqtylyq pen kooperasiiany basty orynǧa qoiatyn saiasatty körsetedı. Üşınşısı – BŪŪ aiasyndaǧy ıs-şaralardy qosa alǧanda, jahandyq köpjaqty formattarǧa qatysu. Mūnda Qazaqstan dialog pen halyqaralyq instituttardy reformalau baǧytyn däiektı türde ılgerıletıp keledı. Jalpy alǧanda, būl syrtqy saiasattyŋ jekelegen saparlarǧa emes, tüsınıktı ärı jüielı logikaǧa negızdelgenın aŋǧartady.
– Bügınde Qazaqstan Respublikasynyŋ Ortalyq Aziia öŋırı üşın strategiialyq maŋyzy nede?
– Qazaqstannyŋ strategiialyq maŋyzy ekonomikalyq salmaqtyŋ, tranzittık äleuettıŋ jäne salystyrmaly saiasi tūraqtylyqtyŋ üilesuınde jatyr. El Şyǧys pen Batysty bailanystyratyn negızgı qūrlyqtyq dälız bolyp qala beredı, būl jahandyq jetkızu tızbekterındegı tūraqsyzdyq aiasynda erekşe özektılıkke ie. Sonymen qatar, Qazaqstan energetikalyq resurstardan bastap asa maŋyzdy materialdarǧa deiıngı eleulı qorlarǧa ie, olar jetekşı ekonomikalar üşın ūzaqmerzımdı tūraqtylyqtyŋ maŋyzdy elementı retınde qarastyrylady. Öŋırlık tūrǧyda Qazaqstan bäsekelestık pen qaqtyǧystarǧa emes, kooperasiiaǧa jaǧdai jasaityn, boljamdylyqty qamtamasyz etetın «iakorlyq» memleket retınde tanylyp otyr.
