Almatydaǧy Qaraǧaily qorymynda jürgızılgen arheologiialyq qazba jūmystary kezınde saq däuırıne jatatyn aiu beinesındegı altyn müsınşe men bırneşe adamnyŋ süiegı tabyldy. Būl turaly qala äkımdıgı aitty, dep habarlaidy «Adyrna» tılşısı.
Ǧalymdardyŋ boljamynşa, būl jädıger bas kiımdı äşekeileuge arnalǧan. Aldyn ala zertteu nätijelerı qorymnyŋ b.z.d. IV–III ǧasyrlarǧa jatatynyn körsetedı.
Zertteu barysynda diametrı 25–26 metr, biıktıgı şamamen 2,5 metr bolatyn obadan köptegen adam süiegı anyqtalǧan. Aldyn ala boljam boiynşa, mūnda tört eresek adam men üş bala jerlengen boluy mümkın. Degenmen jerlengen adamdardyŋ naqty sany älı anyqtalǧan joq.
Arheologter adam süiekterınen bölek, saq däuırıne tän qyş ydystardyŋ synyqtaryn da tapqan. Mamandardyŋ mälımetınşe, oba ejelgı zamanda tonalǧan. Tonauşylar qazǧan şūŋqyrdyŋ kölemı şamamen 3 metrdı qūraidy. Sonyŋ saldarynan jädıgerlerdıŋ basym bölıgı bastapqy ornynan qozǧalyp, retsız şaşylyp qalǧan.
Qazba jūmystary kezınde tabylǧan eŋ qūndy oljalardyŋ bırı – aiu beinesınde qūiylǧan şaǧyn altyn müsınşe. Ǧalymdardyŋ paiymdauynşa, ol bas kiımge sändık element retınde taǧylǧan. Būiymdaǧy arnaiy tesıkter onyŋ mataǧa tıgılıp bekıtılgenın aŋǧartady.
Mūndai äşekeiler saq däuırındegı kiım ülgılerıne tän. Būǧan deiın de Qazaqstan aumaǧynan osyǧan ūqsas jädıgerler tabylǧan. Mäselen, «Altyn adamnyŋ» bas kiımınen arqar beinesındegı altyn äşekei anyqtalsa, 2014 jyly Kökqainar qorymynan barys müsınşesı tabylǧan.
«Qaraǧaily qorymyndaǧy zertteu jūmystary jalǧasyp jatyr. Jerleu räsımınıŋ erekşelıkterın naqtylau jäne jerlengen adamdardyŋ sanyn anyqtau üşın qosymşa ǧylymi taldaular jürgızu josparlanǧan. Būl jūmysqa antropolog mamandar da tartylady. Bır obadan adam süiekterınıŋ ädetten tys köp tabyluy erekşe qyzyǧuşylyq tudyryp otyr. Öitkenı mūndai jerleu oryndary Qazaqstan aumaǧynda sirek kezdesedı. Ädette osyndai kölemdegı obalarǧa bır nemese ekı adam jerlengen», – deidı Almaty qalasy muzeiler bırlestıgınıŋ aǧa ǧylymi qyzmetkerı Marat Mūǧalūly Nūrpeiısov.
Al bırlestık direktory Läzzat Qūdaibergenqyzy Saǧyndyqovanyŋ aituynşa, aiu beinesındegı altyn müsınşe – Qazaqstan üşın bıregei jädıger.
«Būǧan deiın elımızde mūndai olja kezdespegen. Būl jaŋalyq Qara teŋız maŋynan Altaiǧa deiıngı Euraziia keŋıstıgındegı mädeni bailanystar men ūqsastyqtardy zertteuge mümkındık beredı», – dedı ol.
Arheologiialyq zertteuler tolyq aiaqtalyp, tabylǧan jädıgerlerge ǧylymi öŋdeu jūmystary jürgızılgennen keiın olardy Almaty muzeiınıŋ ekspozisiiasyna engızıp, köpşılık nazaryna ūsynu josparlanyp otyr.
Aita keteiık, Almaty qalasy muzeiler bırlestıgı 2022 jyly arheologiialyq qazba jūmystaryn jürgızuge arnaiy lisenziia alyp, qala aumaǧynda derbes ǧylymi-zertteu qyzmetın bastaǧan. Sol jyly Alatau audanyndaǧy erte temır däuırıne jatatyn obadan b.z.d. V–II ǧasyrlarǧa tiesılı saq jauyngerınıŋ tonalmaǧan jerleu orny tabylǧan. Qazba kezınde altynmen bezendırılgen qylyş bölıkterı, aŋ stilındegı altyn äşekeiler, kümıs būiymdar men adam süiekterı anyqtaldy.
2024 jyly Alatau audanyndaǧy taǧy bır obany zertteu barysynda adam süiekterınıŋ bölıkterı, qoladan jasalǧan bekıtkışter men şegeler tabylǧan. Al «Boraldai saq qorǧandary» arheologiialyq parkınde İtaliia men Fransiia mamandarynyŋ qatysuymen geofizikalyq zertteuler jürgızılgen. Būl jūmystar arheologiialyq eskertkışterdıŋ jer astyndaǧy qūrylymyn zamanaui ädıstermen zertteuge mümkındık bergen.
2025 jyly erte temır däuırıne jatatyn obalardyŋ bırınen ejelgı tonauşylar qazǧan jerasty joly anyqtalǧan. Mamandar eskertkıştıŋ qūrylymyn, bülınu sipaty men saqtalu deŋgeiın jan-jaqty zerttegen.
