Soŋǧy jetı jylda Qazaqstandaǧy käsıpkerlıktıŋ ekonomikadaǧy rölı aitarlyqtai artty. Bügınde şaǧyn jäne orta biznes eldegı jūmyspen qamtudyŋ jartysyna juyǧyn qamtamasyz etıp, JIÖ-degı ülesın ūlǧaityp, jaŋa jūmys oryndaryn qūrudyŋ negızgı közderınıŋ bırıne ainalyp otyr. Sonymen qatar biznestı qoldau qūraldary da özgerude: dästürlı subsidiialau men kepıldendıru tetıkterımen qatar öndırıstı, öŋırlerdı jäne jeke bastamany damytuǧa baǧyttalǧan jaŋa qarjylandyru baǧdarlamalary ıske qosyluda.
Qazırgı uaqytta şaǧyn jäne orta käsıpkerlık sektorynda 4,527 mln adam jūmyspen qamtylǧan. Būl Qazaqstandaǧy barlyq jūmyspen qamtylǧan halyqtyŋ 48,6%-yn qūraidy. Jetı jyl ışınde ŞOB sektoryndaǧy jūmys oryndarynyŋ sany 2018 jylǧy 3,3 mln körsetkışpen salystyrǧanda 36,7%-ǧa östı.
Sonymen qatar jūmys ıstep tūrǧan käsıpkerlık subektılerınıŋ sany aitarlyqtai artty. Olardyŋ sany 63,5%-ǧa ösıp, 2,2 mln-ǧa jettı. 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa ŞOB subektılerı öndırgen önım kölemı 104,8 trln teŋgenı qūrap, qarastyrylyp otyrǧan kezeŋde 3,2 ese östı. Şaǧyn jäne orta biznestıŋ eldıŋ JIÖ-degı ülesı 9,2 paiyzdyq tarmaqqa artyp, 40,9%-ǧa jettı.
Būl körsetkışter käsıpkerlıktıŋ ekonomikadaǧy rölınıŋ bırtındep özgerıp kele jatqanyn körsetedı. Eger şaǧyn biznes dästürlı türde negızınen özın-özı jūmyspen qamtu men jergılıktı qyzmet körsetu közı retınde qarastyrylsa, bügınde būl sektor milliondaǧan adamdy jūmyspen qamtyp, öndırıstıŋ eleulı kölemın qalyptastyryp otyr.
Sektordyŋ negızın jeke käsıpkerler qūraidy. Olardyŋ ülesıne barlyq ŞOB subektılerınıŋ 69%-y tiesılı jäne olar 2 mln-nan astam adamdy jūmyspen qamtamasyz etedı. Al orta käsıporyndardyŋ ülesı naryqtyŋ nebärı 0,1%-yn qūraǧanymen, däl osy käsıporyndar tolyq äleumettık paket qarastyrylǧan 428,2 myŋ jūmys ornyn qamtamasyz etedı.
Būl käsıpkerlık ortany odan ärı damytudyŋ maŋyzdy baǧyttarynyŋ bırın körsetedı: biznestıŋ sanyn arttyrumen qatar olardyŋ auqymyn keŋeitu, tūraqty jūmys oryndaryn qūru jäne öndırıstıŋ neǧūrlym kürdelı modelderıne köşu qabıletı de maŋyzdy.
Qazırgı uaqytta käsıporyndar sany boiynşa sauda salasy köş bastap tūr, onyŋ ülesıne subektılerdıŋ 35%-y tiesılı. Sonymen qatar biznestı keŋeitu kezınde jaŋa jūmys oryndaryn qūrudyŋ eŋ joǧary äleuetın öŋdeu önerkäsıbı, qūrylys jäne agroöŋdeu salalary körsetıp otyr.
Osylaişa, kelesı ösu nüktesı käsıpkerlıktı dästürlı sauda sektorynan tys damytuǧa bailanysty.
Käsıpkerlık belsendılıkte äielderdıŋ de rölı eleulı. Olar barlyq ŞOB subektılerınıŋ 48,1%-yn basqarady. Jeke käsıpkerler arasynda olardyŋ ülesı 52,6%-dy, zaŋdy tūlǧalar arasynda 28,1%-dy qūraidy.
Sektordyŋ keŋeiuımen qatar ony qarjylandyru jüiesı de özgerude.
2019–2026 jyldary «Damu» käsıpkerlıktı damytu qorynyŋ jeŋıldetılgen kreditteu, subsidiialau jäne kepıldendıru qūraldary jalpy somasy 10,2 trln teŋge bolatyn 176 716 biznes-jobany qamtydy.
2019–2025 jyldary memlekettık qoldau baǧdarlamalaryna qatysuşylar şamamen 695 myŋ jūmys ornyn saqtap, qosymşa 60,5 myŋ jaŋa jūmys ornyn qūrdy. Olar öndırgen önım kölemı 128 trln teŋgenı, biudjetke tölengen salyq kölemı 8,5 trln teŋgenı qūrady.
Sonymen bırge qoldau modelınıŋ özı de bırtındep transformasiialanuda.
2025 jylǧy mausymda jeŋıldetılgen qarjylandyruǧa arnalǧan «Örleu» baǧdarlamasy ıske qosyldy. Onda bank kapitalynyŋ ülesı qarjylandyrudyŋ jalpy kölemınıŋ jartysynan asady. Sol jyldyŋ säuırınen bastap «Damu» qorynyŋ bazasynda şaǧyn jäne orta biznes pen ırı investisiialyq jobalarǧa arnalǧan ekı jaŋa kepıldık qory jūmys ıstei bastady.
2025 jylǧy jeltoqsanda auyldar men şaǧyn qalalardaǧy mikro jäne şaǧyn biznestı olardyŋ öŋırlık erekşelıkterın eskere otyryp damytuǧa baǧyttalǧan «Isker aimaq» baǧdarlamasy ıske qosyldy.
Öŋırlık baǧyt jaŋa käsıpkerlık saiasattyŋ jeke qūramdas bölıgıne ainalyp keledı.
2029 jylǧa deiın «Isker aimaq» baǧdarlamasy aiasynda jalpy somasy 1,2 trln teŋge bolatyn şamamen 15 myŋ biznes-jobany qoldau josparlanǧan. Basym baǧyttar retınde auyl şaruaşylyǧy önımderın öŋdeu, azyq-tülık, jihaz jäne qūrylys materialdaryn öndıru, sondai-aq qolöner belgılengen.
Mūndai täsıl käsıpkerlık belsendılıktı tek ırı qalalarda ǧana emes, şaǧyn eldı mekenderde de keŋeituge mümkındık beredı. Mūnda jergılıktı biznes jūmyspen qamtu, jergılıktı şikızatty öŋdeu jäne ışkı naryqty damytu mäselelerımen tıkelei bailanysty.
Respublikalyq deŋgeide biznes üşın mümkındıkter «taza paraqtan» retteu tetıkterı jäne «Örleu» baǧdarlamasy arqyly keŋeitılude. Öŋdeu önerkäsıbı, IT, turizm, kreativtı industriia jäne logistika siiaqty basym sektorlardaǧy jobalar üşın jyldyq mölşerlemesı 12,6%-dan aspaityn, 7 mlrd teŋgege deiıngı qarjylandyru qarastyrylǧan.
Jalpy alǧanda, būl özgerıster käsıpkerlık ortanyŋ jaŋa konfigurasiiasyn qalyptastyryp otyr.
Bır jaǧynan, jetı jyl ışınde sektor sandyq tūrǧydan edäuır östı: käsıporyndar sany, jūmyspen qamtylǧandar jäne öndırıletın önım kölemı artty. Şaǧyn jäne orta biznes bügınde jūmyspen qamtudyŋ jartysyna juyǧyn qamtamasyz etıp, eldıŋ JIÖ-nıŋ 40%-dan astamyn qalyptastyrady.
Ekınşı jaǧynan, odan ärı damu sapalyq özgerıstermen bailanysty. Negızgı baǧyttardyŋ qatarynda biznestı masştabtau, orta käsıpkerlıktı keŋeitu, öndırıs pen öŋdeudı damytu, tūraqty jūmys oryndaryn qūru jäne şaǧyn qalalar men auyldardy käsıpkerlık qyzmetke belsendı tartu bar.
Däl osy tūsta kelesı kezeŋnıŋ jaŋa mümkındıkterı men negızgı syn-qaterlerı qatar körınedı. Käsıpkerlık orta auqymdy ärı ärtaraptandyrylǧan sipatqa ie boluda, alaida odan ärı ösu biznestıŋ şaǧyn jergılıktı jobalardan neǧūrlym tūraqty öndırıstık modelderge qanşalyqty tabysty köşetınıne, jaŋa salalardy igeruıne jäne qoljetımdı qarjylandyru tetıkterın tiımdı paidalanuyna bailanysty bolady.
Jetı jyl ışınde käsıpkerlık Qazaqstandaǧy jūmyspen qamtu men ekonomikalyq belsendılıktıŋ maŋyzdy faktorlarynyŋ bırıne ainaldy. Kelesı kezeŋ osy sandyq ösımdı biznestıŋ sapaly keŋeiuıne ainaldyrumen bailanysty – saudadan öndırıske, mikrokäsıporyndardan tūraqty kompaniialarǧa, ırı qalalardan öŋırlerdegı jaŋa ıskerlık belsendılık nüktelerıne qarai.
