Buyn, bel, moiyn jäne arqa aurulary bügınde tek egde jastaǧy adamdarǧa tän mäsele emes. Qimyl-qozǧalystyŋ azaiuy, ūzaq uaqyt boiy kompiuter men telefon aldynda otyru, dūrys tamaqtanbau jäne kündelıktı ädetterdıŋ özgeruı jastar arasynda da türlı şaǧymdardyŋ paida boluyna sebep bolyp otyr. Būl turaly Qytai medisinasy salasynda bılım alǧan maman Erlan Örleubaiūly aityp berdı.
Qytaidan Qazaqstanǧa deiıngı jol
Erlan Örleubaiūly 1989 jyly Qytaidyŋ Künes audanynda düniege kelgen. Onyŋ aituynşa, 2009-2018 jyldar aralyǧynda medisina salasynda bılım alyp, keiın emdeu baǧytynda täjıribe jinaqtaǧan.
«2018 jyldan bastap öz aldyma osy baǧytta jūmys ıstei bastadym. Adamdardy emdeumen qatar, şäkırt tärbielep kelemın. Qytaida 200-den astam şäkırtım bar», – deidı maman.
Qazaqstanǧa 2024 jyldyŋ nauryz aiynda kelgen Erlan Örleubaiūly qazırgı uaqytta mūnda da öz ortalyǧyn aşyp, jūmysyn jalǧastyryp keledı. Sonymen qatar äleumettık jelıler arqyly halyqpen bailanysyp, TikTok pen Instagram platformalarynda tıkelei efirler ötkızedı.
Moiyn, bel, arqa jäne tıze aurulary jiılegen
Mamannyŋ aituynşa, ortalyqqa köbıne moiyn, arqa, bel jäne tıze aurularyna bailanysty şaǧymdanatyn adamdar keledı. Olardyŋ qatarynda artroz, artrit, omyrtqaaralyq jaryq (gryja) sekıldı diagnozdarmen kelgender de bar.
«Buyn aurularynyŋ türı köp. Moiyn, arqa, bel, tıze – ärqaisysynyŋ özındık mäselesı bar. Mysaly, beldegı mäseleler jüike qysyluyna bailanysty aiaqqa äser etuı mümkın. Al moiyn aimaǧyndaǧy auyrsynu bas auruy, qoldyŋ ūiuy nemese qozǧalystyŋ şekteluı siiaqty şaǧymdarmen qatar jüruı mümkın», – deidı ol.
Erlan Örleubaiūly äsırese qazırgı jastar arasynda moiyn men arqaǧa qatysty şaǧymdardyŋ köbeigenın atap öttı. Onyŋ pıkırınşe, būǧan telefon men kompiuterdı ūzaq uaqyt paidalanu, qozǧalystyŋ azdyǧy jäne denenı dūrys ūstamau siiaqty faktorlar äser etuı mümkın.
«Buyn aurulary jasaryp barady»
Mamannyŋ aituynşa, būryn buyn jäne omyrtqa mäselelerı köbıne auyr fizikalyq eŋbekpen, jaraqatpen nemese soqqymen bailanysty bolsa, qazırgı uaqytta aurulardyŋ sebepterı özgerıp keledı.
«Qazırgı adamdardyŋ köpşılıgı auyr fizikalyq jūmys ıstemeidı. Kerısınşe, ūzaq uaqyt otyrady. Būlşyqettıŋ älsızdıgı, dūrys otyrmau, qozǧalystyŋ azdyǧy aurudyŋ paida boluyna äser etedı», – deidı ol.
Onyŋ sözınşe, adamnyŋ kündelıktı ädetterı de maŋyzdy. Bır aiaqty aiqastyryp ūzaq otyru, denenı bır jaqqa qisaityp jatu, telefonǧa üŋılıp otyru siiaqty äreketter uaqyt öte kele tırek-qimyl jüiesıne salmaq tüsıruı mümkın.
Maman balalar men jasöspırımder arasynda da mūndai mäselelerdıŋ kezdesetının aitty.
«Men emdegen eŋ kışkentai bel auruy bar bala segız jasta boldy. Al tıze auruyna bailanysty kelgen eŋ kışkentai nauqasym 13 jasta edı. Ol 50 metr de jügıre almaityn. Būl – aurulardyŋ jasaryp bara jatqanyn körsetedı», – deidı Erlan Örleubaiūly.
Tamaqtanu men kün tärtıbınıŋ maŋyzy
Maman densaulyqqa äser etetın faktorlardyŋ bırı retınde tamaqtanu tärtıbın de atap öttı. Onyŋ aituynşa, äsırese jastar arasynda tamaqty uaqytynda ışpeu jäne paidaly taǧamdardy talǧamai jeu ädetı kezdesedı.
«Adam uaqytynda tamaqtanbasa nemese dūrys tamaqtanbasa, aǧzanyŋ quaty tömendeidı. Qan qūramyna bailanysty mäseleler de boluy mümkın. Sondyqtan tamaqtanu tärtıbı men kündelıktı rejimge köŋıl bölu kerek», – deidı ol.
Degenmen mūndai belgılerdıŋ naqty sebebın anyqtau üşın medisinalyq tekseruden ötu maŋyzdy. Bel, moiyn nemese buynnyŋ ūzaq uaqyt auyrsynuyn özdıgınen emdeuge tyryspai, tiıstı därıgerge qaralǧan jön.
Qytai medisinasynyŋ üş täsılı
Erlan Örleubaiūly öz täjıribesınde Qytai medisinasyna negızdelgen bırneşe täsıldı qoldanatynyn aitty. Onyŋ sözınşe, negızgı baǧyttary – emdık massaj, süiek-buyn aimaǧyndaǧy manualdy täsılder jäne ine terapiiasy.
Bırınşı täsıl – būlşyqettermen jūmys ısteuge baǧyttalǧan emdık massaj. Mamannyŋ tüsındıruınşe, būl ädıs arqyly būlşyqetterdıŋ kerıluı men qozǧalysyna köŋıl bölınedı.
Ekınşı baǧyt – omyrtqa men buyndarǧa arnalǧan manualdy täsılder. Ol halyq arasynda «süiek ornyna tüsuı» degen tüsınık jiı kezdesetının aityp, mūndai jaǧdailardy ǧylymi tūrǧydan dūrys tüsınu qajettıgın atap öttı.
Üşınşı ädıs – ine terapiiasy. Qytai medisinasynyŋ dästürlı tüsınıgınde adam aǧzasyndaǧy arnaiy energetikalyq joldarǧa äser etu arqyly aǧzanyŋ özın-özı qalpyna keltıru mümkındıgın qoldau közdeledı.
Maman būl täsılderdıŋ barlyǧyn adamnyŋ jaǧdaiyna qarai qoldanatynyn aitady.
«Aurudy asqyndyrmai, erte tekserılgen dūrys»
Erlan Örleubaiūlynyŋ aituynşa, adamdardyŋ jiı jıberetın qatelıkterınıŋ bırı – aurudyŋ alǧaşqy belgılerıne män bermeu.
«Köp jaǧdaida adam auruyn bırden emdetuge barmaidy. Auyrsynu küşeiıp, jaǧdai qiyndaǧan kezde ǧana mamanǧa keledı. Al aurudy neǧūrlym erte baiqasaŋyz, soǧūrlym erte tekserılıp, tiıstı em alu kerek», – deidı ol.
Maman öz mümkındıgınıŋ şegın de atap öttı. Onyŋ aituynşa, kez kelgen aurudy bır ǧana ädıspen emdeu mümkın emes jäne auyr jaǧdailarda arnaiy medisinalyq kömek qajet boluy mümkın.
«Bız barlyq aurudy emdeimız dep aita almaimyz. Bızdıŋ şamamyz jetetın jeŋıl jäne ortaşa därejedegı jaǧdailarmen jūmys ısteimız. Al asqynyp ketken nemese kürdelı jaǧdailarda basqa medisinalyq kömektıŋ qajet boluy mümkın», – deidı ol.
Densaulyqqa kündelıktı köŋıl bölu maŋyzdy
Mamannyŋ aituynşa, qazırgı qoǧamda densaulyqqa tek auyrǧan kezde emes, kündelıktı ömırde de köŋıl bölu qajet. Qozǧalys, dūrys otyru, jūmys pen demalys tärtıbın saqtau jäne uaqytyly medisinalyq tekseruden ötu – tırek-qimyl jüiesıne tüsetın salmaqty azaitudyŋ maŋyzdy bölıkterı.
Buyn men omyrtqa aurularynyŋ aldyn alu üşın naqty sebeptı anyqtau maŋyzdy. Sebebı bırdei belgı är adamda ärtürlı jaǧdaidan tuyndauy mümkın. Sondyqtan ūzaqqa sozylǧan auyrsynu, qol-aiaqtyŋ ūiuy, qozǧalystyŋ şekteluı siiaqty belgıler baiqalsa, özdıgınen em qabyldamai, därıgerge qaralǧan jön.
Gülbarşyn Nūrhan
