بۋىن، بەل، مويىن جانە ارقا اۋرۋلارى بۇگىندە تەك ەگدە جاستاعى ادامدارعا ءتان ماسەلە ەمەس. قيمىل-قوزعالىستىڭ ازايۋى، ۇزاق ۋاقىت بويى كومپيۋتەر مەن تەلەفون الدىندا وتىرۋ، دۇرىس تاماقتانباۋ جانە كۇندەلىكتى ادەتتەردىڭ وزگەرۋى جاستار اراسىندا دا ءتۇرلى شاعىمداردىڭ پايدا بولۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر. بۇل تۋرالى قىتاي مەديتسيناسى سالاسىندا ءبىلىم العان مامان ەرلان ورلەۋبايۇلى ايتىپ بەردى.
قىتايدان قازاقستانعا دەيىنگى جول
ەرلان ورلەۋبايۇلى 1989 جىلى قىتايدىڭ كۇنەس اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ ايتۋىنشا، 2009-2018 جىلدار ارالىعىندا مەديتسينا سالاسىندا ءبىلىم الىپ، كەيىن ەمدەۋ باعىتىندا تاجىريبە جيناقتاعان.
«2018 جىلدان باستاپ ءوز الدىما وسى باعىتتا جۇمىس ىستەي باستادىم. ادامداردى ەمدەۋمەن قاتار، شاكىرت تاربيەلەپ كەلەمىن. قىتايدا 200-دەن استام شاكىرتىم بار»، – دەيدى مامان.
قازاقستانعا 2024 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا كەلگەن ەرلان ورلەۋبايۇلى قازىرگى ۋاقىتتا مۇندا دا ءوز ورتالىعىن اشىپ، جۇمىسىن جالعاستىرىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىقپەن بايلانىسىپ، TikTok پەن Instagram پلاتفورمالارىندا تىكەلەي ەفيرلەر وتكىزەدى.
مويىن، بەل، ارقا جانە تىزە اۋرۋلارى جيىلەگەن
ماماننىڭ ايتۋىنشا، ورتالىققا كوبىنە مويىن، ارقا، بەل جانە تىزە اۋرۋلارىنا بايلانىستى شاعىمداناتىن ادامدار كەلەدى. ولاردىڭ قاتارىندا ارتروز، ارتريت، ومىرتقاارالىق جارىق (گرىجا) سەكىلدى دياگنوزدارمەن كەلگەندەر دە بار.
«بۋىن اۋرۋلارىنىڭ ءتۇرى كوپ. مويىن، ارقا، بەل، تىزە – ارقايسىسىنىڭ وزىندىك ماسەلەسى بار. مىسالى، بەلدەگى ماسەلەلەر جۇيكە قىسىلۋىنا بايلانىستى اياققا اسەر ەتۋى مۇمكىن. ال مويىن ايماعىنداعى اۋىرسىنۋ باس اۋرۋى، قولدىڭ ۇيۋى نەمەسە قوزعالىستىڭ شەكتەلۋى سياقتى شاعىمدارمەن قاتار ءجۇرۋى مۇمكىن»، – دەيدى ول.
ەرلان ورلەۋبايۇلى اسىرەسە قازىرگى جاستار اراسىندا مويىن مەن ارقاعا قاتىستى شاعىمداردىڭ كوبەيگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇعان تەلەفون مەن كومپيۋتەردى ۇزاق ۋاقىت پايدالانۋ، قوزعالىستىڭ ازدىعى جانە دەنەنى دۇرىس ۇستاماۋ سياقتى فاكتورلار اسەر ەتۋى مۇمكىن.
«بۋىن اۋرۋلارى جاسارىپ بارادى»
ماماننىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن بۋىن جانە ومىرتقا ماسەلەلەرى كوبىنە اۋىر فيزيكالىق ەڭبەكپەن، جاراقاتپەن نەمەسە سوققىمەن بايلانىستى بولسا، قازىرگى ۋاقىتتا اۋرۋلاردىڭ سەبەپتەرى وزگەرىپ كەلەدى.
«قازىرگى ادامداردىڭ كوپشىلىگى اۋىر فيزيكالىق جۇمىس ىستەمەيدى. كەرىسىنشە، ۇزاق ۋاقىت وتىرادى. بۇلشىقەتتىڭ السىزدىگى، دۇرىس وتىرماۋ، قوزعالىستىڭ ازدىعى اۋرۋدىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەدى»، – دەيدى ول.
ونىڭ سوزىنشە، ادامنىڭ كۇندەلىكتى ادەتتەرى دە ماڭىزدى. ءبىر اياقتى ايقاستىرىپ ۇزاق وتىرۋ، دەنەنى ءبىر جاققا قيسايتىپ جاتۋ، تەلەفونعا ءۇڭىلىپ وتىرۋ سياقتى ارەكەتتەر ۋاقىت وتە كەلە تىرەك-قيمىل جۇيەسىنە سالماق ءتۇسىرۋى مۇمكىن.
مامان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا دا مۇنداي ماسەلەلەردىڭ كەزدەسەتىنىن ايتتى.
«مەن ەمدەگەن ەڭ كىشكەنتاي بەل اۋرۋى بار بالا سەگىز جاستا بولدى. ال تىزە اۋرۋىنا بايلانىستى كەلگەن ەڭ كىشكەنتاي ناۋقاسىم 13 جاستا ەدى. ول 50 مەتر دە جۇگىرە المايتىن. بۇل – اۋرۋلاردىڭ جاسارىپ بارا جاتقانىن كورسەتەدى»، – دەيدى ەرلان ورلەۋبايۇلى.
تاماقتانۋ مەن كۇن ءتارتىبىنىڭ ماڭىزى
مامان دەنساۋلىققا اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە تاماقتانۋ ءتارتىبىن دە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، اسىرەسە جاستار اراسىندا تاماقتى ۋاقىتىندا ىشپەۋ جانە پايدالى تاعامداردى تالعاماي جەۋ ادەتى كەزدەسەدى.
«ادام ۋاقىتىندا تاماقتانباسا نەمەسە دۇرىس تاماقتانباسا، اعزانىڭ قۋاتى تومەندەيدى. قان قۇرامىنا بايلانىستى ماسەلەلەر دە بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان تاماقتانۋ ءتارتىبى مەن كۇندەلىكتى رەجيمگە كوڭىل ءبولۋ كەرەك»، – دەيدى ول.
دەگەنمەن مۇنداي بەلگىلەردىڭ ناقتى سەبەبىن انىقتاۋ ءۇشىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋ ماڭىزدى. بەل، مويىن نەمەسە بۋىننىڭ ۇزاق ۋاقىت اۋىرسىنۋىن وزدىگىنەن ەمدەۋگە تىرىسپاي، ءتيىستى دارىگەرگە قارالعان ءجون.
قىتاي مەديتسيناسىنىڭ ءۇش ءتاسىلى
ەرلان ورلەۋبايۇلى ءوز تاجىريبەسىندە قىتاي مەديتسيناسىنا نەگىزدەلگەن بىرنەشە ءتاسىلدى قولداناتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە، نەگىزگى باعىتتارى – ەمدىك ماسساج، سۇيەك-بۋىن ايماعىنداعى مانۋالدى تاسىلدەر جانە ينە تەراپياسى.
ءبىرىنشى ءتاسىل – بۇلشىقەتتەرمەن جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالعان ەمدىك ماسساج. ماماننىڭ تۇسىندىرۋىنشە، بۇل ءادىس ارقىلى بۇلشىقەتتەردىڭ كەرىلۋى مەن قوزعالىسىنا كوڭىل بولىنەدى.
ەكىنشى باعىت – ومىرتقا مەن بۋىندارعا ارنالعان مانۋالدى تاسىلدەر. ول حالىق اراسىندا «سۇيەك ورنىنا ءتۇسۋى» دەگەن تۇسىنىك ءجيى كەزدەسەتىنىن ايتىپ، مۇنداي جاعدايلاردى عىلىمي تۇرعىدان دۇرىس ءتۇسىنۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ءۇشىنشى ءادىس – ينە تەراپياسى. قىتاي مەديتسيناسىنىڭ ءداستۇرلى تۇسىنىگىندە ادام اعزاسىنداعى ارنايى ەنەرگەتيكالىق جولدارعا اسەر ەتۋ ارقىلى اعزانىڭ ءوزىن-ءوزى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگىن قولداۋ كوزدەلەدى.
مامان بۇل تاسىلدەردىڭ بارلىعىن ادامنىڭ جاعدايىنا قاراي قولداناتىنىن ايتادى.
«اۋرۋدى اسقىندىرماي، ەرتە تەكسەرىلگەن دۇرىس»
ەرلان ورلەۋبايۇلىنىڭ ايتۋىنشا، ادامداردىڭ ءجيى جىبەرەتىن قاتەلىكتەرىنىڭ ءبىرى – اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرىنە ءمان بەرمەۋ.
«كوپ جاعدايدا ادام اۋرۋىن بىردەن ەمدەتۋگە بارمايدى. اۋىرسىنۋ كۇشەيىپ، جاعداي قيىنداعان كەزدە عانا مامانعا كەلەدى. ال اۋرۋدى نەعۇرلىم ەرتە بايقاساڭىز، سوعۇرلىم ەرتە تەكسەرىلىپ، ءتيىستى ەم الۋ كەرەك»، – دەيدى ول.
مامان ءوز مۇمكىندىگىنىڭ شەگىن دە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەز كەلگەن اۋرۋدى ءبىر عانا ادىسپەن ەمدەۋ مۇمكىن ەمەس جانە اۋىر جاعدايلاردا ارنايى مەديتسينالىق كومەك قاجەت بولۋى مۇمكىن.
ء«بىز بارلىق اۋرۋدى ەمدەيمىز دەپ ايتا المايمىز. ءبىزدىڭ شامامىز جەتەتىن جەڭىل جانە ورتاشا دارەجەدەگى جاعدايلارمەن جۇمىس ىستەيمىز. ال اسقىنىپ كەتكەن نەمەسە كۇردەلى جاعدايلاردا باسقا مەديتسينالىق كومەكتىڭ قاجەت بولۋى مۇمكىن»، – دەيدى ول.
دەنساۋلىققا كۇندەلىكتى كوڭىل ءبولۋ ماڭىزدى
ماماننىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى قوعامدا دەنساۋلىققا تەك اۋىرعان كەزدە ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردە دە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. قوزعالىس، دۇرىس وتىرۋ، جۇمىس پەن دەمالىس ءتارتىبىن ساقتاۋ جانە ۋاقىتىلى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋ – تىرەك-قيمىل جۇيەسىنە تۇسەتىن سالماقتى ازايتۋدىڭ ماڭىزدى بولىكتەرى.
بۋىن مەن ومىرتقا اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ناقتى سەبەپتى انىقتاۋ ماڭىزدى. سەبەبى بىردەي بەلگى ءار ادامدا ءارتۇرلى جاعدايدان تۋىنداۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇزاققا سوزىلعان اۋىرسىنۋ، قول-اياقتىڭ ۇيۋى، قوزعالىستىڭ شەكتەلۋى سياقتى بەلگىلەر بايقالسا، وزدىگىنەن ەم قابىلداماي، دارىگەرگە قارالعان ءجون.
گۇلبارشىن نۇرحان
