Jalǧan aqparatqa qarsy ıs-qimyl ortalyǧy būǧan deiın eskertken bolatyn: Maŋǧystaudaǧy qaiǧyly oqiǧa belsendı aqparattyq manipuliasiialardyŋ nysanyna ainaldy.
Memleket qabyldanyp jatqan barlyq şaralar turaly äleumettık jelılerde jedel ärı tolyq aqparat berıp otyrǧanyna qaramastan, äleumettık jelılerde Maŋǧystaudaǧy oqiǧaǧa qatysy joq būryn tüsırılgen beinematerialdar taratylyp, Jİ kömegımen äzırlengen kontent jariialanuda. Sonymen qatar, äskeri qyzmetşılerdıŋ qaza boluy men olardyŋ jaqyndarynyŋ qaiǧysyn paidalana otyryp, negızsız boljamdar men alyp-qaşpa pıkırler taraluda.
Ortalyq sondai-aq üilestırılgen äreketterdıŋ belgılerı baiqalatyn, onyŋ ışınde anonimdı akkaunttar arqyly taralatyn habarlamalardy tırkeudı jalǧastyruda.
Äsırese jaqynda ǧana qūrylǧan anonimdı paraqşalardyŋ belsendılıgı baiqalady. Olar ıs jüzınde bırden qaiǧyly oqiǧa taqyrybyn taratuǧa kırısıp, jaŋa talqylau taqyryptaryn qalyptastyryp, qauesetterdı köbeitıp, boljamdardy köpşılıkke belgılı «faktıler» retınde ūsynuda.
Tömende osyndai aqparattyq manipuliasiialarǧa tän bırneşe mysal keltırıledı.
Feik: «Qaza bolǧandardyŋ naqty sany jasyrylyp otyr»
Şyn mänınde, ızdestıru-qūtqaru jūmystary barysynda resmi derekter naqtylanyp otyrdy. Qorytyndy aqparat jariialandy: 14 äskeri qyzmetşı qaza tapty.
Feik: «Äskeri qyzmetşıler tıkūşaqtan desanttaldy».
Jariialanǧan tergeu derekterıne säikes, äskeri qyzmetşıler katerdı paidalana otyryp tapsyrma oryndaǧan. Oqu-jattyǧudy ūiymdastyru män-jailary, qauıpsızdık talaptarynyŋ saqtaluy jäne jauapty tūlǧalardyŋ äreketterı tergeu barysynda anyqtaluda.
Feik: «Tıkelei komandir mas küiınde bolǧan»
Būl mälımdeme äsırese sinizm men adamgerşılıkke jat sipatymen erekşelenedı. Söz bolyp otyrǧan komandir öz äskeri qyzmetşılerımen bırge qaza tapty. Onyŋ alkogoldık masaŋ küide bolǧanyn rastaityn qandai da bır derek joq.
Feik: eskı video qaza tapqan äskeri qyzmetşınıŋ denesın tasymaldau retınde taratyluda.
Beinematerialdy taldau barysynda avtomobil beinelengen roliktıŋ qaiǧyly oqiǧaǧa deiın, tamyz aiynda jariialanǧany anyqtaldy. Iаǧni būryn tüsırılgen beinejazbaǧa qoǧamdyq narazylyq tudyru maqsatynda jaŋa emosionaldyq kontekst berılgen.
Feik: Kaspii teŋızınıŋ jaǧalauynda qaraly künderı tüsırılgen äserlı qoiylym sipatyndaǧy video.
Aşuly jazbalarmen bırge taraǧan būl roliktı köptegen qoldanuşy Maŋǧystauda tüsırılgen beine dep qabyldaǧan. Şyn mänınde, video Tanjer qalasynda (Marokko) tüsırılgen. Avtordyŋ aituynşa, beinematerial kezdeisoq Qazaqstannyŋ äleumettık jelıler segmentıne tarap ketken. Onyŋ özı Qazaqstandaǧy oqiǧalardan habardar bolmaǧan.
Feik: Memleket «eşqandai tergeu jürgızıp jatqan joq».
Būl da faktılerge säikes kelmeidı. Izdestıru-qūtqaru operasiiasy qaza bolǧan soŋǧy äskeri qyzmetşınıŋ denesı tabylǧanǧa deiın jalǧasty. Memleket basşysynyŋ tapsyrmasy boiynşa Ükımettık komissiia dereu qūryldy. Qyzmetke salǧyrt qarau jäne keme jürgızu qaǧidalaryn būzu faktılerı boiynşa qylmystyq ıster qozǧaldy.
Prezidenttıŋ ökımımen Qorǧanys ministrlıgındegı jaǧdaidy keşendı tekseru jönındegı jeke komissiia qūryldy. Komissiia jetı kün merzımde jūmysty ūiymdastyruǧa, äskeri bölımderdıŋ qarjylyq jäne materialdyq-tehnikalyq qamtamasyz etıluıne baǧa beruı tiıs.
Būl feikterdıŋ barlyǧyna ortaq bır närse bar: mūndai talqylaular köptegen qoldanuşyny öz aqparattyq aǧynyna tartady.
Maŋyzdy: körıneu jalǧan aqparat taratu – būl «jai ǧana pıkır» de, ziiansyz internet-nūsqa da emes.
QR QK 274-babynda körıneu jalǧan aqparat taratqany üşın qylmystyq jauaptylyq közdelgen. Mūndai aqparat onlain-platformalardy paidalana otyryp taratylǧan jaǧdaida, jaza üş jylǧa deiın bas bostandyǧynan aiyrudy, al auyr zardaptarǧa äkep soqqan jaǧdaida bes jylǧa deiın bas bostandyǧynan aiyrudy közdeuı mümkın.
