Almatydaǧy Äbılhan Qasteev atyndaǧy Qazaqstan Respublikasynyŋ Memlekettık öner muzeiınde qazaq gobelen önerınıŋ körnektı ökılı Bätima Zäuırbekovanyŋ 80 jyldyǧyna arnalǧan «Mūra jıpterı» retrospektivalyq körmesı aşyldy. Ekspozisiia suretşınıŋ jarty ǧasyrdan astam şyǧarmaşylyq jolyn qamtidy. "Adyrna" tılşısı tūlǧa tuyndylarymen tanysyp qaitty.
Bätima Zäuırbekova – Qazaqstandaǧy käsıbi gobelen önerınıŋ negızın qalaǧan suretşıler buynynyŋ ökılı. Ol ūlttyq toqymaşylyq dästürın zamanaui beineleu önerınıŋ tılımen ūştastyryp, qazaq gobelenınıŋ özındık körkemdık baǧytynyŋ qalyptasuyna üles qosty.
Üş zalda 80-nen astam tuyndy
Körmege Bätima Zäuırbekovanyŋ 80-nen astam jūmysy qoiylǧan. Olardyŋ arasynda gobelendermen (gobelen — būl türlı tüstı jıbek jäne jün jıpterden qoldan toqylyp, siujettık nemese örnektı kompozisiia tüiısetın körkem surettı kılem - jur.) qatar keskındeme, grafika, eskizder, arhivtık fotosuretter men beinematerialdar bar.
Ekspozisiia suretşınıŋ 1970-jyldardaǧy alǧaşqy jūmystarynan bastap keiıngı kezeŋdegı şyǧarmalaryna deiıngı ızdenısın körsetedı. Mūnda «Ravnina» (1976), «Jer-Ana» (1984), «Ana meiırımı» (2004) sekıldı belgılı tuyndylar da ūsynylǧan.
Muzei direktory Gülaiym Jūmabekovanyŋ aituynşa, körmenı daiyndauǧa şamamen ekı jyl ketken. Osy uaqyt ışınde qordaǧy jūmystar zerttelıp, bırqatar tuyndy qalpyna keltırılgen.
«Basty oi – ötkenımız ben bügınımızdıŋ bailanysyn körsetu. Bügıngı öner būrynǧy, sonyŋ ışınde dästürlı qazaq önerınıŋ jalǧasy. Bätima Zäuırbekovanyŋ şyǧarmalarynan dala, tabiǧat, auyl ömırı men ata-anaǧa degen saǧynyşty köruge bolady. Mūndai mūrany zerttep, keiıngı ūrpaqqa jetkızu maŋyzdy», – dedı Gülaiym Jūmabekova.
Ūlttyq dästürdı zamanaui tılde söiletken suretşı
Bätima Zäuırbekovanyŋ şyǧarmalarynda qazaq dalasy, dästürlı tūrmys, tabiǧat, tarihi jady men ūrpaq sabaqtastyǧy negızgı taqyryptardyŋ bırı bolyp keledı.
Suretşı ūlttyq oiu-örnektı, alaşa, şi, terme alaşa sekıldı dästürlı täsılderdı sol küiınde qaitalamai, olardy zamanaui körkemdık şeşımdermen sabaqtastyrǧan.
Onyŋ şyǧarmaşylyq jolyna otbasyndaǧy orta da yqpal ettı. Bätima Zäuırbekova 1946 jyly Jambyl oblysy Moiynqūm audanynda düniege kelgen. Anasy Bibıhan halyq qolönerın meŋgergen şeber bolǧan. Keiın suretşı Almatydaǧy N.V. Gogol atyndaǧy körkemsuret uchilişesın tämamdap, käsıbi öner jolyna tüstı.
Körmenıŋ bas kuratory Alina Fedorovich suretşınıŋ dästürdı jai ǧana qaitalamai, ony jaŋa körkemdık deŋgeide damytqanyn atap öttı.
«Bätima Zäuırbekova özı ösken mädeni ortany şyǧarmalaryna özgerıssız köşırgen joq. Ol sol mūrany qaita paiymdap, damytty. Sondyqtan onyŋ jūmystaryn dästürlı öner aiasynda ǧana emes, HH ǧasyrdaǧy älemdık körkemdık ürdıstermen qatar qarastyruǧa bolady», – dedı kurator.
Äiel beinesı – şyǧarmaşylyqtyŋ özegı
Suretşınıŋ keiıngı jūmystarynda äiel, ana, otbasy men tabiǧat taqyryptary erekşe beinelengen. Äiel beinesı onyŋ şyǧarmalarynda otbasynyŋ ǧana emes, ūrpaq pen mädeni jadtyŋ jalǧasyn saqtaityn ruhani tūlǧa retınde körınedı.
Körme atauyndaǧy «jıp» ūǧymy da osy sabaqtastyqty bıldıredı. «Mūra jıpterı» atauyn suretşınıŋ qyzy Dana ūsynǧan. Mūnda jıp gobelennıŋ materialy ǧana emes, ötken men bügındı, adam men mädeniettı bailanystyratyn simvol retınde alynǧan.
Qazaqstandy öner arqyly tanytu
Bätima Zäuırbekovanyŋ tuyndylary būǧan deiın Fransiia, Türkiia, İtaliia jäne Şveisariiada körsetılgen. Onyŋ eŋbekterı muzeiler men jeke kolleksiialarda da saqtauly.
Press-tur barysynda suretşınıŋ şyǧarmaşylyǧyna arnalǧan Batima Zaurbekova: Weaving the Soul of Kazakhstan («Bätima Zäuırbekova: Qazaqstannyŋ ruhyn örnekteu») atty kıtap ta tanystyryldy. Fransiialyq Assouline baspasynan jaryq körgen eŋbektıŋ avtory – jurnalist ärı kreativ direktor Iаffa Assulin. 260 betten tūratyn basylymda 150-den astam illiustrasiia jinaqtalǧan. Kıtap Bätima Zäuırbekovanyŋ şyǧarmaşylyq jolyn, qazaqtyŋ köşpelı mädenietı men dästürlı toqyma önerınıŋ onyŋ tuyndylaryndaǧy jaŋa körkemdık sipatyn tanystyrady.
Iаffa Assulinnıŋ aituynşa, kıtappen jūmys ısteu barysynda ol Qazaqstannyŋ mädenietı men Bätima Zäuırbekovanyŋ önerın özı üşın jaŋaşa aşqan.
«Menıŋ mındetım – osy jaŋalyǧymdy älemmen bölısu, adamdarǧa mūndai önerdıŋ bar ekenın jäne Qazaqstanda qanşalyqty bai mädeniet baryn körsetu. Bätima Zäuırbekovanyŋ şyǧarmaşylyǧy arqyly şeteldık oqyrman Qazaqstandy tani alady», – dedı Iаffa Assulin.
Ūiymdastyruşylardyŋ aituynşa, «Mūra jıpterı» bır suretşınıŋ mereitoilyq körmesı ǧana emes. Joba arqyly HH ǧasyrdyŋ ekınşı jartysynan bügınge deiıngı qazaq sändık-qoldanbaly önerınıŋ damuy men ūlttyq dästürdıŋ käsıbi önerdegı jaŋa sipaty körsetıledı.
Aita keteiık, «Mūra jıpterı» körmesı 25 qyrküiekten 8 qaraşaǧa deiın jalǧasady. Jobanyŋ kuratorlary – Alina Fedorovich pen Nataliia Bajenova. Sondyqtan osy aralyqta Almatyda bolsaŋyz, Bätima Zäuırbekovanyŋ jarty ǧasyrdan astam şyǧarmaşylyq jolyn qamtityn tuyndylarymen jaqynyraq tanysuǧa mümkındık bar.
