Bürlen Ädıletqyzy – Şyŋjaŋ ölkesı, Dörbıljın audanynyŋ tumasy. 2003 jyly düniege kelgen jas saiahatşy biyl Qazaqstandy 76 kün boiy qos döŋgelektı tūlparymen aralaǧan.
Bürlennıŋ aituynşa, Qazaqstanǧa velosipedpen saiahattaudy ol qaŋtar aiynan bastap josparlaǧan. Säuırde jolǧa şyqqan ol eldı aralap, atamekenmen tereŋırek tanysypty. Sapar barysynda joldyŋ qiyndyǧymen qatar, qazaq tılındegı keibır sözderdı tüsınudegı qiyndyqtarǧa da tap bolǧan.
"Adyrna" tılşısı jas saiahatşymen sapary, joldaǧy qiyndyqtar, qazaq tılındegı qyzyqty oqiǧalar jäne velosipedınıŋ joǧaluyna qatysty jaǧdai turaly sūhbattasty.
– Sızdı 2024 jyldyŋ tamyzynda Qytaidan Qazaqstanǧa velosipedpen kelgen qazaq qyzy retınde bılemız. Osy saparda qandai qiyndyqtarǧa tap boldyŋyz?
– Qazaqstanǧa 26 künde keldım. Būl saparda qiyndyqtar boldy. Negızınde, tüsınıspeuşılıkter köp kezdestı. Öitkenı ol kezde men 20 jastamyn jäne tūŋǧyş ret şetelge şyǧyp jatyrmyn. Onyŋ üstıne, alǧaş ret osyndai velosiped saiahatyn bastap jatqan soŋ, köp adam oǧan tüsınbei qarady.
Qytai jaǧynan ötıp, velosipedımdı alyp, «Qorǧas» şekarasynan Jarkentke keldım. Jarkentke kele salysymen, jaŋadan ötıp jatqan soŋ, qazaqşa söileitın auylǧa barǧan kezde qazaqşamnyŋ säl jetıspeitının baiqadym. Öitkenı 20 jyldan berı qytai tılınde söilep üirendım. Qazaqstanǧa kelgende keibır sözderdı bılmei qalǧan kezderım boldy.
Mysaly, «därethana» men «därıhana» degen sözder öte ūqsas qoi. Bır joly dükenge kırıp qarasam, därı satyp jatyr eken. «Sol därıhana ma?» dep sūraiyn dep, «därethana ma?» dep aityp, özım külıp jıbergen kezderım bolǧan.
– Al Qazaqstandy aralau ūnady ma? El ışındegı saiahat qalai öttı?
– Qazaqstandy velosipedpen aralap şyǧudy osy jyldyŋ qaŋtar aiynan bastap oilastyrdym. Säuır aiynda jolǧa şyqtym. «Jıbek jolyn basyp öteiın» degen oi boldy.
Velosipedpen jüru men üşın öte tiımdı boldy. Keibır jerlerdıŋ arasy jaqyn bolǧandyqtan, kölıkpen jürgennen görı velosipedpen ainalyp şyǧuǧa yŋǧaily boldy.
- Şamamen el aralauǧa qanşa teŋge kettı?
- Esepteitın bolsaq, osy saparǧa şamamen 1,5 million teŋge ketken şyǧar. Negızı, men saiahatymdy Batystan bastadym. Barlyq öŋırde jürgen kezde bırınşı künnen bastap bır närsege qatty taŋǧaldym. Menı tanymasa da, jolda toqtap: «Kömek kerek pe?» – dep sūraityn adamdar öte köp boldy.
Sol kezden bastap qazaqtyŋ qonaqjailyǧyn şynymen sezıne bastadym. Tas jolda kün saiyn qiyndyqtar boldy. Öitkenı jel soqty, kün bar. Onyŋ üstıne, joldaǧy kölıkter öte tez jüredı. Olar ötıp bara jatqan kezde menı de özıne tartyp, bylaişa soryp alyp ketetındei äser bolady.
Jel qatty soqqan kezde menı jol şetıne qarai şyǧaryp jıberetın. Neşe ret jelden qūlaǧan kezderım de boldy. Bıraq Qazaqstan maǧan ūnady. Saraişyq, Jympity ūnady, muzeiı bar eken.
Alaşordasynyŋ, ziialylarynyŋ tūrǧan üilerın kördım. Bärı ūnady. Erekşe äser qaldyrdy.
–Velosipedpen el aralauyŋyzǧa ata-anaŋyz qarsy bolmady ma?
– Äke-şeşem ärdaiym menıŋ şeşımderımdı qoldap otyrady. Men olarǧa eŋ bastysy qauıpsızdıkke män beretınımdı, özıme senımdı ekenımdı jäne būl jūmysty eŋserıp şyǧatynyma senetınımdı körsetsem, olar menı qoldaidy. Qazırgı taŋda menımen maqtanady.
– Saparyŋyzdy aiaqtap, Astanaǧa oraldyŋyz. Bırneşe apta būryn velosipedıŋızge qatysty qiyn jaǧdai bolǧanyn da aittyŋyz. El aralaǧan temır tūlparyŋyz «ūrlandy» degen aqparat ta tarady. Ras pa?
– Negızı, men «ūrlandy» dep aitpadym, «joǧaldy» dep aittym. Būl oqiǧa şılde aiynyŋ soŋynda boldy.Men Qytai elıne qarai baruym kerek boldy.
Veplosipedtı qūrbyma «qarai tūrşy» dep qaldyryp kettım. Men Qytaiǧa jetken soŋ, şamamen jarty aidan soŋ, men velosipedtı qaldyrǧan otbasynan qoŋyrau keldı. Qūrbymnyŋ aǧasy: «Velosipedıŋ qai orynda tūrǧan edı?» dep sūrady. Men sol kezde taŋqaldym. Velosipedımdı qai jerge qaldyrǧanymdy aittym. Bır aptadan soŋ kerı habarlastym. «Velosipedım bar ma, joq pa?» dep sūradym.
«Qazır joq eken, mümkın, küzettegıler bıletın şyǧar» dep jauap berdı. Men ol kezde emosiiaǧa berılıp, sözge kep qaldyq. «Ony men amanat dep, senım artyp, tastadym ǧoi. Nege jaǧdai boldy?» degen sözder aityldy. Keiın bız habarsyz kettık. Bır ai öttı. Velosiped turaly eşteŋe bılmedım. Sosyn men instagramyma saldym.
«Velosipedım joǧaldy» dep salǧanmyn. Bälkım, būl bärı üşın maŋyzdy jaǧdai bolmasa da, men üşın velosiped el ışıne menı aparǧan qūral. Sol velosiped arqasynda barlyq jerge tabanymdy tıredım. Men üşın öte ystyq boldy. İnstagramyma sol kezdegı jaǧdaiymdy aittym, bölıstım.
Polisiia qyzmetkerlerı sol kezde maǧan kömektesıp, bır täulıkke jetpei, maǧan velosipedımdı tauyp berdı.
- Qazır velosiped sızdıŋ qolyŋyzda ǧoi?
- İä.
- Öte keremet! Sūhbat üşın köp raqmet!
Symbat Nauhan
«Adyrna» ūlttyq portaly
