Qazaqstan investisiialyq saiasattyŋ jaŋa kezeŋıne qadam basty. Saiasi reformalardy jalǧastyru, sifrlandyrudy jedeldetu, jasandy intellektını damytu jäne jaŋa investisiialyq qūraldardy engızu eldıŋ ekonomikalyq ösımınıŋ jaŋa modelın qalyptastyruǧa baǧyttalǧan.
Būl bastamalardyŋ tiımdılıgı halyqaralyq kapitaldy tartuǧa, biznestıŋ senımın arttyruǧa jäne Qazaqstannyŋ öŋırlık bäsekege qabılettılıgın küşeituge qanşalyqty yqpal etetını – bügıngı künnıŋ özektı mäselelerınıŋ bırı.
Osyǧan orai ekonomist Aibol Arǧynǧaziev Prezidenttıŋ Şeteldık investorlar keŋesınıŋ 37-şı plenarlyq otyrysynda kötergen bastamalaryn saralap, saiasi tūraqtylyqtyŋ, konstitusiialyq reformalardyŋ, sifrlandyrudyŋ jäne investisiialyq ekojüienı jaŋǧyrtudyŋ Qazaqstannyŋ investisiialyq tartymdylyǧyna qalai äser etetının aityp berdı.
- Prezident Qazaqstannyŋ investisiialyq tartymdylyǧy saiasi tūraqtylyqpen jäne jaŋa Konstitusiiamen tıkelei bailanysty ekenın atap öttı. Būl faktorlar halyqaralyq investorlardyŋ senımıne qanşalyqty äser etedı?
- Saiasi tūraqtylyq pen memlekettık saiasattyŋ boljamdylyǧy – investorlardyŋ ūzaq merzımdı şeşım qabyldauyna yqpal etetın negızgı faktorlardyŋ bırı. Halyqaralyq biznes üşın investisiialyq jeŋıldıkterdıŋ boluy ǧana emes, sonymen qatar menşık qūqyǧynyŋ qorǧalatynyna, zaŋ üstemdıgınıŋ saqtalatynyna jäne oiyn erejelerınıŋ tūraqtylyǧyna degen senım de asa maŋyzdy. Jahandyq tūraqsyzdyq jaǧdaiynda transūlttyq kapital joǧary tabys äkeletın baǧyttardy ǧana emes, ūzaq merzımdı investisiialar üşın qauıpsız ärı boljamdy ortany ızdeidı.
2026 jylǧy 1 şıldede jalpyhalyqtyq referendum qorytyndysy boiynşa küşıne engen jaŋa Konstitusiia menşık qūqyǧyn qorǧau men investisiialardyŋ qol sūǧylmauyna kepıldık beretın normalardy bekıtıp, qūqyqtyq aiqyndyq pen kapitaldyŋ qorǧaluyn qamtamasyz etedı. Sot jüiesın nyǧaitu, Konstitusiialyq Sottyŋ qyzmetın ıske qosu jäne bilık instituttaryn kezeŋ-kezeŋımen demokratiialandyru naryqtardyŋ monopoliialanu täuekelderın tömendetıp, barlyq qatysuşylar üşın teŋ ärı ädıl bäsekelestık jaǧdai qalyptastyrady. Būǧan qosa, aǧylşyn qūqyǧy qaǧidattaryna negızdelgen täuelsız sot törelıgın ūsynatyn AHQO da biznes üşın senımdılıktıŋ maŋyzdy kepılı bolyp otyr.
Būl saiasattyŋ nätijesı naqty körsetkıştermen däleldenedı. Qazaqstan Ortalyq Aziiada tartylǧan investisiialar kölemı boiynşa köşbasşylyq ornyn senımdı türde saqtap keledı. IýNKTAD derekterıne säikes, elge tartylǧan tıkelei şeteldık investisiialardyŋ jinaqtalǧan taza kölemı 150 mlrd AQŞ dollarynan asyp, öŋırdegı barlyq investisiialardyŋ şamamen 70 paiyzyn qūraidy. Halyqaralyq reitingtık agenttıkter de Qazaqstannyŋ egemen kredittık reitingın senımdı deŋgeide rastauda. Saiasi tūraqtylyq investorlarǧa qauıpsızdık berse, konstitusiialyq reforma qūqyqtyq ädıldık pen senımdı qamtamasyz etedı. Būl öz kezegınde Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziiadaǧy jetekşı ekonomikalyq ortalyq retındegı märtebesın nyǧaita tüsedı.
- Memleket basşysy 2026 jyldy Jasandy intellekt jäne sifrlyq damu jyly dep jariialap, ekonomikany sifrlyq transformasiialaudy negızgı basymdyqtardyŋ bırı retınde aiqyndady. Būl şeşım Qazaqstannyŋ jahandyq bäsekege qabılettılıgın arttyru üşın qandai jaŋa mümkındıkter aşady?
- Jasandy intellekt, sifrlyq infraqūrylym, derekterdı öŋdeu ortalyqtary, telekommunikasiialar jäne jartylai ötkızgışter öndırısı bügınde jahandyq investisiialyq aǧyndardyŋ basty qozǧauşy küşıne ainalyp otyr. The fDi Report 2026 derekterıne säikes, 2025 jyly aqparattyq-kommunikasiialyq tehnologiialar (AKT) salasy älemdegı greenfield investisiialarynyŋ 40 paiyzdan astamyn qamtamasyz ettı. Bailanys sektory alǧaş ret tartylǧan kapital kölemı boiynşa bırınşı orynǧa şyǧyp, 346 mlrd AQŞ dollaryn qūrady (ösım – 88 paiyz), al jartylai ötkızgışter öndırısıne salynǧan investisiialar rekordtyq 138 mlrd AQŞ dollaryna jettı.
2026 jyldyŋ Jasandy intellekt jäne sifrlyq damu jyly bolyp jariialanuy Qazaqstanǧa resurstyq artyqşylyqtarǧa negızdelgen bäsekeden tehnologiialar men innovasiialarǧa negızdelgen bäsekege köşuge mümkındık beredı. Jasandy intellektını, sifrlyq infraqūrylymdy jäne zamanaui sifrlyq servisterdı damytu ekonomikanyŋ önımdılıgın arttyryp, önerkäsıpke, logistikaǧa, energetikaǧa jäne memlekettık basqaru jüiesıne ozyq tehnologiialardy jedel engızuge jol aşady. Sonymen qatar būl joǧary tehnologiialyq salalarǧa investisiia tartuǧa qolaily jaǧdai qalyptastyrady.
Bügınde jahandyq biznes üşın salyqtyq jeŋıldıkterdıŋ boluy ǧana emes, sonymen qatar zamanaui sifrlyq ekojüienıŋ, bılıktı kadrlardyŋ jäne innovasiialarǧa qolaily ortanyŋ qalyptasuy da şeşuşı mänge ie. Däl osy faktorlar älemdık ekonomikanyŋ jaŋa tehnologiialyq kezeŋınde Qazaqstannyŋ jahandyq bäsekege qabılettılıgın aiqyndaityn negızgı basymdyqtardyŋ bırıne ainalady.
- Ūlttyq sifrlyq investisiialyq platforma, İnvestisiialyq ştab jäne Altyn Visa baǧdarlamasy investisiialyq ahualdy jaqsartuǧa baǧyttalǧan. Būl bastamalar şeteldık kapital tartuda qanşalyqty tiımdı boluy mümkın?
- Atalǧan üş bastamany ıske asyru şeteldık investisiialardy tartu men süiemeldeu jüiesın tübegeilı jaŋǧyrtuǧa mümkındık beredı. Būl investisiialyq jeŋıldıkter ūsynu modelınen älemdık biznes üşın qauıpsız ärı tehnologiialyq ekojüie qalyptastyru modelıne köşuge jol aşady. Ärbır bastama şeteldık investorlar kezdesuı mümkın naqty kedergılerdı joiuǧa baǧyttalǧan.
Ūlttyq investisiialyq platforma «bır tereze» qaǧidaty boiynşa jūmys ıstep, investordyŋ ötınım beru sätınen bastap jobany ıske qosuǧa deiıngı barlyq üderıstı tolyq sifrlandyrady. Basym jobalar tızımıne engızılgen «Jasyl dälız» jobalary üşın memlekettık qyzmetterdı körsetu merzımderı zaŋnamalyq deŋgeide 30 paiyzǧa qysqartylǧan. Platformada adami faktor barynşa azaitylyp, memlekettık organdardyŋ mındettemelerdı oryndauyn naqty uaqyt rejimınde baqylau tetıgı engızılgen. Sonymen qatar Jasandy intellekt jäne sifrlyq damu jyly aiasynda komplaens räsımderın jedeldetetın intellektualdy süzgıler engızılude.
İnvestisiialyq ştab şeşım qabyldau jyldamdyǧy men vedomstvoaralyq üilestıru mäselesın şeşıp, ūzaq kelısu räsımderınsız jedel şeşım qabyldaityn bıryŋǧai ortalyq retınde jūmys ısteidı. Bas prokurorǧa İnvestisiialyq ombudsmen märtebesınıŋ berıluı būl qūrylymnyŋ tiımdılıgın aitarlyqtai arttyrdy. Soŋǧy bır jylda «prokurorlyq süzgınıŋ» tiımdılıgı ekı esege ösıp, 9 paiyzdan 18 paiyzǧa jettı. Bizneske qatysty tekseruler sany 6 paiyzǧa, al äkımşılık jauapkerşılıkke tartu faktılerı 16 paiyzǧa azaidy. Qazırgı taŋda prokuratura organdarynyŋ tıkelei qorǧauynda 2 800-den astam strategiialyq investisiialyq joba bar.
Altyn Visa baǧdarlamasy (A6 sanaty) köşı-qon saiasatyn rūqsat beru qaǧidatynan yntalandyru tetıgıne köşıruge mümkındık berdı. Baǧdarlama investorlarǧa otbasy müşelerıne de qoldanylatyn 10 jyldyq rezidenttık märtebe, şetelden alynatyn tabysqa jeke tabys salyǧynan bosatu, Qazaqstan azamattarymen teŋ därejede memlekettık qyzmetterge qol jetkızu mümkındıgın ūsynady. Sonymen qatar e-Residency Invest modulı serıktes bankter arqyly investisiialardy qaşyqtan basqaruǧa jaǧdai jasaidy.
Jalpy alǧanda, būl tetıkter investorlardyŋ bastapqy ötınım beru kezeŋınen bastap elde tūraqty qatysuyna deiıngı barlyq kezeŋderdegı täuekelderın azaituǧa baǧyttalǧan. Alaida olardyŋ naqty tiımdılıgı bırneşe jyl ışındegı qoldanu täjıribesı men investorlardyŋ kerı bailanysy negızınde aiqyndalatyn bolady.
- Prezident Qazaqstandy Ortalyq Aziianyŋ sifrlyq ärı tehnologiialyq habyna ainaldyru mındetın qoidy. Superkompiuterlerdı ıske qosu, derekterdı öŋdeu ortalyqtaryn qūru jäne älemnıŋ jetekşı tehnologiialyq kompaniialaryn tartu el ekonomikasyna qandai multiplikativtık äser bere alady?
- Zamanaui derekterdı öŋdeu ortalyqtaryn qūru jäne älemnıŋ jetekşı tehnologiialyq kompaniialaryn tartu Qazaqstan ekonomikasynda eleulı multiplikativtık äser qalyptastyruǧa mümkındık beredı. Mūndai jobalar jasandy intellektını, būltty servisterdı, fintehtı, elektrondyq kommersiiany, ǧylymi zertteulerdı jäne sifrlyq önerkäsıptı damytuǧa berık negız qalaidy. Sonymen qatar olar joǧary bılıktı mamandarǧa, injenerlık qūzyretterge jäne innovasiialyq käsıpkerlıkke sūranysty arttyrady.
Zamanaui sifrlyq infraqūrylymnyŋ boluy Qazaqstannyŋ halyqaralyq tehnologiialyq kompaniialar üşın investisiialyq tartymdylyǧyn edäuır küşeitıp, jaŋa öndırısterdı jergılıktendıruge jäne eldıŋ jahandyq qosylǧan qūn tızbekterıne yqpaldasuyna yqpal etedı. Būl öz kezegınde Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziiadaǧy sifrlyq ärı tehnologiialyq hab retındegı pozisiiasyn nyǧaitady.
Būl ürdıs jahandyq damu baǧytymen de tolyq ündes. Bügınde derekterdı öŋdeu ortalyqtary memleketterdıŋ investisiia tartu jolyndaǧy bäsekesınıŋ negızgı nysandarynyŋ bırıne ainaldy. Al jasandy intellektınıŋ qarqyndy damuy men sifrlyq infraqūrylymǧa degen sūranystyŋ artuy älemdık investisiialyq ösımnıŋ jaŋa qozǧauşy küşın qalyptastyryp otyr.
- Otyrysta kölık-logistika salasyn, agroönerkäsıp keşenın jäne jer qoinauyn paidalanu sektoryn sifrlandyru mäselesıne erekşe nazar audaryldy. Būl reformalar Qazaqstannyŋ investisiialyq tartymdylyǧyn arttyryp, eksporttyq äleuetın qalai küşeite alady?
- Kölık-logistika salasy boiynşa. Memleket basşysy Ükımettıŋ keŋeitılgen otyrysynda jaŋa ekonomikalyq modelge köşu jaǧdaiynda kölık logistikasyn damytu strategiialyq maŋyzǧa ie ekenın atap öttı. Būl baǧyttaǧy sifrlandyru naqty nätijelerın bere bastady. Bügınde Qazaqstannyŋ barlyq äuejailary men äue kompaniialary IATA halyqaralyq standarttaryna säikes e-Freight elektrondyq jük ainalymy jüiesıne köştı. 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa 15 millionnan astam jolauşy tasymaldandy. Singapur, Niderland jäne Bırıkken Arab Ämırlıkterı siiaqty elderdıŋ täjıribesı körsetkendei, tranzittık habtardyŋ basty bäsekelık artyqşylyqtary – räsımderdıŋ jyldamdyǧy, boljamdylyǧy jäne sifrlandyryluy. Kölık dälızderı boiynda bıryŋǧai sifrlyq platformalardy engızu jäne kedendık räsımderdı üilestıru tranzit uaqytyn edäuır qysqartyp, logistikalyq şyǧyndardy azaituǧa mümkındık beredı. Būl öz kezegınde elımızdıŋ eksporttyq äleuetın küşeitedı.
Agroönerkäsıp keşenı boiynşa. Ūsynylǧan materialdar būl salaǧa investorlardyŋ qyzyǧuşylyǧy artyp kele jatqanyn körsetedı. Auyl şaruaşylyǧyna tartylǧan tıkelei şeteldık investisiialar kölemı 2,5 esege östı, al azyq-tülık önerkäsıbıne salynǧan investisiialar 24 paiyzǧa artty. Būl şikızatty tereŋ öŋdeuge jäne joǧary qosylǧan qūny bar önım öndıruge baǧyttalǧan memlekettık saiasattyŋ nätijesın körsetedı.
Jer qoinauyn paidalanu salasyn sifrlandyru boiynşa. Ūsynylǧan materialdarda būl mäselege qatysty naqty aqparat berılmegen. Sondyqtan osy baǧyttaǧy reformalardyŋ investisiialyq tartymdylyq pen eksporttyq äleuetke yqpaly jönınde qosymşa resmi mälımetter qajet.
- Prezident öz sözınde memlekettık basqarudan bastap bılım beru men önerkäsıpke deiın jasandy intellektını keŋınen engızu baǧytyn aiqyndady. Mūndai keşendı täsıl ūzaq merzımdı ekonomikalyq ösudıŋ jaŋa modelın qalyptastyra ala ma?
- Ūsynylǧan materialdarǧa säikes, būl mäsele «KAZAKH INVEST» ŪK» AQ-nyŋ qūzyretıne kırmeidı. Sondyqtan atalǧan sūraqty salalyq uäkılettı memlekettık organǧa (mysaly, sifrlyq damu salasyna jauapty organǧa) joldau ūsynylady.
Qajet bolǧan jaǧdaida jurnalistke berıletın jauapty 2-sūraqtaǧy aqparatpen şekteuge bolady. Atap aitqanda, 2026 jyldyŋ Jasandy intellekt jäne sifrlyq damu jyly bolyp jariialanuy Qazaqstannyŋ ekonomikasynyŋ bäsekege qabılettılıgın arttyruǧa, sifrlyq infraqūrylymdy damytuǧa, joǧary tehnologiialyq investisiialardy tartuǧa jäne innovasiialyq ekojüienı nyǧaituǧa jaŋa mümkındıkter aşatynyn atap ötuge bolady.
- Şeteldık investorlar keŋesı memleket pen halyqaralyq biznes arasyndaǧy tūraqty dialog alaŋy retınde qandai röl atqarady? Mūndai kezdesuler naqty investisiialyq jobalardy ıske asyruǧa jäne ekonomikalyq reformalardy jürgızuge qalai yqpal etedı?
- Şeteldık investorlar keŋesı – Memleket basşysy men älemdegı jetekşı halyqaralyq kompaniialardyŋ basşylary arasyndaǧy strategiialyq dialogtyŋ negızgı alaŋy. Būl format investisiialyq ahualǧa qatysty jüielı mäselelerdı talqylauǧa jäne olar boiynşa eŋ joǧary deŋgeide şeşımder qabyldauǧa mümkındık beredı. Keŋes aiasynda investorlar öz qyzmetınde kezdesetın negızgı kedergılerdı tıkelei köterıp, zaŋnamany jetıldıru, salyqtyq äkımşılendırudı oŋtailandyru, infraqūrylymdy damytu jäne biznestıŋ qūqyqtaryn qorǧau baǧytynda naqty ūsynystaryn bıldıredı.
Mūndai özara ıs-qimyl formaty naqty investisiialyq jobalardy ıske asyruǧa ǧana emes, sonymen qatar ıskerlık ortanyŋ boljamdylyǧyn arttyruǧa, halyqaralyq investorlardyŋ senımın nyǧaituǧa jäne Qazaqstannyŋ investisiialyq iurisdiksiia retındegı bäsekege qabılettılıgın küşeituge baǧyttalǧan institusionaldyq jäne ekonomikalyq reformalardy jüzege asyruǧa da yqpal etedı.
Būl dialog «KAZAKH INVEST» ūlttyq kompaniiasynyŋ praktikalyq süiemeldeuımen tolyqtyrylady. 2017 jyldan bastap kompaniia Ükımet atynan ırı investorlarmen jūmys jürgızetın Bıryŋǧai kelıssöz jürgızuşı märtebesıne ie. Osylaişa investorlarǧa jobaǧa arnalǧan alaŋdy taŋdaudan bastap, ony ıske asyrudyŋ barlyq kezeŋınde keşendı süiemeldeu körsetıletın bıryŋǧai qyzmet körsetu tetıgı ūsynylady.
- Prezident Alatau qalasyn tolyq sifrlandyrylǧan halyqaralyq investisiialyq jäne tehnologiialyq ortalyq retınde damytu josparlaryn tanystyrdy. Būl joba Qazaqstan ekonomikasynyŋ jaŋa ösu nüktesıne ainalyp, eldıŋ öŋırlık jäne jahandyq deŋgeidegı pozisiiasyn qalai nyǧaita alady?
- Alatau qalasyn damytu jobasy Qazaqstan ekonomikasynyŋ jaŋa ösu nüktesıne ainalyp, halyqaralyq investisiialyq, tehnologiialyq, qarjylyq jäne innovasiialyq ortalyqtyŋ funksiialaryn bırıktıruge mümkındık beredı. Tolyq sifrlandyrylǧan qalalyq ortany, zamanaui infraqūrylymdy, derekterdı öŋdeu ortalyqtaryn, ǧylymi-zertteu jäne tehnologiialyq klasterlerdı qalyptastyru älemnıŋ jetekşı kompaniialaryn, joǧary tehnologiialyq investisiialardy jäne bılıktı mamandardy tartuǧa qolaily jaǧdai jasaidy.
Ūzaq merzımdı perspektivada Alatau jaŋa tehnologiialardy äzırleu men kommersiialandyrudyŋ, startaptardy damytudyŋ jäne sifrlyq qyzmetter eksportyn ūlǧaitudyŋ maŋyzdy alaŋyna ainaluy mümkın. Būl ekonomikany ärtaraptandyruǧa, eŋbek önımdılıgın arttyruǧa jäne Qazaqstannyŋ Ortalyq Aziiadaǧy jetekşı innovasiialyq ärı investisiialyq ortalyqtardyŋ bırı retındegı pozisiiasyn nyǧaituǧa yqpal etedı.
