6 قاراشا, قۇرىلتاي. قۇرىلتايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭاتاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ وزەكتى مىندەتتەرى» اتتى قازاقستان حالقىناجولداۋىن ىسكە اسىرۋ تاقىرىبىندا ەكونوميكالىق ساياسات, ونەركاسىپ جانەەنەرگەتيكا كوميتەتىنىڭ وتىرىسى بولدى. كوميتەت باسشىسى ناتاليا گودۋنوۆانىڭتوراعالىعىمەن وتكەن جيىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ مەن دامىتۋماسەلەلەرى تالقىلاندى.
ءىس-شاراعا دەپۋتاتتار, «اتامەكەن» ۇكپ، ۇلتتىق ەكونوميكا، قارجى, ونەركاسىپجانە قۇرىلىس, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىكتەرىنىڭ, «بايتەرەك» ۇبح، «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنىڭ, «سامۇرىق-قازىنا» اق-نىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق وتاندىق بيزنەس-قوعامداستىق وكىلدەرى قاتىستى.
وتىرىستا سالالىق كوميتەت توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆا مەملەكەت باسشىسىكاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ, تۇراقتىەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭنەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىنگى وتىرىس اياسىنداعى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قازىرگىشارالارى بيزنەستىڭ ۇدەمەلى دامۋىن قانشالىقتى قامتاماسىز ەتەتىنىن باعالاۋ, جۇيەلى پروبلەمالاردى تاعى ءبىر رەت ناقتىلاۋ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭتاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالاردى ايقىنداۋ, – دەدى ول.
قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆا ءوز سوزىندە بۇگىنگى تاڭداەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءجىو-گە قوسقان ۇلەسى 40%-عا جەتكەنىن, ال ونىڭ نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالارداعى ۇلەسى 70% - عاجاقىنداعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل كورسەتكىشتەر كاسىپكەرلىكتىڭۇلتتىق ەكونوميكانىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالعانىن ايقىن كورسەتىپوتىر.
دانيا ەسپاەۆا پرەزيدەنت جۇكتەگەن مىندەتتەرگە جان-جاقتى توقتالدى. ول قازىرۇشتەن ءبىرى ساۋدا سالاسىندا شوعىرلانعان شاعىن بيزنەستى ءارتاراپتاندىرۋقاجەتتىگىن ايتتى. سونداي-اق ورتا بيزنەستى دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنازىرلەنۋى ءتيىس ەكەنىن, وندا ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋ, تەحنولوگيالىقجاڭعىرتۋ جانە ءونىمدى كەپىلدى وتكىزۋ جولدارى قامتىلۋى كەرەكتىگىن ايتتى. كەدەرگىلەردى ازايتا وتىرىپ, شوب-تىڭ مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىكسەكتورلارداعى ساتىپ الۋلارعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ, بۇعان قوسا 2027 جىلدىڭباسىنان باستاپ ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى تەكسەرۋگە ءۇش جىلدىق ءموراتوريدىتالقىلاۋ ارقىلى اكىمشىلىك قىسىمدى تومەندەتۋ دە وتە ماڭىزدى. سونىمەنقاتار, قولداۋ شارالارىن رەفورمالاۋ, بيزنەستى ماركەتپلەيستەرمەن, بانكتەرمەنجانە لوگيستيكالىق وپەراتورلارمەن ينتەگراتسيالاۋدى قامتيتىن وزگەرىس – قارجىلىق مودەلدەن كەشەندى مودەلگە كوشۋ مەجەلەنىپ وتىر.
وتىرىس بارىسىندا شوب-تى مەملەكەتتىك قولداۋ جانە دامىتۋ شارالارىنىڭىسكە اسىرىلۋىن پارلامەنتتىك باقىلاۋ جۇرگىزىلەتىنى تۋرالى قۇرىلتاي دەپۋتاتى مۇراتبەك مۇحامبەديەۆ حابارلادى.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسلان كاليعازين بيزنەس بۇگىندە جاساندى «ءوسىم توسقاۋىلىنا» تاپ بولىپ وتىرعانىن ايتتى. شيكىزاتتىڭقىمباتتاۋىنا بايلانىستى شاعىن كاسىپورىندار كىرىستى نومينالدى تۇردەكوبەيتىپ, ناتيجەسىندە اۆتوماتتى تۇردە ورتا بيزنەس ساناتىنا اۋىسادى. بۇل رەتتەكومپانيالار شاعىن سەگمەنتكە ەسەپتەلگەن مەملەكەتتىك پرەفەرەنتسيالار مەن جەڭىلدىكتەردەن بىردەن ايىرىلادى, بۇل ولاردى ءوندىرىستى كەڭەيتۋگەىنتالاندىرادى. 26%-عا دەيىنگى مولشەرلەمەلەرى بار قىمبات نەسيەلەر, رەتتەۋشىلەردىڭ قىسىمى مەن ءتيىمسىز تەكسەرۋ جۇيەسى جاعدايدى قيىنداتادى.
وسى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن «اتامەكەن» ۇكپ بۇرىن كەلىسىلگەنجەڭىلدىكتەردى ۋاقىتشا ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جانە جۇمساق سالىق رەجيمىنقامتاماسىز ەتەتىن «شاعىن – ورتا» وتپەلى قولداۋ پاكەتىن ىسكە قوسۋدى ءجونسانايدى. بۇدان بولەك, پالاتا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارداعى باسىمدىقتاردىاەك كولەمىنە قاراي ءبولۋدى, جەتكىزىلىمدەر بويىنشا تولەمنىڭ 15 كۇندىك مەرزىمىنبەلگىلەۋدى, ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىن وتاندىق وندىرۋشىلەر تىزىلىمىمەنۇيلەستىرۋدى جانە ينۆەستيتسيالىق قارىزداردى سۋبسيديالاۋ مەرزىمدەرىنۇلعايتۋدى ۇسىندى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان ساعىناەۆ ۇكىمەت دايىنداپ جاتقانبيزنەستى قولداۋ شارالارى تۋرالى ايتتى. كەشەندى جوسپار جوباسى نەگىزگى ءتورتباعىتتى قاراستىرادى. ءبىرىنشىسى – شاعىن بيزنەستىڭ ورتا بيزنەسكە كوشۋىنىنتالاندىرۋ. ەكىنشىسى – ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋعا قول جەتكىزۋ. بۇل رەتتە«ورلەۋ» باعدارلاماسى بويىنشا كەمىندە جەتى جىل مەرزىمگە قارىز بەرۋ، ۇلەستىكجانە مەزونيندىك قارجىلاندىرۋدى دامىتۋ, سونداي-اق بانكتەر «دامۋ» قورىنىڭكەپىلدىكتەرىن تانىعان كەزدە ورتا كاسىپورىنداردىڭ وبليگاتسيالار نارىعىناشىعۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ۇسىنىلادى. ءۇشىنشى باعىت قۋاتتى تەحنولوگيالىقجاڭارتۋدى جانە جابدىقتىڭ جەڭىلدەتىلگەن ليزينگىن, وندىرۋشىلەرگە ققس-تى جەدەل قايتارۋ مەن تەحنولوگيالىق اۋديت ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىكوزدەيدى. ءتورتىنشى بلوك تۇراقتى ساتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءىرىكومپانيالارمەن ورتا بيزنەستىڭ ىنتىماقتاستىعىنا قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, «سامۇرىق-قازىنا» اق-مەن، ۇلتتىق كومپانيالارمەن جانە جەر قويناۋىنپايدالانۋشىلارمەن 3-5 جىل مەرزىمگە ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتار جاساسۋ, شوب سۋبەكتىلەرىنە ساتىپ الۋدىڭ ءبىر بولىگىن رەزەرۆكە قويۋ جانە ءونىمبەرۋشىلەرگە تولەم مەرزىمىن 30 كۇننەن كەشىكتىرمەي بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى.
كەشەندى جوسپاردىڭ باسىم باعىتتارى وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن اگرووڭدەۋ بولىپبەلگىلەندى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى ماقسات – ءجىو-دەگى ورتا بيزنەستىڭۇلەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن 7 پايىزدان 15 پايىزعا دەيىن, ال بولاشاقتا 20 پايىزعادەيىن ارتتىرۋ. ناتيجە شاعىن بيزنەستەن ورتاشا بيزنەسكە دەيىن وسكەنكومپانيالاردىڭ سانىمەن ولشەنەدى.
وتىرىس بارىسىندا تالقىلانعان ماسەلەلەر بويىنشا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىسۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترىايجان بيجانوۆا, سونداي-اق قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى داۋرەن كەڭبەيىل ءوز ويلارىنورتاعا سالدى. دەپۋتاتتار ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى وكىلدەرىنىڭ دە پىكىر-ۇسىنىستارىنا قۇلاق ءتۇردى. اتاپ ايتقاندا, Shaurma Food كومپانيالارتوبىنىڭ جەتەكشىسى دميتري ينيۋتين «دامۋ» قورى جەلىسى بويىنشا قوعامدىقتاماقتانۋ سالاسىن قولداۋ شارالارىنىڭ قىسقارتىلعانىن ايتتى, مونوقالالاردابيزنەستى قولداۋ باعدارلامالارىن قايتا باستاۋعا شاقىردى.
تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلە, كوميتەت توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆا قۇرىلتاياتقارۋشى ورگانداردان جان-جاقتى, ناقتى ىسكە اسىرىلاتىن جانە ەكونوميكالىقنەگىزدەلگەن قادامدار كۇتەتىنىن اتاپ ءوتتى. قاجەت بولعان جاعدايدا دەپۋتاتتارسالالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى قولداۋجونىندەگى جاڭا باستامالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قولداۋعا دايىن ەكەندەرىنجەتكىزدى.
