KazLLM جانە قازاق تىلىندەگى جي: ۇلتتىق كودتى تسيفرلىق داۋىردە قالاي ساقتاپ قالامىز؟

جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ءتىلدىڭ بولاشاعى ونىڭ كۇندەلىكتى قولدانىسىمەن عانا ەمەس، جاڭا تەحنولوگيالاردا قانشالىقتى تولىق ءارى تابيعي قولدانىلاتىنىمەن دە بايلانىستى. قازىر الەمدەگى ءىرى تىلدىك مودەلدەردىڭ كوپشىلىگى اعىلشىن تىلىندەگى اۋقىمدى دەرەكتەرگە سۇيەنەدى. سوندىقتان قازاق تىلىنە، قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە، جەرگىلىكتى ۇعىمدار مەن قوعامدىق تاجىريبەگە قاتىستى اقپارات مۇنداي جۇيەلەردە تولىق قامتىلماۋى نەمەسە بۇرمالانىپ بەرىلۋى مۇمكىن. وسى تۇرعىدان العاندا، قازاق ءتىلىن جاساندى ينتەللەكت كەڭىستىگىندە دامىتۋ – تىلدىك قانا ەمەس، عىلىمي-تەحنولوگيالىق ءارى مادەني مىندەت.

قازاقستاندا وسى باعىتتا جاسالعان ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى – KazLLM ۇلكەن تىلدىك مودەلىنىڭ ازىرلەنۋى. جوبانىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق جۇمىستارىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى (ISSAI) 2024 جىلعى ءساۋىر مەن جەلتوقسان ارالىعىندا جۇرگىزدى. KazLLM تسيفرلىق دامۋ، عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم سالالارىنا جاۋاپتى مينيسترلىكتەردىڭ قولداۋىمەن، وتاندىق عىلىمي ۇيىمدار مەن تەحنولوگيالىق سەرىكتەستەردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى ناتيجەسىندە جۇزەگە استى. جوباعا قازاقستاندىق كومپانيالار، جوعارى وقۋ ورىندارى، عىلىمي مەكەمەلەر مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ۇيىمدار اتسالىستى. ونىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ماڭىزى مودەلدى ازىرلەۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. جوبا بارىسىندا قازاقستاندىق زەرتتەۋشىلەر مەن ينجەنەرلەر اۋقىمدى تىلدىك مودەلدەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ پراكتيكالىق تاجىريبەسىن جيناقتاپ، وتاندىق مامانداردىڭ كاسىبي قۇزىرەتىن دامىتۋعا نەگىز قالاندى.

جوبانىڭ ايرىقشا ماڭىزى – ازىرلەۋ ىسىنە قازاقستاندىق مامانداردىڭ تىكەلەي قاتىسىپ، كۇردەلى تەحنولوگيانى ءوز كۇشىمەن يگەرۋىندە. نەگىزگى عىلىمي جانە ينجەنەرلىك جۇمىستاردى ماشينالىق وقىتۋ، دەرەكتەر عىلىمى مەن كومپيۋتەرلىك ينجەنەريا سالالارىنداعى وتاندىق زەرتتەۋشىلەر اتقاردى. ولار دەرەكتەردى جيناۋ مەن دايىنداۋدان باستاپ، مودەلدى وقىتۋ، سىناۋ جانە باعالاۋعا دەيىنگى كەزەڭدەردە تاجىريبە جيناقتادى. وسىلايشا KazLLM-نىڭ ناتيجەسى دايىن مودەلمەن عانا ولشەنبەيدى: جوبا جەرگىلىكتى كادرلاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا، ۇلكەن تىلدىك مودەلدەرمەن جۇمىس ىستەي الاتىن زەرتتەۋشىلەر مەن ينجەنەرلەردىڭ تاجىريبەسىن كەڭەيتۋگە جانە ەل ىشىندەگى عىلىمي-تەحنولوگيالىق الەۋەتتى نىعايتۋعا ىقپال ەتتى.
ISSAI KazLLM-نىڭ ەكى نۇسقاسىن ازىرلەدى: 8 ميلليارد جانە 70 ميلليارد پارامەترلى مودەلدەر. ولاردىڭ نەگىزىنە Llama 3.1 مودەلدەر توبى الىندى. بۇل جەردە KazLLM نولدەن باستاپ جاسالعان دەربەس ارحيتەكتۋرا ەمەس، قولدانىستاعى مودەل نەگىزىندە جەرگىلىكتى تىلدىك مىندەتتەرگە بەيىمدەلگەن جۇيە ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون. ونى ازىرلەۋ بارىسىندا قازاق تىلىندەگى مۇمكىندىكتەرگە ەرەكشە ءمان بەرىلدى، سونىمەن قاتار مودەل بىرنەشە تىلمەن جۇمىس ىستەۋگە باعىتتالدى.

ISSAI جاريالاعان سىناق ناتيجەلەرىنە سايكەس، KazLLM نۇسقالارى قازاق تىلىنە بەيىمدەلگەن بەنچماركتەردەگى جيىنتىق كورسەتكىش بويىنشا نەگىزگە الىنعان Llama مودەلدەرىنەن جوعارى ناتيجە كورسەتتى. 2024 جىلعى جەلتوقسانداعى باعالاۋدا KazLLM 70B جەكەلەگەن كورسەتكىشتەر بويىنشا GPT-4o ناتيجەلەرىنە جاقىنداعان. دەگەنمەن بۇل سالىستىرۋ سول كەزەڭدە قولدانىلعان ناقتى تەستتەرگە قاتىستى; ونى مودەلدەردىڭ بارلىق مىندەت بويىنشا بىردەي دەڭگەيدە جۇمىس ىستەيتىنىنە دالەل رەتىندە قابىلداۋعا بولمايدى.
KazLLM-دى ChatGPT ءتارىزدى دايىن تسيفرلىق قىزمەتپەن دە شاتاستىرماۋ قاجەت. ۇلكەن تىلدىك مودەل – بولاشاق سەرۆيستەرگە نەگىز بولا الاتىن تەحنولوگيالىق وزەك. ونىڭ نەگىزىندە قازاق تىلىندە سۇراققا جاۋاپ بەرەتىن كومەكشىلەردى، ءبىلىم بەرۋ قۇرالدارىن، مەكەمەلەردىڭ ىشكى اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە ارنالعان شەشىمدەردى دامىتۋعا بولادى. بىراق مۇنداي ونىمدەردى كوپشىلىككە ۇسىنۋ ءۇشىن مودەلدى قوسىمشا بەيىمدەۋ، سەنىمدى دەرەككوزدەرمەن بايلانىستىرۋ، قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرىن ەنگىزۋ جانە تۇراقتى ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ISSAI مالىمەتىنشە، KazLLM-نىڭ اشىق نۇسقالارى زەرتتەۋ ماقساتىندا قولدانىلادى; ال ونىڭ ناقتى كوممەرتسيالىق نەمەسە مەملەكەتتىك جۇيەلەردە قانشالىقتى كەڭ ەنگىزىلگەنى تۋرالى مالىمەتتى بولەك راستاۋ قاجەت.

ۇلتتىق تىلدىك مودەل جاساۋدىڭ ءمانى تەك قازاقشا ءماتىن قۇراستىرۋعا قابىلەتتى جۇيە ازىرلەۋدە ەمەس. ءتىل ارقىلى حالىقتىڭ تاريحي جادى، دۇنيەتانىمى، ءداستۇرى، الەۋمەتتىك قاتىناستارى مەن ۇعىمدار جۇيەسى بەرىلەدى. جاساندى ينتەللەكت قازاقشا ساۋاتتى سويلەگەنىمەن، ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ استارىن نەمەسە بەلگىلى ءبىر تاريحي وقيعانىڭ كونتەكسىن قاتە ءتۇسىندىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى ۇلتتىق كودتى ساقتاۋ ءۇشىن مودەلدىڭ تىلدىك ساۋاتىمەن قاتار، پايدالانىلاتىن دەرەكتەردىڭ مازمۇندىق دالدىگىنە جانە مادەني سايكەستىگىنە نازار اۋدارۋ قاجەت.

بۇل جۇمىستا ساپالى قازاقشا دەرەك قورى شەشۋشى ءرول اتقارادى. عىلىمي ەڭبەكتەر، ەنتسيكلوپەديالىق ماتەريالدار، تاريحي دەرەكتەر، ادەبيەت پەن سالالىق ماتىندەر تسيفرلىق فورماتتا نەعۇرلىم جۇيەلى جانە ساپالى ۇسىنىلسا، ولاردى جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن دامىتۋعا پايدالانۋ مۇمكىندىگى سوعۇرلىم ارتادى. بىراق ينتەرنەتكە جاريالانعان كەز كەلگەن ءماتىن اۆتوماتتى تۇردە مودەلدىڭ بىلىمىنە اينالمايدى: دەرەكتەردى ىرىكتەۋ، قۇقىقتىق تالاپتاردى ساقتاۋ، ساپاسىن تەكسەرۋ جانە وقىتۋ ناتيجەسىن باعالاۋ قاجەت.

مۇندا ينجەنەرلەردىڭ ەڭبەگىمەن قاتار ءتىلشى عالىمداردىڭ، تاريحشىلاردىڭ، مادەنيەتتانۋشىلاردىڭ، پەداگوگتەردىڭ جانە سالالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋى ماڭىزدى. تەحنولوگيالىق ماماندار مودەلدى جاساسا، گۋمانيتارلىق سالا وكىلدەرى تىلدىك نورما، تەرمينولوگيا، تاريحي دالدىك پەن مادەني مازمۇن تۇرعىسىنان ونىڭ ساپاسىن باعالاۋعا كومەكتەسەدى. مۇنداي ىنتىماقتاستىق قازاق ءتىلىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىندە تەك قولدانىلاتىن ءتىل رەتىندە ەمەس، مازمۇنى تولىق ءارى سەنىمدى ءبىلىم ءتىلى رەتىندە ورنىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

KazLLM جوباسى حالىقارالىق دەڭگەيدە دە نازار اۋداردى. ISSAI دەرەگى بويىنشا، جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋشىسى يانن لەكۋن 2025 جىلعى پاريج سامميتىندە جوبا ناتيجەلەرىن اتاپ وتكەن. سول جىلى KazLLM جوباسىنا بايلانىستى VEON, Beeline Kazakhstan جانە QazCode كومپانيالارى GSMA Foundry Excellence Awards ماراپاتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت ساناتىندا جەڭىمپاز اتاندى. الايدا جوبانىڭ ۇزاق مەرزىمدى قۇندىلىعى ماراپاتتارمەن ەمەس، ونىڭ نەگىزىندە قالىپتاسقان تاجىريبەنىڭ قالاي جالعاساتىنىمەن، مامانداردىڭ قالاي وسەتىنىمەن جانە قازاق تىلىندەگى تەحنولوگيالاردىڭ ناقتى ساپاسىمەن ولشەنەدى.

جاساندى ينتەللەكت سالاسى ۇزدىكسىز جاڭارىپ وتىرادى. سوندىقتان ءبىر مودەلدى ازىرلەۋ – اياقتالعان جۇمىس ەمەس، كەلەسى زەرتتەۋلەرگە جول اشاتىن كەزەڭ. قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدىسى – وسى باعىتتاعى عىلىمي مەكتەپتى دامىتۋ، جەرگىلىكتى كادرلاردى تۇراقتى دايارلاۋ، ساپالى دەرەكتەردى كوبەيتۋ جانە جاسالعان تەحنولوگيالاردى قوعام قاجەتتىلىگىنە ساي جەتىلدىرۋ.

ۇلتتىق كودتى تسيفرلىق داۋىردە ساقتاۋ – قازاق تىلىندەگى مالىمەتتەردىڭ سانىن ارتتىرۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. ول ءتىلدىڭ تابيعاتىن، تاريحي جادى مەن مادەني ماعىنالارىن جاڭا تەحنولوگيالاردا دۇرىس جەتكىزۋگە جاعداي جاساۋدى بىلدىرەدى. KazLLM وسى جولداعى ماڭىزدى تاجىريبەنىڭ ءبىرى بولدى. ال قازاق ءتىلىنىڭ جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى ورنى مەملەكەت، عىلىم، تەحنولوگيا سالاسى جانە قوعام بىرلەسە اتقاراتىن جۇيەلى جۇمىسقا بايلانىستى.