فوتو: https://x.com/Jan34733995/status/1833804830751469604/photo/1
بۇگىن، 11 قىركۇيەكتە ادامزات تاريحىنداعى ەڭ اۋىر تەررورلىق شابۋىلداردىڭ ءبىرى – 2001 جىلعى 11 قىركۇيەك وقيعاسىنا 25 جىل تولدى. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن اقش-تا بولعان شابۋىل 3 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ ءومىرىن قيىپ، الەمدىك قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. ونىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك جانە گەوساياسي سالدارى بۇگىنگە دەيىن سەزىلىپ كەلەدى.
2001 جىلعى 11 قىركۇيەك كۇنى ء«ال-كايدا» تەررورلىق ۇيىمىنا قاتىسى بار 19 ادام اقش-تاعى ءتورت جولاۋشىلار ۇشاعىن باسىپ الدى. ەكى ۇشاق نيۋ-يوركتەگى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ورتالىعىنىڭ قوس مۇناراسىنا سوعىلدى. ءۇشىنشى ۇشاق ۆاشينگتون ماڭىنداعى اقش قورعانىس مينيسترلىگى – پەنتاگون عيماراتىنا باعىتتالسا، ءتورتىنشى ۇشاق پەنسيلۆانيا شتاتىنداعى الاڭعا قۇلادى.
نيۋ-يوركتەگى شابۋىلدان كەيىن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ورتالىعىنىڭ قوس مۇناراسى بىرنەشە ساعات ىشىندە تولىقتاي قيرادى. الەم جۇرتشىلىعى تەلەديدار ارقىلى وقيعانىڭ تىكەلەي كۋاسى بولدى. مىڭداعان ادام عيماراتتاردان ەۆاكۋاتسيالانسا، ءورت سوندىرۋشىلەر، پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى، مەديتسينا ماماندارى جانە باسقا دا قۇتقارۋشىلار ادامداردى قۇتقارۋ ءۇشىن قاۋىپتى ايماققا كىردى.
تەراكتىلەر سالدارىنان 2977 ادام قازا تاپتى. ولاردىڭ قاتارىندا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ورتالىعىندا، پەنتاگوندا جانە پەنسيلۆانياداعى ۇشاق اپاتى بولعان جەردە بولعان ادامدار بار. قايعىلى وقيعادان كەيىن كوپتەگەن ادام جاراقات الىپ، ونىڭ سالدارى جىلدار بويى دەنساۋلىققا اسەر ەتتى. قازىرگى تاڭدا دا 11 قىركۇيەك وقيعاسىنان كەيىنگى ۋلى شاڭ-توزاڭنىڭ اسەرىنە بايلانىستى اۋرۋلاردان زارداپ شەككەندەر مەديتسينالىق باقىلاۋدا.
11 قىركۇيەك اقش-تىڭ قاۋىپسىزدىك ساياساتىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. اۋەجايلارداعى باقىلاۋ كۇشەيتىلىپ، بارلاۋ جانە تەرروريزمگە قارسى قۇرىلىمداردىڭ وكىلەتتىگى كەڭەيدى. اقش-تا ىشكى قاۋىپسىزدىك مينيسترلىگى قۇرىلىپ، تەرروريزمگە قارسى كۇرەس مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
وقيعانىڭ سالدارى اقش اۋماعىمەن شەكتەلگەن جوق. ۆاشينگتون باستاعان «تەرروريزمگە قارسى سوعىس» اياسىندا اۋعانستانداعى اسكەري وپەراتسيا باستالىپ، كەيىن اقش-تىڭ يراكتاعى سوعىسقا قاتىسۋى حالىقارالىق ساياساتقا ۇلكەن اسەر ەتتى. بۇل اسكەري ناۋقاندار ورتالىق ازيادان تاياۋ شىعىسقا دەيىنگى ايماقتارداعى قاۋىپسىزدىك جاعدايىنا دا ىقپال ەتتى.
11 قىركۇيەكتەن كەيىنگى كەزەڭدە قاۋىپسىزدىك پەن ازاماتتىق ەركىندىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك ماسەلەسى دە وتكىر تالقىلاندى. تەرروريزممەن كۇرەس ماقساتىندا باقىلاۋ مەن دەرەكتەردى جيناۋ تەتىكتەرىنىڭ كەڭەيۋى ادام قۇقىقتارى مەن جەكە ومىرگە قول سۇقپاۋشىلىق ماسەلەلەرىن كۇن تارتىبىنە شىعاردى. سونىمەن بىرگە مۇسىلمان قاۋىمىنا قاتىستى كۇدىك پەن كەمسىتۋشىلىك جاعدايلارى دا كۇشەيدى.
ارادا 25 جىل وتسە دە، 11 قىركۇيەكتىڭ ادام تاعدىرىنا قالدىرعان ءىزى جويىلعان جوق. قازا تاپقانداردىڭ تۋىستارى جىل سايىن نيۋ-يوركتەگى مەموريالدا قۇربانداردىڭ ەسىمدەرىن اتاپ، ەسكە الۋ ءراسىمىن وتكىزەدى. مەموريالداعى قولا تاقتالارعا 2001 جىلعى شابۋىلداردا قازا تاپقان ادامداردىڭ ەسىمدەرى قاشالىپ جازىلعان.
قايعىلى وقيعا بولعان جەردە بۇگىندە ۇلتتىق 11 قىركۇيەك مەموريالى مەن مۋزەيى ورنالاسقان. ول دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ورتالىعىنىڭ بۇرىنعى ورنىندا بوي كوتەرىپ، شابۋىل قۇرباندارىن ەسكە الۋعا جانە سول كۇننىڭ تاريحىن كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋگە ارنالعان. مەموريال كەشەنىندە وقيعانىڭ حرونولوگياسى، قۇربانداردىڭ تاعدىرى مەن شابۋىلدان كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى تۋرالى ماتەريالدار ساقتالعان.
شيرەك عاسىر وتسە دە، 11 قىركۇيەك الەم تاريحىنداعى بەتبۇرىس كەزەڭدەردىڭ ءبىرى رەتىندە قالا بەرەدى. ءبىر كۇننىڭ ىشىندە بولعان شابۋىل مىڭداعان وتباسىنىڭ تاعدىرىن وزگەرتتى، ال ونىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك سالدارى تۇتاس ءبىر داۋىرگە اسەر ەتتى. 25 جىلدىق داتا ادامزاتقا تەررورلىق زورلىقتىڭ قۇرباندارىن ۇمىتپاۋ جانە بەيبىت ءومىردىڭ قادىرىن باعالاۋ قاجەتتىگىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالادى.
