دەموكراتيا ينستيتۋتى 2026 جىلعى 20 شىلدە مەن 6 تامىز ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن ۇسىندى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنە سەنىم جوعارى دەڭگەيدە ساقتالا وتىرىپ، 85,7%-دى قۇرادى.
الەۋمەتتانۋلىق ساۋالناما 2026 جىلعى 20 شىلدە مەن 6 تامىز ارالىعىندا دەموكراتيا ينستيتۋتىنىڭ قارجىلاندىرۋى نەگىزىندە جۇرگىزىلدى. ىرىكتەمە كولەمى 8000 رەسپوندەنتتى قۇرايدى. ساۋالناماعا 17 وبلىس پەن 3 رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا – استانا، الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ 18 جاستان اسقان رەسپوندەنتتەرى قاتىستى.
زەرتتەۋ 18-29 ارالىعىنداعى جاستاردىڭ پرەزيدەنتكە جوعارى دەڭگەيدە سەنىم بىلدىرەتىنىن انىقتادى. وسى جاس توبىنداعىلاردىڭ 90,1%-ى («يا» جانە «يا دەۋگە بولادى» جاۋاپتارىنىڭ ورتاق كورسەتكىشى) پرەزيدەنتكە سەنىم ارتاتىنىن ءبىلدىردى. بۇل ساۋالناماعا قاتىسقانداردى جاس ساناتتارى بويىنشا تالداعانداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش.
ءبىلىم دەڭگەيى – ساياسي سەنىمنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى: ازاماتتاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى نەعۇرلىم جوعارى بولسا، ولاردىڭ پرەزيدەنتكە دەگەن سەنىمى دە سوعۇرلىم جوعارى. مىسالى ءبىلىم دەڭگەيى تومەنىرەك رەسپوندەنتتەر اراسىندا سەنىم 81,8%-دى قۇراسا، جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 89,7%-عا جەتىپ وتىر.
حالىقتىڭ مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن جوعارى سەنىمى مەملەكەتتىڭ دامۋ باعىتىن جوعارى دەڭگەيدە قولداۋىمەن تىعىز بايلانىستى. مەملەكەتتىڭ دامۋ باعىتىنا دا حالىقتىڭ باسىم بولىگى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا 81,5% قازاقستاندىق مەملەكەت دۇرىس باعىتتا دامىپ وتىر دەپ سانايدى.
ەلدىڭ دامۋ باعىتىن قولدايتىنداردىڭ الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق پورترەتى پرەزيدەنتكە سەنىم بىلدىرەتىن قازاقستاندىقتاردىڭ پورترەتىنە ۇقساس.
مىسالى، 18-29 ارالىعىنداعى جاستار مەملەكەتتىڭ دامۋ باعىتىن ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قولدايتىن توپتى قۇرايدى. ولاردىڭ 85,4%-ى مەملەكەت دۇرىس باعىتتا دامۋدا دەپ ساناسا، بۇل كورسەتكىش جاس شاماسى ۇلعايعان سايىن تومەندەي تۇسەدى. كورسەتكىش تومەندەگەنىنە قاراماستان، ول ءبارىبىر جوعارى دەڭگەيدە ساقتالا وتىرىپ، جاسى ەڭ ۇلكەن رەسپوندەنتتەر توبىندا 76,9%-دى قۇرايدى (60 جاستان اسقاندار).
پرەزيدەنتكە سەنىم بىلدىرەتىندەر اراسىندا ءبىلىم دەڭگەيى بويىنشا جوعارى بىلىمدىلەر ەڭ جوعارى كورسەتكىشتى قۇراسا، قازاقستاننىڭ دامۋ باعىتىن دۇرىس دەپ سانايتىنداردىڭ دا ەڭ جوعارى ۇلەسى جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتار اراسىندا تىركەلەدى (86%).
جالپى العاندا، پرەزيدەنتكە دەگەن سەنىم دەڭگەيىنە دە، ەلدىڭ دامۋ باعىتىن قولداۋ دەڭگەيىنە دە اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلار رەتىندە رەسپوندەنتتەردىڭ جاس ەرەكشەلىگى مەن ءبىلىم دەڭگەيى انىقتالىپ وتىر. سونىمەن قاتار، ءبىر قىزىعى، زەرتتەۋ ناتيجەلەرى پرەزيدەنتكە دەگەن سەنىم مەن ەلدىڭ دامۋ باعىتىن قولداۋعا قاتىستى ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ، سونداي-اق قالا مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوزقاراستارىندا ەلەۋلى ايىرماشىلىقتار جوق ەكەنىن كورسەتەدى.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي دامۋ باعىتىن بارىنشا وڭ باعالايتىن ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ساناتىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ولار مەملەكەتتىك باستامالاردى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋدىڭ الەۋەتتى تىرەگى بولا الادى. بۇل ساناتتى جاس قازاقستاندىقتار مەن جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتار قۇرايدى. رەسپوندەنتتەردىڭ جىنىسى مەن تۇرعىلىقتى جەرى (اۋىل/قالا) ايتارلىقتاي اسەر ەتەتىن فاكتور رەتىندە قاراستىرىلمايدى.
مۇنداي ءۇردىس جاستار اراسىندا مەملەكەتكە ينستيتۋتسيونالدىق سەنىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن، قازىرگى قوعامدىق-ساياسي كۇن تارتىبىنە كوبىرەك قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن، سونداي-اق ولاردىڭ ەلدىڭ ودان ءارى وزگەرۋى مەن دامۋىنا قاتىستى ۇمىتتەرىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتۋى مۇمكىن.
ەلدىڭ قازىرگى دامۋ باعىتىن قولدايتىن ازاماتتار اراسىندا جوعارى بىلىمدىلەردىڭ باسىم بولۋى ەموتسيونالدى سەنىمنەن راتسيونالدى سەنىمگە كوشۋدى كورسەتەدى. ازاماتتار ناقتى وڭ وزگەرىستەردى كورىپ، رەفورمالاردىڭ ناتيجەلەرىنىڭ ءوز ومىرلەرىنە جاعىمدى اسەرىن سەزىنگەندىكتەن پرەزيدەنتتىڭ باعىتىن قولدايدى.
پرەزيدەنتكە دەگەن قوعامدىق سەنىمنىڭ جوعارى دەڭگەيى مەن ەلدىڭ دامۋ باعىتىنا بەرىلگەن وڭ باعانىڭ ۇيلەسۋى قوعامداعى جوعارى دەڭگەيدەگى كونسوليداتسيانى، الەۋمەتتىك ءوپتيميزمدى جانە قوعامدىق-ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ الەۋەتىن كورسەتۋى مۇمكىن.
