كوللاج جي كومەگىمەن جاسالدى
پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ BYD Destroyer 05 اۆتوكولىكتەرىنە قاتىستى داۋعا قاتىستى جاۋابى بەلگىلى بولدى. شامامەن 5 مىڭ ادامعا قاتىستى ماسەلەدە كەيبىر جايتتىڭ باسى اشىلماي قالعان سياقتى. نمەسە پرەمەر-مينيستر ول جايتتاردان بەيحابار. ول قانداي جايتتار ەدى؟
پرەمەر اتالعان اۆتوكولىكتەردى اكەلۋ كەزىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ تاۋار نومەنكلاتۋراسىنىڭ (تن ۆەد ەاەو) 8703 60 309 8 كودى قولدانىلۋى ءتيىس بولعانىن، وعان كەدەندىك باج سالىعىنىڭ 15 پايىزدىق مولشەرلەمەسى بەلگىلەنگەنىن ايتادى. ال دەكلاراتسيالاۋشىلار، ونىڭ ايتۋىنشا، باج سالىعى نولدىك مولشەرلەمەمەن كوزدەلگەن 8703 60 309 9 كودىن پايدالانعان.
الايدا بۇل تۇستا مىنانداي ماڭىزدى جايتتار ايتىلماعان.
8703 60 309 9 كودىن يمپورتتاۋشىلار دا، اۆتوكولىك يەلەرى دە تاڭداعان جوق. بۇل كودتى رەسمي تۇردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن ورگانى ءوزى بەلگىلەگەن.
2024 جىلى الماتى قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى № KZ/39855300/290324/0377/01 جانە № KZ/39855300/191224/1305/01 الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمدەرىن قابىلداپ، BYD Dەstroyer 05 اۆتوكولىگىن ءدال وسى 8703 60 309 9 تن ۆەد ەاەو كودى بويىنشا جىكتەدى.
بۇل شەشىمدەر قولدانىستا بولدى جانە تن ۆەد ەاەو-نى بىرىڭعاي قولدانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ الدىن الا شەشىمدەرىنىڭ رەسمي دەرەكتەر بازاسىندا جاريالاندى. سونىمەن قاتار، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكسىنىڭ 48-بابىنا سايكەس، بۇل شەشىمدەر كەدەن ورگاندارى ءۇشىن مىندەتتى بولدى.
الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمى (اسش) – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن زاڭناماسى مەن ەاەو كەدەن كودەكسىنە سايكەس، تاۋاردى اكەلگەنگە دەيىن ونىڭ تن ۆەد ەاەو بويىنشا كودىن ناقتى ايقىندايتىن رەسمي قۇجات. ول كەدەن ورگاندارى ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلادى جانە دەكلاراتسيالاۋ كەزىندە وسى كودتى قولدانۋدىڭ زاڭدىلىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. اسش – «جەكە سيپاتتاعى شەشىم» ەمەس، ول تاۋارلاردى سىنىپتاۋدىڭ بىرىڭعاي تاجىريبەسىنىڭ قاينار كوزى.
مەملەكەت ءدال وسى ماقساتتا الدىن الا شەشىمدەر قابىلدايدى – سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار قاي كودتى قولدانۋ كەرەكتىگىن الدىن الا ءبىلىپ، مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق ۇستانىمىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
ايتىلعان جايدىڭ ناتيجەسىندە پارادوكسالدى جاعداي قالىپتاستى.
الدىمەن مەملەكەتتىك ورگان تاۋاردىڭ كودىن رەسمي تۇردە ايقىنداپ، ونى بىرىڭعاي قولدانۋ ءۇشىن جاريالايدى، ءىس جۇزىندە نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا ءدال وسى كودتى باسشىلىققا الۋدى ۇسىنادى. ال ءبىر جىلدان كەيىن سول كودتىڭ دۇرىس ەمەس بولعانىن مالىمدەپ، ازاماتتاردان ميلليونداعان تەڭگە كولەمىندە قوسىمشا تولەم تالاپ ەتەدى.
سوندا زاڭدى سۇراق تۋىندايدى: ەگەر قاتەلىكتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءوزى جىبەرسە، ونىڭ سالدارىن نەگە ازاماتتار وتەۋى ءتيىس؟
ودان دا تاڭعالارلىعى – ۇكىمەت قوسىمشا ەسەپتەۋلەردىڭ زاڭدىلىعىن 2026 جىلى عانا الىنعان اۆتوكولىكتىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارى ارقىلى نەگىزدەۋگە تىرىسادى.
بىراق اۆتوكولىكتەر اكەلىنگەننەن ءبىر جىل وتكەن سوڭ الىنعان اقپارات 2025 جىلى كەدەن ورگاندارىنىڭ رەسمي شەشىمدەرىنە تولىق سايكەس ارەكەت ەتكەن ازاماتتاردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ زاڭدىلىعىن قالاي وزگەرتە الادى؟
بۇل جاڭا مالىمەتتەر الىنعان كەزدە اۆتوكولىكتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنا الدەقاشان اكەلىنگەن، كەدەندىك راسىمدەۋدەن وتكەن، ەركىن اينالىمعا شىعارىلعان، ىشكى ىستەر ورگاندارىندا تىركەلگەن جانە مەنشىك يەلەرىنىڭ زاڭدى يەلىگىندە بولعان.
ءىس جۇزىندە ۇكىمەت مەملەكەت كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءوزىنىڭ بۇرىنعى ۇستانىمىن وزگەرتىپ، ونى كەرى كۇشپەن قولدانىپ، ازاماتتارعا جاڭا قارجىلىق تالاپتار قويا الادى دەگەندى ۇسىنىپ وتىر.
مۇنداي ءتاسىل قۇقىقتىق ايقىندىق قاعيداتىن بۇزىپ قانا قويماي، الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمدەرى ينستيتۋتىنىڭ ءمانىن تولىقتاي جويادى. ەگەر مەملەكەت كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءوزىنىڭ رەسمي شەشىمدەرىنەن باس تارتىپ، ءوز قاتەلىكتەرىنىڭ سالدارىن سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا جۇكتەي الاتىن بولسا، وندا كەدەن ورگاندارى قابىلدايتىن رەسمي شەشىمدەردىڭ قۇقىقتىق قۇندىلىعى قانداي؟
اۆتوكولىكتىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارىنا قاتىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇستانىمى دا قايشىلىققا تولى.
پرەمەر-مينيستر ىشتەن جاناتىن قوزعالتقىشتىڭ ەڭ جوعارى قۋاتى 72 كۆت ەكەنىن كورسەتەدى.
ال مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى بۇعان دەيىن 81 كۆت دەگەن مالىمەتكە سۇيەنگەن.
سونىمەن قاتار اۆتوكولىكتىڭ زاۋىتتىق سايكەستەندىرۋ تاقتايشاسىندا ءوندىرۋشى 78 كۆت دەپ كورسەتكەن.
ياعني مەملەكەتتىك ورگاندار اۆتوكولىكتىڭ نەگىزگى تەحنيكالىق سيپاتتامالارىنىڭ ءبىرى جونىندە دە ورتاق پىكىرگە كەلە الماي وتىر.
سونىمەن بىرگە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تاۋاردى سىنىپتاۋ ءۇشىن شەشۋشى مانگە يە كورسەتكىش – ەلەكتر قوزعالتقىشىنىڭ ەڭ جوعارى 30 مينۋتتىق قۋاتى رەسمي تۇردە انىقتالعان جوق.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ارقىلى تىكەلەي وندىرۋشىدەن رەسمي اقپارات الۋ نەمەسە تاۋەلسىز تەحنيكالىق جانە (نەمەسە) كەدەندىك ساراپتاما جۇرگىزۋدىڭ ورنىنا مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى تەك قازاقستانداعى BYD برەندىنىڭ وكىلىنەن الىنعان مالىمەتتەرمەن شەكتەلگەن. ال بۇل ۇيىم BYD Destroyer 05 اۆتوكولىگىنىڭ ءوندىرۋشىسى ەمەس، وسى مودەلدى يمپورتتامايدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ونى رەسمي تۇردە ساتپايدى.
ونىڭ ۇستىنە ءوز جاۋابىندا مەملەكەتتىك ورگاندار BYD Destroyer 05 اۆتوكولىگىنە كولىك قۇرالىنىڭ ءتيپىن ماقۇلداۋ قۇجاتى (وتتس) بەرىلمەگەنىن تىكەلەي كورسەتەدى. ال ءدال وسى وتتس قۇجاتىندا ەلەكتر قوزعالتقىشىنىڭ 30 مينۋتتىق قۋاتى كورسەتىلەدى. دەمەك، قازاقستانداعى رەسمي وكىلدىڭ وزىندە مۇنداي رەسمي تەحنيكالىق قۇجات بولماعان.
سوندا زاڭدى سۇراق تۋىندايدى: نەگە مەملەكەتتىك ورگان ءوندىرۋشى مارتەبەسىنە يە ەمەس كوممەرتسيالىق ۇيىمنىڭ مالىمەتتەرىن نەگىزگە الىپ، زاۋىت-وندىرۋشىدەن رەسمي تەحنيكالىق اقپارات الۋ قاجەتتىلىگىن ەلەمەدى؟
بىراق ماسەلە مۇنىمەن شەكتەلمەيدى.
پرەمەر-مينيستر كەدەندىك تەكسەرۋدىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى ماسەلەگە مۇلدە توقتالماعان.
ال ءدال وسى تەكسەرۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋارلار شىعارىلعاننان كەيىن جۇرگىزىلەتىن كەدەندىك باقىلاۋدىڭ نەگىزدەرى، تاعايىنداۋ ءتارتىبى جانە وتكىزۋ راسىمدەرىن رەتتەيتىن زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن ەلەۋلى تۇردە بۇزا وتىرىپ جۇرگىزىلگەن.
بۇل زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار بىرنەشە رەت كورسەتكەنىمەن، مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى دە، ۇكىمەت تە ولارعا ەشقانداي قۇقىقتىق باعا بەرگەن جوق.
تەكسەرۋدىڭ زاڭسىزدىعىنا قاتىستى دالەلدەرگە جاۋاپ بەرۋدىڭ ورنىنا مەملەكەتتىك ورگاندار جاڭا ءسىنىپتاۋدىڭ دۇرىستىعىن عانا قايتالايدى.
الايدا مەملەكەت 2026 جىلى اۆتوكولىكتىڭ جىكتەلۋى جونىندەگى ۇستانىمىن وزگەرتكەن كۇننىڭ وزىندە، بۇل ەڭ باستى سۇراققا جاۋاپ بەرمەيدى.
نەلىكتەن ازاماتتار مەملەكەتتىڭ ءوزىنىڭ ۇستانىمىن وزگەرتكەنى ءۇشىن جاۋاپ بەرۋى ءتيىس؟
نەلىكتەن زاڭ تالاپتارىنىڭ بارلىعىن ورىنداپ، كەدەن ورگاندارىنىڭ مىندەتتى شەشىمدەرىنە سۇيەنگەن ادال اۆتوكولىك يەلەرى بۇگىن «زاڭ بۇزۋشىلار» رەتىندە كورسەتىلۋدە؟
ەگەر مەملەكەت بۇرىن ءوزى قابىلداعان الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمدەرىنىڭ قاتە بولعانىن مويىنداسا، وندا نەگە بۇل قاتەلىكتەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك سول شەشىمدەردى قابىلداعان لاۋازىمدى تۇلعالارعا ەمەس، مەملەكەتتىڭ رەسمي اكتىلەرىنە سەنۋگە تولىق قۇقىعى بولعان ازاماتتارعا جۇكتەلەدى؟
ۇكىمەت وسى سۇراقتارعا ادال ءارى قۇقىقتىق تۇرعىدان نەگىزدەلگەن جاۋاپ بەرمەيىنشە، كەدەندىك تولەمدەردى جاپپاي قوسىمشا ەسەپتەۋدىڭ زاڭدىلىعى تۋرالى مالىمدەمەلەردى سەنىمدى دەپ قابىلداۋ مۇمكىن ەمەس.
بۇل داۋدا اڭگىمە تەك ءبىر اۆتوكولىكتىڭ جىكتەلۋى تۋرالى ەمەس.
ماسەلە الدەقايدا ماڭىزدى قاعيداتتا: مەملەكەت الدىمەن مىندەتتى شەشىم قابىلداپ، ونىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتىپ، كەيىن ءوز ۇستانىمىن وزگەرتىپ، سول مەملەكەتتىڭ تالاپتارىن ادال ورىنداعان ازاماتتاردان اقشانى كەرى كۇشپەن ءوندىرىپ الۋى مۇمكىن بە؟
كولىك يەلەرىنىڭ مالىمەتىنشە، 2025 جىلدىڭ اقپان مەن قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا قازاقستانعا BYD Destroyer 05 ۇلگىسىندەگى 5000-نان استام اۆتوكولىك اكەلىنگەن. ولار كەدەندىك راسىمدەۋدە سول كەزەڭدە قولدانىستا بولعان زاڭناما مەن الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمدەرىنە (اسش) سۇيەنگەنىن ايتادى. ياعني، يمپورتتاۋشىلار بارلىق تولەمدەردى رەسمي تاريفتەر بويىنشا تولەپ، راسىمدەردى تولىق اياقتاعان. سول كەزەڭدە يمپورتتاۋشىلار الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمدەرىنە (اسش/پكر) سۇيەنىپ، تن ۆەد 8703603099 كودى بويىنشا ءراسىم جۇرگىزگەن. بۇل كود سول ۋاقىتتا جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجيمىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرگەنى ايتىلعان. ودان كەيىن تن ۆەد كودى وزگەرتىلىپ، 8703603098 نۇسقاسى ەنگىزىلگەن جانە بۇرىنعى راسىمدەرگە قاتىستى قوسىمشا سالىق ەسەپتەۋلەرى جاسالعان. وسى داۋعا بايلانىستى ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان كەزىندە باس كولىك پروكۋراتۋراسىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان. دەپۋتات ءوز ساۋالىندا كولىك پروكۋراتۋراسى مەن مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ ارەكەتتەرىنە كەشەندى قۇقىقتىق باعا بەرۋدى، سونداي-اق قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋدى تالاپ ەتكەن.
