ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىنا وراي جاريالانعان راقىمشىلىق تۋرالى زاڭنىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىنى جونىندە ءتۇسىندىردى.
ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە، بۇل جولعى راقىمشىلىق اياسىندا سوتتالعان ايەلدەردىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە ولاردى بوساتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. زاڭنىڭ كۇشى جالپى سانى 2902 ايەلگە قاتىستى قولدانىلادى. ونىڭ ىشىندە 249 ايەل قازىرگى ۋاقىتتا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەكەمەلەرىندە جازاسىن وتەپ جاتىر، ال قالعاندارى پروباتسيالىق باقىلاۋدا تۇر. تاعى ءبىر بولىگى تەرگەۋدە.
جالپى العاندا، راقىمشىلىق 15 مىڭنان استام سوتتالعان ادامدى قامتيدى. الدىن الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا، شامامەن 4,5 مىڭ ادام قىلمىستىق جاۋاپتىلىق پەن جازادان بوساتىلادى. سونىمەن قاتار تاعى 10,8 مىڭ سوتتالعان ادامنىڭ جازا مەرزىمى قىسقارتىلادى نەمەسە تاعايىندالعان جازاسىنىڭ كولەمى جەڭىلدەتىلەدى.
– راقىمشىلىقتى قولدانۋ جوعارىدا اتالعان سوتتالعانداردىڭ بارلىعى بىردەن بوساتىلادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. زاڭنىڭ ءاربىر ادامعا قاتىستى قولدانىلۋى ونىڭ جاساعان قىلمىسىنىڭ ساناتىنا، تۇزەۋ مەكەمەسىندەگى مىنەز-قۇلقىنا، كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋىنە جانە باسقا دا ءمان-جايلارعا بايلانىستى ايقىندالادى. ءبىر ازاماتتار جازاسىن ءارى قاراي وتەۋدەن تولىق بوساتىلسا، ەندى ءبىرىنىڭ وتەلمەگەن جازا مەرزىمى قىسقارتىلادى نەمەسە زاڭدا كوزدەلگەن وزگە دە جەڭىلدەتۋ شارالارى قولدانىلادى، – دەپ اتاپ ءوتتى مينيسترلىك.
ايتا كەتەيىك، ەلىمىزدە اۋقىمدى راقىمشىلىق بۇعان دەيىن كونستيتۋتسيانىڭ 30 جىلدىعىنا وراي جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ول شامامەن 10 مىڭ سوتتالعان ادامدى قامتىدى، ولاردىڭ 3,3 مىڭى ايەلدەر بولعان.
قازىرگى راقىمشىلىقپەن قاتار، سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا زاڭ بۇزعان ايەلدەردى جان-جاقتى قولداۋعا باعىتتالعان جۇيەلى شارالار قابىلدانىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا، 2025 جىلدان باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 74-بابىنا ەنگىزىلگەن ماڭىزدى وزگەرىستەر كۇشىنە ەندى.
جاڭارتىلعان نورماعا سايكەس، سوت ەندى كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار نەمەسە ولاردى تاربيەلەپ وتىرعان ايەلدەرگە جازانى وتەۋدى 5 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە (بىراق بالا 14 جاسقا تولعانعا دەيىنگى كەزەڭنەن اسپايتىن مەرزىمگە) كەيىنگە قالدىرۋعا مىندەتتى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل پروگرەسسيۆتى نورما باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا جازا وتەۋى ءتيىس بولعان 667 ايەلگە قولدانىلىپ، ولاردىڭ وتباسىندا قالىپ، بالالارىن تاربيەلەۋىنە مۇمكىندىك بەردى. وسىنداي كەپىلدىك ەندى كامەلەتكە تولماعان بالانى ءوز بەتىنشە تاربيەلەپ وتىرعان ەر ادامدارعا دا قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار پارلامەنت قىلمىستىق، قىلمىستىق-پروتسەستىك، قىلمىستىق-اتقارۋ زاڭناماسىن جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستى كونستيتۋتسيا تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭدى قابىلدادى.
قۇجاتتا ايەلدەردىڭ جازانى وتەۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار نورمالار كوزدەلگەن. اتاپ ايتقاندا، ايەلدەردىڭ تولىق قاۋىپسىزدىك مەكەمەلەرىندە جازا وتەۋىنە تىيىم سالىنادى، وتباسى مۇشەلەرىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسۋگە قويىلعان شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالادى، كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار ايەلدەرگە تارتىپتىك جازالاردى مەرزىمىنەن بۇرىن الىپ تاستاۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. سونداي-اق جۇكتى سوتتالعان ايەلدەرگە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىنەن تىس ازاماتتىق پەرزەنتحانالاردا بوسانۋ قۇقىعى ۇسىنىلادى.
بۇدان بولەك، الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق كەپىلدىكتەر دە كەڭەيتىلەدى. ونىڭ ىشىندە سالەمدەمەلەر مەن كەزدەسۋلەر سانى كوبەيتىلىپ، سەرۋەندەۋ ۋاقىتى ۇزارتىلادى، سونداي-اق ازىق-تۇلىك پەن ءبىرىنشى كەزەكتەگى قاجەتتى تاۋارلاردى ساتىپ الۋعا جۇمسالاتىن قاراجات كولەمى ارتتىرىلادى.
سونىمەن بىرگە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى راقىمشىلىقتىڭ سىبايلاس جەمقورلىق، تەرروريزم جانە ەكسترەميزم قىلمىستارى، ازاپتاۋ، ادام ءولتىرۋ، ادام ساۋداسى، مەملەكەتتىك وپاسىزدىق، جىنىستىق قولسۇعىلماۋشىلىققا قارسى قىلمىستار، ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى قىلمىستار، ايەلدەر مەن بالالاردى ازاپتاۋ، سونداي-اق وزگە دە اسا قاۋىپتى قىلمىستار ءۇشىن سوتتالعان ادامدارعا قولدانىلمايتىنىن ەسكە سالدى.
ۆەدومستۆودا ايەلدەرگە قاتىستى ىزگىلىك اكتىلەرىنىڭ قولدانىلۋىنا ناقتى مىسالدار كەلتىرىلدى.
ماسەلەن، 25 جاستاعى ايەل ۇرلىق جاساعانى ءۇشىن 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ، قازىرگى ۋاقىتتا شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەسىندە جازاسىن وتەپ جاتىر. راقىمشىلىقتىڭ قولدانىلۋىنىڭ ارقاسىندا ول وتباسىنا ورالىپ، دۇنيەگە كەلەتىن سابيىنە دايىندالىپ، بوستاندىقتا ءومىرىنىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
تاعى ءبىر مىسال – 35 جاستاعى سوتتالعان ايەل. جەڭىل جولمەن تابىس تابۋدى كوزدەپ، ول ەسىرتكى جاسىرۋشى رەتىندە جۇمىس ىستەۋگە كەلىسىپ، ناتيجەسىندە 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. وتباسىندا ونى جۇبايى مەن ەكى بالاسى كۇتۋدە. بۇگىندە سوتتالعان ايەل ءوزىنىڭ بۇكىل وتباسىنىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتكەن ۇلكەن قاتەلىك جىبەرگەنىن مويىندايدى. راقىمشىلىقتىڭ ارقاسىندا ونىڭ جازا مەرزىمىن قىسقارتۋعا جانە جاقىندارىنا ەرتەرەك ورالۋعا مۇمكىندىگى پايدا بولدى.
