Işkı ıster ministrlıgınde jaŋa Konstitusiianyŋ qabyldanuyna orai jariialanǧan raqymşylyq turaly zaŋnyŋ qalai jüzege asyrylatyny jönınde tüsındırdı.
Vedomstvonyŋ mälımetınşe, būl jolǧy raqymşylyq aiasynda sottalǧan äielderdıŋ qūqyqtyq jaǧdaiyn jaqsartuǧa jäne olardy bosatuǧa erekşe nazar audarylǧan. Zaŋnyŋ küşı jalpy sany 2902 äielge qatysty qoldanylady. Onyŋ ışınde 249 äiel qazırgı uaqytta bas bostandyǧynan aiyru mekemelerınde jazasyn ötep jatyr, al qalǧandary probasiialyq baqylauda tūr. Taǧy bır bölıgı tergeude.
Jalpy alǧanda, raqymşylyq 15 myŋnan astam sottalǧan adamdy qamtidy. Aldyn ala esepteuler boiynşa, şamamen 4,5 myŋ adam qylmystyq jauaptylyq pen jazadan bosatylady. Sonymen qatar taǧy 10,8 myŋ sottalǧan adamnyŋ jaza merzımı qysqartylady nemese taǧaiyndalǧan jazasynyŋ kölemı jeŋıldetıledı.
– Raqymşylyqty qoldanu joǧaryda atalǧan sottalǧandardyŋ barlyǧy bırden bosatylady degendı bıldırmeidı. Zaŋnyŋ ärbır adamǧa qatysty qoldanyluy onyŋ jasaǧan qylmysynyŋ sanatyna, tüzeu mekemesındegı mınez-qūlqyna, keltırılgen zalaldy öteuıne jäne basqa da män-jailarǧa bailanysty aiqyndalady. Bır azamattar jazasyn ärı qarai öteuden tolyq bosatylsa, endı bırınıŋ ötelmegen jaza merzımı qysqartylady nemese zaŋda közdelgen özge de jeŋıldetu şaralary qoldanylady, – dep atap öttı ministrlık.
Aita keteiık, elımızde auqymdy raqymşylyq būǧan deiın Konstitusiianyŋ 30 jyldyǧyna orai jürgızılgen bolatyn. Ol şamamen 10 myŋ sottalǧan adamdy qamtydy, olardyŋ 3,3 myŋy äielder bolǧan.
Qazırgı raqymşylyqpen qatar, soŋǧy jyldary Qazaqstanda zaŋ būzǧan äielderdı jan-jaqty qoldauǧa baǧyttalǧan jüielı şaralar qabyldanyp keledı. Atap aitqanda, 2025 jyldan bastap Qazaqstan Respublikasy Qylmystyq kodeksınıŋ 74-babyna engızılgen maŋyzdy özgerıster küşıne endı.
Jaŋartylǧan normaǧa säikes, sot endı kämeletke tolmaǧan balalary bar nemese olardy tärbielep otyrǧan äielderge jazany öteudı 5 jylǧa deiıngı merzımge (bıraq bala 14 jasqa tolǧanǧa deiıngı kezeŋnen aspaityn merzımge) keiınge qaldyruǧa mındettı. Bügıngı taŋda būl progressivtı norma bas bostandyǧynan aiyru oryndarynda jaza öteuı tiıs bolǧan 667 äielge qoldanylyp, olardyŋ otbasynda qalyp, balalaryn tärbieleuıne mümkındık berdı. Osyndai kepıldık endı kämeletke tolmaǧan balany öz betınşe tärbielep otyrǧan er adamdarǧa da qarastyrylǧan.
Sonymen qatar Parlament qylmystyq, qylmystyq-prosestık, qylmystyq-atqaru zaŋnamasyn jäne Äkımşılık qūqyq būzuşylyq turaly kodekstı Konstitusiia talaptaryna säikestendıru mäselelerı jönındegı zaŋdy qabyldady.
Qūjatta äielderdıŋ jazany öteu jaǧdailaryn jaqsartuǧa baǧyttalǧan bırqatar normalar közdelgen. Atap aitqanda, äielderdıŋ tolyq qauıpsızdık mekemelerınde jaza öteuıne tyiym salynady, otbasy müşelerımen telefon arqyly söilesuge qoiylǧan şekteuler alynyp tastalady, kämeletke tolmaǧan balalary bar äielderge tärtıptık jazalardy merzımınen būryn alyp tastau mümkındıgı berıledı. Sondai-aq jüktı sottalǧan äielderge qylmystyq-atqaru jüiesı mekemelerınen tys azamattyq perzenthanalarda bosanu qūqyǧy ūsynylady.
Būdan bölek, äleumettık-tūrmystyq kepıldıkter de keŋeitıledı. Onyŋ ışınde sälemdemeler men kezdesuler sany köbeitılıp, seruendeu uaqyty ūzartylady, sondai-aq azyq-tülık pen bırınşı kezektegı qajettı tauarlardy satyp aluǧa jūmsalatyn qarajat kölemı arttyrylady.
Sonymen bırge Işkı ıster ministrlıgı raqymşylyqtyŋ sybailas jemqorlyq, terrorizm jäne ekstremizm qylmystary, azaptau, adam öltıru, adam saudasy, memlekettık opasyzdyq, jynystyq qolsūǧylmauşylyqqa qarsy qylmystar, onyŋ ışınde kämeletke tolmaǧandarǧa qatysty qylmystar, äielder men balalardy azaptau, sondai-aq özge de asa qauıptı qylmystar üşın sottalǧan adamdarǧa qoldanylmaitynyn eske saldy.
Vedomstvoda äielderge qatysty ızgılık aktılerınıŋ qoldanyluyna naqty mysaldar keltırıldı.
Mäselen, 25 jastaǧy äiel ūrlyq jasaǧany üşın 5 jylǧa bas bostandyǧynan aiyrylyp, qazırgı uaqytta Şyǧys Qazaqstan oblysyndaǧy qylmystyq-atqaru jüiesı mekemesınde jazasyn ötep jatyr. Raqymşylyqtyŋ qoldanyluynyŋ arqasynda ol otbasyna oralyp, düniege keletın säbiıne daiyndalyp, bostandyqta ömırınıŋ jaŋa kezeŋın bastau mümkındıgıne ie bolady.
Taǧy bır mysal – 35 jastaǧy sottalǧan äiel. Jeŋıl jolmen tabys tabudy közdep, ol esırtkı jasyruşy retınde jūmys ısteuge kelısıp, nätijesınde 5 jylǧa bas bostandyǧynan aiyrylǧan. Otbasynda ony jūbaiy men ekı balasy kütude. Bügınde sottalǧan äiel özınıŋ bükıl otbasynyŋ taǧdyryna äser etken ülken qatelık jıbergenın moiyndaidy. Raqymşylyqtyŋ arqasynda onyŋ jaza merzımın qysqartuǧa jäne jaqyndaryna erterek oraluǧa mümkındıgı paida boldy.
