فوتو: Gareth Cattermole / Getty Images Entertainment
فرانكو-يراندىق ايگىلى سۋرەتشى، جازۋشى جانە رەجيسسيور مارجان ساتراپي 2026 جىلعى 4 ماۋسىمدا پاريجدە 56 جاسىندا ومىردەن ءوتتى. ول الەمگە تانىمال «پەرسەپوليس» گرافيكالىق رومانى مەن سول اتتاس انيماتسيالىق ءفيلمنىڭ اۆتورى رەتىندە بەلگىلى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
مارجان ساتراپي 1969 جىلعى 22 قاراشادا يراننىڭ رەشت قالاسىندا زايىرلى، ساياسي بەلسەندى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بالالىق شاعى 1979 جىلعى يسلام رەۆوليۋتسياسى مەن يران–يراك سوعىسى كەزەڭىنە تۇسپا-تۇس كەلدى. اتا-اناسى ونى ۆەناعا وقۋعا جىبەرەدى، كەيىن ول فرانتسياعا قونىس اۋدارادى. 1994 جىلى پاريجگە كەلىپ، 2006 جىلى فرانتسيا ازاماتتىعىن الادى.
وعان الەمدىك تانىمالدىق اكەلگەن تۋىندى — اۆتوبيوگرافيالىق گرافيكالىق رومان «پەرسەپوليس». ونىڭ العاشقى تومى 2000 جىلى فرانتسيادا جارىق كوردى. كىتاپتا شاح بيلىگىنىڭ قۇلاۋى، اياتوللالاردىڭ بيلىككە كەلۋى جانە يراكپەن سوعىس كەزەڭىندەگى مارجاننىڭ بالالىق شاعى مەن ءوسۋى باياندالادى. قارا-اق ستيلدەگى يلليۋستراتسيالار مەن قاراپايىم بەينەلەۋ ءتاسىلى يرونيا مەن يۋمورعا كەڭ مۇمكىندىك بەرىپ، سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك زورلىق، تسەنزۋرا جانە حيدجاب ماجبۇرلەۋى سياقتى اۋىر تاقىرىپتاردى اشىق كورسەتتى. وسى ەرەكشەلىگىمەن «پەرسەپوليس» حح–XXI عاسىر توعىسىنداعى ەڭ ماڭىزدى ساياسي كوميكستەردىڭ بىرىنە اينالدى.
2007 جىلى ساتراپي فرانتسۋز سۋرەتشىسى ۆەنسان پاروننومەن بىرگە وسى شىعارمانىڭ انيماتسيالىق نۇسقاسىن ءتۇسىردى. فيلم كانن كينوفەستيۆالىندە كورسەتىلىپ، قازىلار القاسىنىڭ جۇلدەسىن مەكسيكالىق «تىنىش جارىق» فيلممەن ءبولىستى. كەيىن «پەرسەپوليس» فرانتسيا اتىنان «وسكار» سىيلىعىنا ۇسىنىلىپ، ءبىر مەزەتتە «ەڭ ۇزدىك انيماتسيالىق فيلم» نوميناتسياسىنا دا ەندى.
يران بيلىگى بۇل تۋىندىعا قاتاڭ تەرىس كوزقاراس تانىتىپ، ونى ەلدە رەسمي تۇردە كورسەتۋگە تىيىم سالدى. الايدا بۇل تىيىم ونىڭ سيمۆولدىق ءمانىن كۇشەيتە ءتۇستى. 2022 جىلى يرانداعى ماحسا ءامينيدىڭ ولىمىنەن كەيىنگى نارازىلىقتار كەزىندە ساتراپي «Woman, Life, Freedom» قوزعالىسىن اشىق قولداپ، ونى «مادەني رەۆوليۋتسيا» دەپ اتادى. ونىڭ سوڭعى كوميكسى - «Woman, Life, Freedom» 2024 جىلى جارىق كوردى.
«پەرسەپوليستەن» بولەك، ول «كەستەلەر» جانە «قارا ورىك قوسىلعان تاۋىق ەتى» اتتى گرافيكالىق كىتاپتاردى جازىپ، سۋرەتتەگەن. سوڭعىسى دا انيماتسيالىق فيلمگە اينالدى. سونىمەن قاتار ول گولليۆۋدتا دا جۇمىس ىستەپ، 2014 جىلى «داۋىستار» كومەديا-حوررورى مەن 2019 جىلى ماريا كيۋري تۋرالى «راديواكتيۆتى» ءفيلمىن ءتۇسىردى.
2025 جىلدىڭ باسىندا ساتراپي فرانتسيانىڭ قۇرمەت لەگيونى وردەنىنەن باس تارتىپ، فرانتسيانىڭ يرانعا قاتىستى ساياساتىن «ەكىجۇزدىلىك» دەپ سىنعا العان. بۇل ونىڭ ومىرىندەگى سوڭعى جاريا مالىمدەمەلەردىڭ ءبىرى بولدى.
