Foto: Gareth Cattermole / Getty Images Entertainment
Franko-irandyq äigılı suretşı, jazuşy jäne rejissior Marjan Satrapi 2026 jylǧy 4 mausymda Parijde 56 jasynda ömırden öttı. Ol älemge tanymal «Persepolis» grafikalyq romany men sol attas animasiialyq filmnıŋ avtory retınde belgılı, dep habarlaidy "Adyrna".
Marjan Satrapi 1969 jylǧy 22 qaraşada İrannyŋ Reşt qalasynda zaiyrly, saiasi belsendı otbasynda düniege kelgen. Onyŋ balalyq şaǧy 1979 jylǧy İslam revoliusiiasy men İran–İrak soǧysy kezeŋıne tūspa-tūs keldı. Ata-anasy ony Venaǧa oquǧa jıberedı, keiın ol Fransiiaǧa qonys audarady. 1994 jyly Parijge kelıp, 2006 jyly Fransiia azamattyǧyn alady.
Oǧan älemdık tanymaldyq äkelgen tuyndy — avtobiografiialyq grafikalyq roman «Persepolis». Onyŋ alǧaşqy tomy 2000 jyly Fransiiada jaryq kördı. Kıtapta şah bilıgınıŋ qūlauy, aiatollalardyŋ bilıkke keluı jäne İrakpen soǧys kezeŋındegı Marjannyŋ balalyq şaǧy men ösuı baiandalady. Qara-aq stildegı illiustrasiialar men qarapaiym beineleu täsılı ironiia men iumorǧa keŋ mümkındık berıp, sonymen qatar memlekettık zorlyq, senzura jäne hidjab mäjbürleuı siiaqty auyr taqyryptardy aşyq körsettı. Osy erekşelıgımen «Persepolis» HH–XXI ǧasyr toǧysyndaǧy eŋ maŋyzdy saiasi komiksterdıŋ bırıne ainaldy.
2007 jyly Satrapi fransuz suretşısı Vensan Paronnomen bırge osy şyǧarmanyŋ animasiialyq nūsqasyn tüsırdı. Film Kann kinofestivalınde körsetılıp, qazylar alqasynyŋ jüldesın meksikalyq «Tynyş jaryq» filmmen bölıstı. Keiın «Persepolis» Fransiia atynan «Oskar» syilyǧyna ūsynylyp, bır mezette «eŋ üzdık animasiialyq film» nominasiiasyna da endı.
İran bilıgı būl tuyndyǧa qataŋ terıs közqaras tanytyp, ony elde resmi türde körsetuge tyiym saldy. Alaida būl tyiym onyŋ simvoldyq mänın küşeite tüstı. 2022 jyly İrandaǧy Mahsa Aminidıŋ ölımınen keiıngı narazylyqtar kezınde Satrapi «Woman, Life, Freedom» qozǧalysyn aşyq qoldap, ony «mädeni revoliusiia» dep atady. Onyŋ soŋǧy komiksı - «Woman, Life, Freedom» 2024 jyly jaryq kördı.
«Persepolisten» bölek, ol «Kesteler» jäne «Qara örık qosylǧan tauyq etı» atty grafikalyq kıtaptardy jazyp, surettegen. Soŋǧysy da animasiialyq filmge ainaldy. Sonymen qatar ol Gollivudta da jūmys ıstep, 2014 jyly «Dauystar» komediia-horrory men 2019 jyly Mariia Kiuri turaly «Radioaktivtı» filmın tüsırdı.
2025 jyldyŋ basynda Satrapi Fransiianyŋ Qūrmet Legiony ordenınen bas tartyp, Fransiianyŋ İranǧa qatysty saiasatyn «ekıjüzdılık» dep synǧa alǧan. Būl onyŋ ömırındegı soŋǧy jariia mälımdemelerdıŋ bırı boldy.
