Фото: Gareth Cattermole / Getty Images Entertainment
Франко-ирандық әйгілі суретші, жазушы және режиссёр Маржан Сатрапи 2026 жылғы 4 маусымда Парижде 56 жасында өмірден өтті. Ол әлемге танымал «Персеполис» графикалық романы мен сол аттас анимациялық фильмнің авторы ретінде белгілі, деп хабарлайды "Адырна".
Маржан Сатрапи 1969 жылғы 22 қарашада Иранның Решт қаласында зайырлы, саяси белсенді отбасында дүниеге келген. Оның балалық шағы 1979 жылғы Ислам революциясы мен Иран–Ирак соғысы кезеңіне тұспа-тұс келді. Ата-анасы оны Венаға оқуға жібереді, кейін ол Францияға қоныс аударады. 1994 жылы Парижге келіп, 2006 жылы Франция азаматтығын алады.
Оған әлемдік танымалдық әкелген туынды — автобиографиялық графикалық роман «Персеполис». Оның алғашқы томы 2000 жылы Францияда жарық көрді. Кітапта шах билігінің құлауы, аятоллалардың билікке келуі және Иракпен соғыс кезеңіндегі Маржанның балалық шағы мен өсуі баяндалады. Қара-ақ стильдегі иллюстрациялар мен қарапайым бейнелеу тәсілі ирония мен юморға кең мүмкіндік беріп, сонымен қатар мемлекеттік зорлық, цензура және хиджаб мәжбүрлеуі сияқты ауыр тақырыптарды ашық көрсетті. Осы ерекшелігімен «Персеполис» ХХ–XXI ғасыр тоғысындағы ең маңызды саяси комикстердің біріне айналды.
2007 жылы Сатрапи француз суретшісі Венсан Паронномен бірге осы шығарманың анимациялық нұсқасын түсірді. Фильм Канн кинофестивалінде көрсетіліп, қазылар алқасының жүлдесін мексикалық «Тыныш жарық» фильммен бөлісті. Кейін «Персеполис» Франция атынан «Оскар» сыйлығына ұсынылып, бір мезетте «ең үздік анимациялық фильм» номинациясына да енді.
Иран билігі бұл туындыға қатаң теріс көзқарас танытып, оны елде ресми түрде көрсетуге тыйым салды. Алайда бұл тыйым оның символдық мәнін күшейте түсті. 2022 жылы Ирандағы Махса Аминидің өлімінен кейінгі наразылықтар кезінде Сатрапи «Woman, Life, Freedom» қозғалысын ашық қолдап, оны «мәдени революция» деп атады. Оның соңғы комиксі - «Woman, Life, Freedom» 2024 жылы жарық көрді.
«Персеполистен» бөлек, ол «Кестелер» және «Қара өрік қосылған тауық еті» атты графикалық кітаптарды жазып, суреттеген. Соңғысы да анимациялық фильмге айналды. Сонымен қатар ол Голливудта да жұмыс істеп, 2014 жылы «Дауыстар» комедия-хорроры мен 2019 жылы Мария Кюри туралы «Радиоактивті» фильмін түсірді.
2025 жылдың басында Сатрапи Францияның Құрмет Легионы орденінен бас тартып, Францияның Иранға қатысты саясатын «екіжүзділік» деп сынға алған. Бұл оның өміріндегі соңғы жария мәлімдемелердің бірі болды.
