ناۋرىزناما قارساڭىندا قولونەر شەبەرى، قۇراق كورپە جاساپ، دۇنيەجۇزىلىك (GBR) رەكوردتار كىتابىنا جانە قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق-ەنتسيكلوپەديالىق انىقتامالىعى - كينەس كىتابىنا ەنىپ، تالاي الامان بايگەدە جۇلدەلى ورىن يەلەنىپ جۇرگەن قولونەرشى، كوركەم ەڭبەك ءپانى مۇعالىمى، پەداگوگ-زەرتتەۋشى جازيرا سەيءىتجانوۆامەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. شەبەر قولونەردىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىستى.
– قولونەر سالاسىنا قالاي كەلدىڭىز؟
– مويىنقۇم اۋدانىندا ناۋرىز مەرەكەسىنە بايلانىستى كورمەگە بارعان ەدىم. سول جەردە قۇراپ اپارعان كورپەمدى كورىپ جۇرتشىلىق قىزىعۋشىلىق بىلدىرە باستادى. ءسويتىپ مويىنقۇم اۋدانىنىڭ جازىلبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى ورتالىق مۋزەيىندە جۇمىس جاسايتىن شەبەر الماش تاۋبازاروۆامەن تانىستىم. ول مەنى وزدەرىنە، شەبەرلەر ورتاسىنا شاقىردى. سودان باستاپ قولونەر سالاسىنا قاراي بەت بۇرا باستادىق.
زاماناۋي رەسۋرستاردىڭ كومەگى كوپ
– قولونەر بۇيىمدارىن قايدان، قالاي ۇيرەنىپ، داعدىلاندىڭىز؟
– قازىر ادامزاتقا قاجەتتى دۇنيەلەردىڭ ءبىرازى عالامتوردا تۇر. بىلگەن ادامعا بۇگىنگى زاماناۋي رەسۋرستار وتە پايدالى. ينتەرنەتتى كادەگە جاراتتىق دەپ ايتساق تا بولادى. ياعني، قۇراق تىگۋ ءىسىن عالامتوردان قاراي وتىرىپ ۇيرەندىم. ول كەزدە ءبىزدىڭ اۋىلدا ينتەرنەت جوقتىڭ قاسى بولاتىن. سوندىقتان قۇراقتى ۇيرەنۋ ءۇشىن تاڭەرتەڭ ەرتە تۇرىپ، يۋتۋب ارناسىنان قاراپ، تىگىپ داعدىلاندىم.
ال «الامان قۇراقتا» بىزگە ارنايى ساباقتار بەرىلدى. وسىلايشا تەلەگرامم كانالىنان ءدارىس الىپ، ماشىقتانىپ الدىق. جالپى الەۋمەتتىك جەلىءنىڭ ارقاسىندا شەبەرلىگىمدى شىڭدادىم دەپ ايتار ەدىم.
– قۇراقتىڭ قانداي تۇرلەرى بار؟
– قولونەر شەبەرلىنىنىڭ ءوزى بىرنەشە سالاعا بولىنەدى. سونىڭ ىشىندە بىزدەر «شي قۇراققا» كوبىرەك بەيىمدەلدىك. قازاق حالقىنىڭ قولونەر شەبەرلىگىندە قۇراق تىگۋدىڭ تۇرلەرى كوپ. بۇگىندە ۇمىتىلماي، ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس بولىپ قالعان تۇرلەرى دە بار. دالىرەك ايتقاندا، «قۇدىق»، «سىيلاستىق»، «امانداسۋ»، ء«تورت قۇبىلا»، «جۇلدىز»، «قارقارالى» دەپ بولىنەدى.
ءبىز «شي قۇراق» سونىڭ ىشىندە «سىيلاستىق» دەپ اتالاتىن قۇراعىن كوپ قولدانامىز. سونداي-اق قۇرعاق ءجۇن ءادىسى، فەلتينگ تاسىلدەرى پايدالانىلادى.
ءبىر كورپەشە تىگۋ ءۇشىن 133,140 بلوكتان تۇراتىن كورپە شىعارامىز. مىنە، وسىلاي تىندىرىمدى ىستەر جالعاسادى. بۇل وتە مايدا، ءارى ويدى، زەردەنى قاجەت ەتەتىن، شىعارماشىلىق قيال قوساتىن سالا دەگىم كەلەدى.
– ەڭبەك ءپانى مۇعالىمى ەكەنسىز. نەگىزگى جۇمىس پەن قولونەردى ۇشتاستىرۋ قيىن ەمەس پە؟
– قولونەر مەن كوركەم ەڭبەكتى ۇشتاستىرۋعا كەلسەك وتە قولايلى. ويتكەنى قۇراق، پەچۆورك بىزدە 5-سىنىپتا ناقتى وتىلەدى. ءبىز قايتا شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ ارقىلى ونەرىمىزدى شىڭدايمىز. بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ ناسيحاتتايمىز.
ەگەر بىلگەنىمىزدى 20-30 وقۋشىعا تۇسىندىرسەك، سونىڭ جارتىسى قولونەردەن حاباردار بولىپ شىقسا دا، ۇلكەن جەتىستىك دەپ سانايمىز. سونىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق ونەر ورىستەيدى. مۇمكىن كەلەشەكتە وقۋشىلار اراسىنان وسى سالاعا قىزىعاتىندار شىعىپ، ءىلىپ الىپ، مامان اتانار.
قۇراق كورپە دۇنيەجۇزىلىك رەكوردتار كىتابىنا ەندى
– قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتتى؟
– بۇل سالا ماعان كوپ يگىلىكتەرىن الىپ كەلدى. ءومىر جولىمدا ءوز ءىسىمدى تابۋعا سەپتەستى. ءبىر جاعىنان سان عاسىرلار بويعى ساقتالىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق ونەر قايتا تۇلەگەنىنە قۋانامىن.
جۋىردا ش.مۇرتازا ۋنيۆەرسيتەتىندە بولعان زاماناۋي ونەردەگى جاڭاشىلدىق: شەبەرلىك سىنىپتارى نەگىزىندە شىعارماشىلىق كوكجيەكتەردى كەڭەيتۋ تاقىرىبىنداعى وبلىستىق Best Practices اياسىندا شەبەرلىك ساعاتىن وتكىزىپ 1-ورىن يەلەندىم.
تاياۋدا الماتى قالاسىندا ورتالىق ۇلتتىق مۋزەيىندە حالىقارالىق «دالا مادەنيەتىنىڭ جاھاندىق بەينەسى» مادەني قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋدە قۇرعاق جۇننەن شەبەردىك ساباعىن وتكىزدىم. سوندا ءبىز سەكىلدى ۇلكەن جاستاعى جانە جاس جەتكىنشەكتەردىڭ دە ونەرگە قىزىعىپ قاراپ مەنىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جاساعاندارىنا كۋا بولدىم.
دۇنيەجۇزى كوشپەندىلەر ويىنىنا قاتىسقانىمىزعا سەرتيفيكات دا بەرىلدى. 2024 جىلى «دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنى» ۇيىمداستىرىلدى.
2025 جىلى الماتى قالاسىنداعى مەدەۋ مۇزايدىنىندا 660 قۇراقشى قاتىسىپ GBR Global book of records ورناتتىق. ءسويتىپ «دۇنيەجۇزىلىك رەكوردتار كىتابىنا» حالقىمىزدىڭ قۇراق كورپە تىگۋ ونەرىن كىرگىزدىك. وسىنداي يگى ىستەردىڭ ارقاسىندا مەرەيىمىز ۇستەم بولىپ، الەمگە قازاقتىڭ ۇلتتىق قولونەر سالاسىن پاش ەتتىك.
ۇلتتىق ونەردى الەۋمەتتىك جەلىدە ناسيحاتتاۋ كەرەك
– جاستاردى قولونەر سالاسىنا قىزىقتىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– قولونەر سالاسىنا قىزىعاتىن جاستار كوپ دەپ ايتا الماس ەدىم. بىراق شاعىن اۋىلدا مەنى تىڭدايتىن، مەنىمەن جۇمىس جاساعىسى كەلەتىن شاكىرتتەرىم بارشىلىق. وزىمە جاقىن جۇرگەن جاندارعا قولىمنان كەلگەنىن ۇيرەتىپ، بىلگەنىمىزبەن ءبولىسىپ جۇرگەن جاعدايىمىز بار.
ايتكەنمەن، قولونەردى قازىرگى جاستاردىڭ ءتۇسىنۋى وتە قيىن. بىراق ناسيحاتتاپ الەۋمەتتىك جەلىلەرگە جۇكتەسەك، ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزعا قىزىعۋشىلىقتارى ارتا تۇسەر دەگەن ويدامىن.
– مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بار ما؟
– «الامان قۇراق» قازاقستاندىق قۇراقشىلاردىڭ ءوز ەڭبەگىنەن ىستەلىپ جاتىر. قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق مۇرامىزدى كوتەرۋدى كوزدەيمىز. قازاقتىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقان «شي قۇراعىن» جاڭعىرتىپ، ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە ءىس-شارالار وتكىزىپ، ناسيحاتتاپ جۇرگەن جايىمىز بار. ازىرگە بار قاراجات ءوز تاراپىمىزدان بولىپ تۇر.
كەي وڭىرلەردە اۋدان، وبلىس اكىمشىلىگىنەن ونەردى باعالايتىن كىسىلەر دە تابىلىپ جاتىر. قارجىلاي كومەك كورسەتىپ، قولداۋ بىلدىرەتىن جومارت جاندار كەزدەسەدى. شىنى كەرەك، قولى اشىق، ءبىزدىڭ سالاعا جاناشىرلىق تانىتىپ جۇرگەن كىسىلەر ازىرگە نەكەن-ساياق.
بيىل جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ەربول قاراشوكەەۆ مىرزانىڭ كەزدەسۋىندە، تاراز قالاسىنىڭ «بالاساعۇن» مادەنيەت سارايىندا كونتسەرتتىك كەش ءوتىپ، سوندا جامبىل وبلىسىنىڭ 60 قۇراقشىسىنا قوشەمەت كورسەتىلدى.
سونىمەن قاتار 60 قۇراقشىعا سەرتيفيكات تابىستادى. ال مەملەكەت تاراپىنان جاعداي جاسالسا نۇر ۇستىنە نۇر. ەگەر قولعا الساق شەبەرلەردى عانا قولدانامىز ەمەس، تۇتاس ۇلتتىڭ قولونەرگە جاعداي جاساپ، قامقورلىق تانىتىپ، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ رۋحاني ءھام ماتەريالدىق مادەنيەتىن ويلاعانىمىز بولار ەدى.
– ناقتى قانداي ىستەردى قولعا العان ءجون؟
– قولونەردى دامىتۋ ءۇشىن ۇلتتىق ونەرگە بارىنشا قولداۋ كەرەك. سەبەبى ۇلتتىق قۇندىلىقتى ۇمىتپاي ءوز قاراجاتىمىزبەن دارىپتەپ جۇرگەن قولونەرشىلەرگە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ جەتىسە بەرمەيتىنى ايقىن. سونىڭ سالدارىنان قارقىندى دامىتۋ ازىرگە وڭايعا سوقپايدى.
ەگەر مەملەكەت تاراپىنان ارنايى گرانتتار، بيزنەس جوبالارعا قولونەر سالاسى دا بولىنسە قۇبا-قۇپ بولار ەدى. بالكىم، سۋبسيديا قاراستىرىلىپ ارناۋلى تەحنيكالىق بازا، قۇرال جابدىقتار قامتاماسىز ەتىلسە، قازاقتىڭ قولونەرى داميدى. سوندا قىرعىزستان، وزبەكستان، قىتاي ونىمدەرىنە تاۋەلدى بولمايمىز. وسىلايشا قازاقتىڭ ەجەلدەن قالىپتاسقان قولونەر سالاسىن جاڭارتىپ، وسى زامانعا لايىقتاپ، ءتۇرلى بۇيىمدار جاساۋعا جول اشىلادى.
– كوپ راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن ولجاس جولدىباي
