قازاقستاندا ءجيى ايتىلاتىن ءبىر ءسوز بار: «اۋىل بالاسى قالانىكىنەن ارتتا قالادى». بۇل ءسوزدى مۇعالىمدەر دە، اتا-انالار دا، ءتىپتى وقۋشىلاردىڭ وزدەرى دە قايتالايدى. بىراق شىنىمەن سولاي ما؟ اۋىل بالاسى شىنىمەن قابىلەتسىز بە، الدە وعان جاي عانا مۇمكىندىك از بەرىلگەن بە؟
ەلىمىزدە 8 مىڭعا جۋىق مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ 67 %-ى اۋىلدا. بۇل مەكتەپتەردە جالپى وقۋشىلاردىڭ 40 %-ى ءبىلىم الادى. PISA سياقتى حالىقارالىق زەرتتەۋلەر اۋىل مەن قالا وقۋشىلارى اراسىندا ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ ايتارلىقتاي الشاقتىعىن جىل سايىن كورسەتىپ كەلدى. كەيبىر وڭىرلەردە بۇل ايىرماشىلىق ءۇش وقۋ جىلىنا تەڭ دەپ باعالاندى.
بىراق وسى الشاقتىقتىڭ سەبەبىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك، سۋرەت مۇلدەم باسقاشا كورىنەدى. ماسەلە — بالانىڭ قابىلەتىندە ەمەس. ماسەلە — ونى قورشاعان جۇيەدە: مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق بازاسىندا، مۇعالىمنىڭ بىلىكتىلىگىندە، ينتەرنەتتىڭ قولجەتىمدىلىگىندە، قوسىمشا ءبىلىم الۋ مۇمكىندىكتەرىندە. قالاداعى وقۋشى ءبىر مەزگىلدە مەكتەپكە، كۋرسقا، وليمپياداعا، رەپەتيتورعا بارادى. اۋىلداعى بالا — تەك مەكتەپپەن عانا شەكتەلەدى. ناتيجەدەگى ايىرماشىلىق — قابىلەتتىڭ ەمەس، مۇمكىندىكتىڭ ايىرماشىلىعى.
تەڭ جاعداي جاسالسا، ناتيجە تەڭ بولادى
بۇل تەك بولجام ەمەس، ونى ناقتى دەرەكتەر دالەلدەپ وتىر.
ۇبت-عا دايىندايتىن JUZ40 ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ 7 جىلدىق ستاتيستيكاسىن الايىق. ولار وقىتقان 180 مىڭ وقۋشىنىڭ 76 635-ءى — اۋىلدان شىققان بالالار، بۇل جالپى ساننىڭ 42 %-ىنا جۋىق. ەڭ ماڭىزدى كورسەتكىش مىنادا: وسى اۋىلدىق وقۋشىلاردىڭ ۇبت ناتيجەلەرى مەن گرانتقا ءتۇسۋ كورسەتكىشى قالالىق قۇرداستارىمەن سالىستىرعاندا ەلەۋلى ايىرماشىلىق كورسەتپەگەن.
ياعني بىردەي دايىندىق، بىردەي ماتەريال، بىردەي مۇعالىم بەرىلگەندە، اۋىل بالاسى قالا بالاسىمەن تەڭ ناتيجە كورسەتەدى. بۇل — «اۋىل بالاسى ارتتا قالادى» دەگەن قاعيدانى جوققا شىعاراتىن ناقتى دالەل.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى، ءوزى اۋىلدا ءبىلىم العان دۋلات مۇراتوۆ:
«مەن اۋىلدا ءوستىم، اۋىل مەكتەبىندە وقىدىم. قابىلەتىم بار ەكەنىن ءبىلدىم، بىراق مۇمكىندىكتەرىم شەكتەۋلى ەدى. بۇگىن مەنىڭ شاكىرتتەرىمنىڭ اراسىندا ءدال مەنىڭ سياقتى اۋىلدان كەلگەن مىڭداعان بالا بار. ايىرماشىلىعى — بۇگىن ولاردا مۇمكىندىك بار. اۋىل بالالارىنىڭ قابىلەتى ەشقاشان تومەن بولعان جوق، ولارعا تەك تەڭ جاعداي كەرەك ەدى»، - دەيدى ول.
مەملەكەت الشاقتىقتى جويۋعا بەت بۇردى
بۇل ماسەلەنىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە مويىندالۋى — ماڭىزدى قادام. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ء«بىلىم كەلەشەگى: ادال ازامات، كاسىبي مامان» رەسپۋبليكالىق تامىز كونفەرەنتسياسىندا بۇل تاقىرىپتى ەل الدىنداعى باسىمدىق رەتىندە اتادى:
«بالانىڭ ءبارى — بىردەي. اۋىل بالاسى مەن قالا بالاسىنىڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى دە بىردەي بولۋى كەرەك».
سوڭعى جىلدارى 217 جاڭا مەكتەپ سالىندى، ونىڭ 84-ءى اۋىلدا اشىلدى. 4 مىڭنان استام مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قورى جاڭعىرتىلدى. 1 000-نان استام مەكتەپتىڭ مودەرنيزاتسيالاۋى جالعاسۋدا. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا ماجىلىستە «Qazaq Digital Mektebi» مودەلى مەن «اۋىل مەكتەبى — ساپا الاڭى» جوبالارىنىڭ ىسكە قوسىلعانىن حابارلادى.
قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، 2024 جىلى اۋىل مەن قالا اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسى الشاقتىعى العاش رەت قىسقارا باستاعان. بۇل جۇمىستار — ىرگەلى جانە ۇزاق مەرزىمدى. بىراق اۋىلداعى بۇگىنگى وقۋشىعا ناتيجە بۇگىن كەرەك. جانە ءدال وسى جەردە تاعى ءبىر قۇرال ءوز كۇشىن كورسەتىپ جاتىر.
ونلاين ءبىلىم — تەڭ مۇمكىندىكتىڭ جىلدام جولى
مەكتەپ سالۋ، مۇعالىم دايىنداۋ، زەرتحانا جابدىقتاۋ — بارلىعى جىلدار الادى. ال ونلاين ءبىلىم بەرۋ فورماتى بۇرىن تەك قالاعا ءتان بولعان مۇمكىندىكتەردى بۇگىن-اق اۋىلعا اكەلدى.
قاشىقتان قوسىمشا كۋرستار، بەينەساباقتار، ەلەكتروندىق كىتاپتار، تەست جۇيەلەرى — بۇلاردىڭ بارلىعى اۋىل بالاسىنا بۇرىن قولجەتىمسىز بولعان ءبىلىم كەڭىستىگىن اشىپ وتىر. وقۋشى ءوزىنىڭ ءالسىز تاقىرىپتارىن انىقتاپ، جەتىلدىرىپ، ۇبت-عا جۇيەلى دايىندالا الادى. بىراق ەڭ ماڭىزدىسى — باسەكە ورتاسى. بۇرىن اۋىل بالاسى تەك ءوز مەكتەبىندەگى 15-20 وقۋشىمەن عانا سالىستىرىلاتىن. ەندى ول بۇكىل ەلمەن باسەكەلەسە الادى.
وسىنىڭ ءبىر مىسالى — جاقىندا 9-10 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالىپ باستالعان JUZ40 ونلاين وليمپياداسى. وعان 15 مىڭعا جۋىق وقۋشى قاتىسۋدا — اۋىلدان دا، قالادان دا تەڭ دارەجەدە. ءبىر عانا ينتەرنەت بايلانىسى ارقىلى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شالعاي اۋىلىنداعى وقۋشى الماتىداعى قۇرداسىمەن بىردەي تاپسىرما ورىنداپ، بىردەي شارتتاردا باسەكەلەسىپ وتىر. بۇرىن بۇل مۇمكىن بولماعان جاعداي بۇگىن كۇندەلىكتى شىندىققا اينالۋدا.
مۇمكىندىك بار، بىراق جەتكىلىكتى مە؟
ونلاين ءبىلىمنىڭ ناتيجەلەرى كوز الدىندا. بىراق ول بارلىق ماسەلەنى شەشپەيدى. اۋىلداعى ينتەرنەتتىڭ تۇراقسىزدىعى، وقۋشىلاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىنىڭ ءار دەڭگەيدە بولۋى، اتا-انالاردىڭ ونلاين فورماتقا دەگەن سەنىمىنىڭ تولىق قالىپتاسپاۋى — بۇلار ءالى شەشۋدى كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەر. بەتپە-بەت قارىم-قاتىناس، زەرتحانا، سپورت زالى — بۇلاردى ەشقانداي ەكران الماستىرا المايدى.
بىراق ءبىر نارسە انىق: اۋىل بالاسى كەم ەمەس. ول ەشقاشان كەم بولعان جوق. كەم بولعان — مۇمكىندىك. مەملەكەت ينفراقۇرىلىمدى تەڭەستىرۋدە، جاڭا جوبالار ىسكە قوسۋدا — بۇل ۇزاق، بىراق ىرگەلى جۇمىس. ال ونلاين ءبىلىم ءدال قازىر، بۇگىن، وسى ساتتە اۋىل بالاسىنا تەڭ مۇمكىندىكتىڭ ەسىگىن اشىپ وتىر. پرەزيدەنت توقاەۆ ايتقانداي، بۇل الشاقتىق جويىلمايىنشا — قوعامدا شىنايى ادىلەتتىلىك ورنامايدى.
ەندىگى مىندەت — وسى ەسىكتى كەڭىرەك اشۋ، ونى تۇراقتى ۇستاۋ، جانە ەڭ باستىسى — اۋىل بالاسىنا «سەن كەم ەمەسسىڭ، ساعان تەك مۇمكىندىك كەرەك» دەپ سەنىممەن ايتا ءبىلۋ.
