استاناداعى قر پرەزيدەنت ورتالىعىندا «قازاقستان ارحەولوگياسىنداعى جاڭا اشىلىمدار – 2025» اتتى كورمە ءوتتى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
كورمە 2025 جىلى ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە جۇرگىزىلگەن دالالىق ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە تابىلعان بىرەگەي جادىگەرلەر مەن عىلىمي جاڭالىقتاردى كەڭ جۇرتشىلىققا تانىستىرۋعا ارنالدى.
كورمەنى قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ الكەي مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى جانە قر پرەزيدەنتتىك ورتالىعى بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى.
ەكسپوزيتسيا تاس داۋىرىنەن باستاپ ورتاعاسىرلارعا دەيىنگى كەڭ حرونولوگيالىق كەزەڭدى قامتىپ، قازاقستاننىڭ كونە تاريحىن جاڭا عىلىمي دەرەكتەر نەگىزىندە پايىمداۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ەكسپوزيتسيانىڭ ايرىقشا مانگە يە بولىگىنىڭ ءبىرى ساۋىسقاندىق پەن ارپاوزەن پەتروگليفتەرىنە ارنالدى. ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ:
«قازاقستاندى «تاڭبالى تاستار مەكەنى» دەپ بەكەر ايتپايدى. ەشكىولمەس جوتاسى – ەۋرازياداعى پەتروگليفتەر ەڭ كوپ شوعىرلانعان ورىنداردىڭ ءبىرى. ارپاوزەن، قۇلجاباسى، ساۋىسقاندىق سايلارىندا كوپتەگەن تاريحي سۋرەتتەر ساقتالعان. بۇل جادىگەرلەر – دالا وركەنيەتىنىڭ سان مىڭجىلدىق شەجىرەسى»، – دەپ جوعارى باعا بەرگەن بولاتىن.
تاس ءداۋىرى بولىمىندە جەتىسۋداعى ەرتە پالەوليتكە ءتان «تيان-شان ورينياگى» مادەنيەتى مەن ەرتىس بويىنداعى «شىدەرتى مادەنيەتى» سەكىلدى ءىرى عىلىمي جاڭالىقتار تانىستىرىلدى. 2025 جىلى بەدەلدى L’Anthropologie جۋرنالىنىڭ ارنايى سانى قازاقستاننىڭ كونە تاريحىنا ارنالۋى – وتاندىق زەرتتەۋلەردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعانىنىڭ ايعاعى بولدى. تايسويعان قۇمىنان تابىلعان ەنەوليت ءداۋىرىنىڭ بىرەگەي جەرلەۋ كەشەنىنىڭ جادىگەرلەرى العاش رەت كورسەتىلدى.
قولا ءداۋىرى بولىمىندە اقمايا مەن تالدىساي قونىستارىنان تابىلعان مىس قوجدارى مەن رۋدا قالدىقتارى سارىارقانىڭ كونە مەتاللۋرگيا ورتالىعى بولعانىن دالەلدەدى. سونداي-اق اقباۋىر، بەتەگەلى، بالقان، تارانعۇل، قوساعالى 1 جانە باعانالى ەسكەرتكىشتەرىنەن الىنعان جاڭا دەرەكتەر ۇسىنىلدى.
ساق-سارمات ءداۋىرى بولىمىندە التىن اشەكەيلەر، «سارمات ولجالارى»، قارۋ-جاراقتار مەن قالالىق مادەنيەتتى ايعاقتايتىن شىرىكرابات، جەتىاسار، ءبابىشمولا، كۇلتوبە، مىڭتوبە جادىگەرلەرى قويىلدى. ساق جانە سارمات جاۋىنگەرلەرىنىڭ عىلىمي رەكونسترۋكتسيالارى كورمە مازمۇنىن تولىقتىردى.
مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين كورمەنى تاريح پەن ارحەولوگيا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە جاسالعان پايىم دەپ اتادى.
"مەملەكەت تاريحقا، ۇلتتىق بىرەگەيلىككە ەرەكشە نازار اۋدارۋدا. تۇڭعىش رەت جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا تاريحي تامىرىمىز قامتىلدى. جاڭا اتا زاڭنىڭ پرەامبۋلاسىنا «ۇلى دالانىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحىنىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ» دەگەن سويلەمنىڭ قوسىلۋى – سونىڭ ايعاعى. بۇل – تاريح پەن ارحەولوگيا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە جاسالعان پايىم.
سونىمەن قاتار، قازاقستان تاريحىنىڭ 7 تومدىق تولىق جيناعى جازىلۋدا. كوپ تومدىقتىڭ 1 تومى ەجەلگى ءداۋىر كەزەڭىنە ارنالعان. ول تومدى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى دايىندادى. «قازاقستان ارحەولوگياسىنداعى جاڭا اشىلىمدار – 2025» كورمەسىنە قويىلعان جادىگەرلەر، سالاداعى جەتىستىكتەر مەن جاڭالىقتار اكادەميالىق ەڭبەكتە دە قامتىلاتىن بولادى", - دەدى ەرلان قارين.
ورتاعاسىر بولىمىندە قيماق، وعىز، التىن وردا كەزەڭدەرىنە قاتىستى ارتەفاكتىلەر جانە جانكەنت، سىعاناق، وردازى، قىشقالا قالالارىنان تابىلعان بۇيىمدار ۇسىنىلدى. قاراقابا نەگىزىندە جاسالعان قيماق جاۋىنگەرىنىڭ بەينەسى ەرەكشە نازار اۋدارتتى.
سونداي-اق كورمە اياسىندا بەينەماتەريالدار، 3D رەكونسترۋكتسيالار مەن تسيفرلىق مودەلدەر ۇسىنىلىپ، ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي باسىلىمدارى تانىستىرىلدى. كورمە ۇلتتىق مۇرانى زاماناۋي فورماتتا ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالدى.
