Astanadaǧy QR Prezident ortalyǧynda «Qazaqstan arheologiiasyndaǧy jaŋa aşylymdar – 2025» atty körme öttı, dep habarlaidy "Adyrna".
Körme 2025 jyly elımızdıŋ türlı öŋırlerınde jürgızılgen dalalyq arheologiialyq zertteuler nätijesınde tabylǧan bıregei jädıgerler men ǧylymi jaŋalyqtardy keŋ jūrtşylyqqa tanystyruǧa arnaldy.
Körmenı QR Ǧylym jäne joǧary bılım ministrlıgı Ǧylym komitetınıŋ Älkei Marǧūlan atyndaǧy Arheologiia instituty jäne QR Prezidenttık ortalyǧy bırlesıp ūiymdastyrdy.
Ekspozisiia tas däuırınen bastap ortaǧasyrlarǧa deiıngı keŋ hronologiialyq kezeŋdı qamtyp, Qazaqstannyŋ köne tarihyn jaŋa ǧylymi derekter negızınde paiymdauǧa mümkındık berdı.
Ekspozisiianyŋ airyqşa mänge ie bölıgınıŋ bırı Sauysqandyq pen Arpaözen petroglifterıne arnaldy. Ūlttyq qūryltaida Memleket basşysy Qasym-Jomart Toqaev:
«Qazaqstandy «Taŋbaly tastar mekenı» dep beker aitpaidy. Eşkıölmes jotasy – Euraziiadaǧy petroglifter eŋ köp şoǧyrlanǧan oryndardyŋ bırı. Arpaözen, Qūljabasy, Sauysqandyq sailarynda köptegen tarihi suretter saqtalǧan. Būl jädıgerler – Dala örkenietınıŋ san myŋjyldyq şejıresı», – dep joǧary baǧa bergen bolatyn.
Tas däuırı bölımınde Jetısudaǧy erte paleolitke tän «Tian-Şan oriniagy» mädenietı men Ertıs boiyndaǧy «Şıdertı mädenietı» sekıldı ırı ǧylymi jaŋalyqtar tanystyryldy. 2025 jyly bedeldı L’Anthropologie jurnalynyŋ arnaiy sany Qazaqstannyŋ köne tarihyna arnaluy – otandyq zertteulerdıŋ halyqaralyq deŋgeide moiyndalǧanynyŋ aiǧaǧy boldy. Taisoiǧan qūmynan tabylǧan eneolit däuırınıŋ bıregei jerleu keşenınıŋ jädıgerlerı alǧaş ret körsetıldı.
Qola däuırı bölımınde Aqmaia men Taldysai qonystarynan tabylǧan mys qojdary men ruda qaldyqtary Saryarqanyŋ köne metallurgiia ortalyǧy bolǧanyn däleldedı. Sondai-aq Aqbauyr, Betegelı, Balqan, Taranǧūl, Qosaǧaly 1 jäne Baǧanaly eskertkışterınen alynǧan jaŋa derekter ūsynyldy.
Saq-sarmat däuırı bölımınde altyn äşekeiler, «sarmat oljalary», qaru-jaraqtar men qalalyq mädeniettı aiǧaqtaityn Şırıkrabat, Jetıasar, Bäbışmola, Kültöbe, Myŋtöbe jädıgerlerı qoiyldy. Saq jäne sarmat jauyngerlerınıŋ ǧylymi rekonstruksiialary körme mazmūnyn tolyqtyrdy.
Memlekettık keŋesşı Erlan Qarin körmenı tarih pen arheologiia salasyndaǧy zertteulerdıŋ nätijesınde jasalǧan paiym dep atady.
"Memleket tarihqa, ūlttyq bıregeilıkke erekşe nazar audaruda. Tūŋǧyş ret jaŋa Konstitusiia jobasynda tarihi tamyrymyz qamtyldy. Jaŋa Ata Zaŋnyŋ preambulasyna «Ūly Dalanyŋ myŋdaǧan jyldyq tarihynyŋ sabaqtastyǧyn saqtap» degen söilemnıŋ qosyluy – sonyŋ aiǧaǧy. Būl – tarih pen arheologiia salasyndaǧy zertteulerdıŋ nätijesınde jasalǧan paiym.
Sonymen qatar, Qazaqstan tarihynyŋ 7 tomdyq tolyq jinaǧy jazyluda. Köp tomdyqtyŋ 1 tomy Ejelgı däuır kezeŋıne arnalǧan. Ol tomdy Arheologiia institutynyŋ mamandary daiyndady. «Qazaqstan arheologiiasyndaǧy jaŋa aşylymdar – 2025» körmesıne qoiylǧan jädıgerler, saladaǧy jetıstıkter men jaŋalyqtar akademiialyq eŋbekte de qamtylatyn bolady", - dedı Erlan Qarin.
Ortaǧasyr bölımınde qimaq, oǧyz, Altyn Orda kezeŋderıne qatysty artefaktıler jäne Jankent, Syǧanaq, Ordazy, Qyşqala qalalarynan tabylǧan būiymdar ūsynyldy. Qaraqaba negızınde jasalǧan qimaq jauyngerınıŋ beinesı erekşe nazar audartty.
Sondai-aq körme aiasynda beinematerialdar, 3D rekonstruksiialar men sifrlyq modelder ūsynylyp, Arheologiia institutynyŋ ǧylymi basylymdary tanystyryldy. Körme ūlttyq mūrany zamanaui formatta nasihattaudyŋ maŋyzdy alaŋyna ainaldy.
