وسىدان 33 جىل بۇرىن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى كونستيتۋتسياسى قابىلداندى، دەپ حابارلايدى «ادىرنا» ءتىلشىسى.
1993 جىلدىڭ 28 قاڭتارىندا تۇڭعىش كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ جيىنىنا سول كەزدەگى جوعارعى كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ 312-ءسى قاتىسىپ، 309 دەپۋتات جاقتاپ داۋىس بەردى، ۇشەۋى قالىس قالعان ەدى. ول كىرىسپەدەن، 4 ءبولىم، 21 تاراۋ جانە 131 باپتان تۇردى. كەيىن 28 قاڭتار كونستيتۋتسيا كۇنى بوپ بەلگىلەندى.
كونستيتۋتسيا قازاقستان مەملەكەتتىك ەگەمەندىگىن العان ساتتەن بەرگى كوپتەگەن قۇقىقتىق نورمالاردى:
- حالىقتىق ەگەمەندىك;
- مەملەكەت تاۋەلسىزدىگى;
- بيلىكتى ءبولىسۋ ءپرينتسيپى;
- قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك دەپ تانۋ;
- پرەزيدەنتتى مەملەكەت باسشىسى دەپ تانۋ;
- سوت ورگاندارىن — جوعارعى، كونستيتۋتسيالىق جانە جوعارى اربيتراجدىق سوتتار جانە باسقالاردى قامتىدى.
كونستيتۋتسياعا سايكەس، رەسپۋبليكاداعى مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى بولىپ بەلگىلەندى، ال ورىس ءتىلى ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى مارتەبەسىنە يە بولدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى نەمەسە ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلىن بىلمەۋ بويىنشا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەۋگە تىيىم سالىندى.
كەيىن 1993 جىلعى كونستيتۋتسيادا باسقارۋ نىسانى ناقتى ايقىندالمادى دەگەن پىكىر پايدا بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكا دەپ جاريالانعانىمەن، ونىڭ قانداي رەسپۋبليكا ەكەنى ناقتىلانبادى دەگەن ءۋاج ايتىلدى. سول كەزەڭدە ەلدە پرەزيدەنتتىك تە، پارلامەنتتىك تە رەسپۋبليكانىڭ بەلگىلەرى قاتار كورىنىس تاپتى.
1993 جىلعى كونستيتۋتسيادا «قوعامدىق كەلىسىم»، «ساياسي تۇراقتىلىق»، «حالىق يگىلىگى جولىنداعى ەكونوميكالىق دامۋ»، «قازاقستاندىق پاتريوتيزم»، «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ» سياقتى ۇعىمدارعا ناقتى انىقتاما بەرىلمەدى دەلىندى. بۇل ۇعىمداردىڭ ايقىن قولدانىلماۋى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناقتى باعىتتا بولۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى-ءمىس. سول كەزدەگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەيىن بۇل تۇسىنىكتەردى قولدانىستاعى 1995 جىلعى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋگە كۇش سالدى.
العاشقى كونستيتۋتسيانى قابىلداعان جوعارعى كەڭەس 1993 جىلى جەرگىلىكتى كەڭەستەردىڭ ءوزىن-ءوزى تاراتۋىنان كەيىن ءوز جۇمىسىن توقتاتتى.
كەلەسى شاقىرىلىمداعى جوعارعى كەڭەس جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ توراعالىعىمەن جۇمىس ىستەدى. بۇل ورگان 1995 جىلى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ شەشىمىنە سايكەس نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن تاراتىلدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، جوعارعى كەڭەستىڭ ەكى شاقىرىلىمى دا پرەزيدەنت نازارباەۆقا جاقپاعان.
1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا جوعارعى كەڭەس تاراتىلعاننان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىق شىعارىپ، ونىڭ العاشقى سەسسياسىندا ءسوز سويلەدى. ءوز سوزىندە ول جوعارعى كەڭەستى «تولىققاندى زاڭ شىعارۋشى ورگان بولا المادى» دەپ ايىپتادى.
«سوڭعى جىلدارى، كوپشىلىككە ءمالىم بولعانداي، جوعارعى كەڭەسكە ۇلتتىق مۇددەدەن الىس، شامادان تىس ءورشىل ءارى كوپ سويلەيتىن ادامدار جينالدى. ونىڭ ۇستىنە اتقارۋ وكىمەتىنە قارسى تۇرۋدا پارلامەنتتىك كوپشىلىككە بۇكىل وپپوزيتسيا قوسىلدى. شىن مانىندە پارلامەنتاريلەر اتقارۋشى وكىمەتتى تاپتاپ، ونى وزىنە باعىندىرۋعا، ءسويتىپ وسى ناقتى بيلىك ارقىلى كرەديتتەردى، ينۆەستيتسيالاردى جانە قارجىنى، قىسقاسى اقشانى بولۋگە زور ىنتامەن كىرىستى»،-دەگەن سوندا نازارباەۆ.
سونداي-اق ول ءوز بايانداماسىندا قازاقستاننىڭ العاشقى كونستيتۋتسياسىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل كونستيتۋتسيادا تەجەۋ مەن تەپە-تەڭدىك جۇيەسى بولماعان، پارلامەنتتىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىلەتتىگىن قاشان توقتاتا الاتىنى جانە، كەرىسىنشە، پرەزيدەنتتىڭ جوعارعى كەڭەستى قاشان تاراتا الاتىنى ناقتى كورسەتىلمەگەن بولىپ شىقتى.
«نەگىزگى زاڭدى دايىنداۋ بارىسىندا مەن وسى قاعيداتتاردى ەنگىزۋدى تالاپ ەتتىم. الايدا 12-شاقىرىلىمداعى پارلامەنت (سەرىكبولسىن ءابدىلدين توراعالىق ەتكەن شاقىرىلىم — رەد.) مۇنى قابىلدامادى»، — دەدى ول.
اسسامبلەيا سەسسياسىنداعى سوزىنەن كوپ ۇزاماي نۇرسۇلتان نازارباەۆ «1995 جىلعى 29 ساۋىردە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى» جارلىق شىعاردى. جارلىقتىڭ 2-تارماعىنا سايكەس، رەفەرەندۋمعا «1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا بۇكىلحالىقتىق سايلاۋدا سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىن 2000 جىلعى 1 جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارتۋعا كەلىسەسىز بە؟» دەگەن ءبىر عانا سۇراق شىعارىلدى. بىرنەشە ايدان كەيىن، 30 تامىزدا، رەفەرەندۋم ارقىلى قازىرگى قولدانىستاعى، نازارباەۆ تىزەگە سالعان كونستيتۋتسيا قابىلداندى.
العاشقى كونستيتۋتسيادا «قازاقستان پرەزيدەنتى بەس جىل مەرزىمگە سايلانادى; پرەزيدەنت بولىپ جاسى 35-تەن كەم ەمەس جانە 65-تەن اسپاعان، قازاقستان اۋماعىندا كەمىندە 10 جىل تۇرعان ازامات سايلانا الادى»، ء«بىر ادام قاتارىنان ەكى مەرزىمنەن ارتىق پرەزيدەنت بولا المايدى» دەگەن باپتار 1995 جىلعى كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلدى. الايدا كەيىن كونستيتۋتسياعا بىرنەشە رەت تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋى سالدارىنان بۇل نورمالار وزگەرتىلىپ، نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك قىزمەتكە شەكسىز رەت سايلانۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى.
تۇڭعىش كونستيتۋتسيانى اياقاستى ەتكەن نازارباەۆ كەيىنگى اتا زاڭدى ءىس بارىسىندا ءوزىنىڭ قۇزىرەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن پايدالاندى.
