شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى «ابىلاي، ءۋالي جانە بوكەي حانداردىڭ حاتتارى» اتتى قۇجاتتار جيناعىن جارىققا شىعاردى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا" ۇلتتىق پورتالى.
بۇل تۋرالى عالىم، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، وسى ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى زيابەك قابىلدينوۆ جەلىدەگى پاراقشاسىندا جازدى.
جيناققا XVIII–XIX عاسىرلارداعى قازاق حاندارىنىڭ رەسەي ەلىنە جولداعان حاتتارى العاش رەت تۇپنۇسقادان تىكەلەي اۋدارىلىپ ەنگىزىلدى.
عىلىمي باسىلىمعا رەسەي ارحيۆ قورلارىندا ساقتالعان 80-گە جۋىق حات ەنگەن. قۇجاتتاردا قازاق حاندىعى مەن رەسەي يمپەرياسى اراسىنداعى ساياسي، ديپلوماتيالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندە قۇندى دەرەكتەر قامتىلعان. بۇل حاتتار قازاق بيلەۋشىلەرىنىڭ ەپيستوليارلىق مۇراسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ تاريحىن زەرتتەۋدە ەرەكشە ماڭىزعا يە.
جيناقتاعى ەڭ كونە حات 1748 جىلدىڭ 2 تامىزىندا، ال ەڭ سوڭعىسى 1814 جىلى جازىلعان. جالپى مازمۇنى مەن تاريحي ماڭىزدىلىعى ەسكەرىلە وتىرىپ، باسىلىمعا 72 قۇجات رەتىندە 80 حات ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ ىشىندە ابىلاي حاننىڭ 55 حاتى، ءۋالي حاننىڭ 11 حاتى، بوكەي حاننىڭ 6 حاتى، سونداي-اق قوسىمشا حاتتار مەن ءتۇرلى حات قوسىمشالارى بار.
"وقىرماندارعا ۇسىنىلىپ وتىرعان قۇجاتتار جيناعىنىڭ دەرەكتەر بازاسىن جاساقتاۋ، حاتتاردى سارالاۋ، جۇيەلەۋ جانە جالپى جيناقتى قۇراستىرۋ، شاعاتاي-قازاق تىلىندەگى حات تۇپنۇسقاسىن اراب الىپبيىمەن ترانسكريپتسياسىن جاساۋ، ءماتىندى قازاق تىلىنە اۋدارۋ، قاجەتتى ەسكەرتپەلەر مەن تۇسىنىكتەمەلەر جاساۋ، قازاق تىلىندەگى ماتىندەردى ورىس تىلىنە اۋدارۋ، حاتتاردىڭ ەسكى سلاۆيان جازۋىنداعى كونە نۇسقاسىن اۋدارۋ جۇمىستارىنا ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرلەرى جانىمحان وشان، تورايعىروۆ ەرجان مۇراتۇلى، ەلدوس ساۋىرقان، مارىس قادىلبەك، ۆيتالي سيريك، بەيسەمباەۆا اقمارال راشيدقىزى جانە تىلاحمەتوۆا انار سوۆەتقانقىزى ورىندادى", - دەپ جازدى عالىم جازباسىندا.
سونداي-اق، اتالعان باسىلىم تاريحشى عالىمدارعا، عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنە، ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتارعا، سونداي-اق ۇلتتىق تاريحقا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن قالىڭ وقىرمانعا ارنالعان. قۇجاتتار جيناعى ەل كىتاپحانالارىنا تەگىن تاراتىلاتىنى حابارلاندى.
