فوتو: theguardian.com
يراندا بيلىككە قارسى نارازىلىق اكتسيالارى ەلدىڭ بارلىق ايماعىنا تارادى. سوڭعى كۇندەرى تەگەران مەن وزگە دە ءىرى قالالاردا مىڭداعان ادام كوشەگە شىعىپ، بيلىككە قارسى تالاپتارىن اشىق بىلدىرۋدە. قوعامدىق تولقۋلار جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا باستالىپ، قازىرگى تاڭدا ساياسي سيپاتتاعى كەڭ اۋقىمدى قوزعالىسقا ۇلاسقان.
نورۆەگيادا ورنالاسقان يراندىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمى Iran Human Rights دەرەگىنشە، تارتىپسىزدىكتەر باستالعالى بەرى قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنىڭ ارەكەتى سالدارىنان كەمىندە 45 دەمونسترانت قازا تاپقان. بۇل اقپارات حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن كۇشەيتتى. 8 قاڭتاردان 9 قاڭتارعا اۋعان ءتۇنى يراندا ينتەرنەت پەن ۇيالى بايلانىس تولىقتاي ءوشىرىلدى. تەك ارا-تۇرا Starlink ارقىلى بايلانىسقا شىققاندار تۋرالى ايتىلادى.
نارازىلىقتار العاشىندا ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا، ينفلياتسيا مەن يران ۆاليۋتاسىنىڭ كۇرت قۇنسىزدانۋىنا قارسى باستالعان. الايدا ۋاقىت وتە كەلە شەرۋلەر بيلىكتەگى يسلامشىل رەجيمنىڭ زاڭدىلىعىنا كۇمان كەلتىرەتىن ساياسي ۇراندارمەن تولىقتى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراعان جانە AFP اگەنتتىگى راستاعان كادرلاردا تەگەراننىڭ سولتۇستىك-باتىسىنداعى اياتوللا كاشاني بۋلۆارىندا جينالعان قالىڭ توپتى كورۋگە بولادى.
شەرۋلەر تەك استانامەن شەكتەلمەي، ەلدىڭ باتىسىنداعى كۇرد ايماقتارىنا، سولتۇستىكتەگى تەبريز قالاسىنا جانە شىعىستاعى قاسيەتتى مەشحەدكە دە تاراعان. بۇل جاعداي نارازىلىقتىڭ جالپىحالىقتىق سيپات العانىن كورسەتەدى.
1979 جىلعى يسلام رەۆوليۋتسياسىنا دەيىن يراندى باسقارعان سوڭعى شاحتىڭ ۇلى رەزا پاحلاۆي نارازىلىق بىلدىرۋشىلەرگە اشىق قولداۋ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، يران حالقىنىڭ تالابىنا بۇكىل الەم نازار اۋدارىپ وتىر. كەي وڭىرلەردە شەرۋشىلەر پاحلاۆي اۋلەتىن قولدايتىن ۇراندار دا كوتەرگەن.
بيلىك نارازىلىقتاردى باسۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتتى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دەمونسترانتتارعا قارسى وق اتتى دەگەن ايىپتاۋلار ايتىلۋدا. سونىمەن قاتار Netblocks ۇيىمى يراندا ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك ايتارلىقتاي شەكتەلگەنىن حابارلادى.
يران پرەزيدەنتى ماسۋد پەزەشكيان بيلىكتى دەمونستراتسيالاردى تاراتۋ كەزىندە «بارىنشا ۇستامدىلىق تانىتۋعا» شاقىرىپ، حالىقپەن ديالوگ جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن مالىمدەدى. الايدا حالىقارالىق ساراپشىلار بۇل ۇندەۋلەردىڭ ءىس جۇزىندە قانشالىقتى ورىندالاتىنىنا كۇمانمەن قارايدى.
حالىقارالىق رەاكتسيا دا كۇشەيىپ كەلەدى. اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ەگەر يران بيلىگى بەيبىت نارازىلىق بىلدىرۋشىلەردى جاپپاي قۋدالاسا، ۆاشينگتون قاتاڭ شارالار قابىلداۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى. ال ەۋروپا ەلدەرى شەرۋشىلەرگە قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. گەرمانيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت حالىققا قارسى شامادان تىس كۇش قولدانۋدى ايىپتادى.
ەۋروپارلامەنت ءتورايىمى روبەرتا مەتسولا دا يران حالقىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جولىنداعى كۇرەسىنە ەۋروپانىڭ ىنتىماقتاس ەكەنىن مالىمدەدى.
ساراپشىلار بۇل تولقۋلاردى 2023 جىلدان بەرگى ەڭ ءىرى نارازىلىقتار دەپ باعالاپ وتىر. ول كەزدە «ايەل، ءومىر، بوستاندىق» قوزعالىسى كۇرد-يراندىق ايەل دجينا ماحسا ءامينيدىڭ قازاسىنان كەيىن باستالعان ەدى. قازىرگى احۋال دا يران قوعامىنداعى الەۋمەتتىك جانە ساياسي داعدارىستىڭ تەرەڭدەپ بارا جاتقانىن اڭعارتادى.
