Düniejüzılık densaulyq saqtau ūiymy (DDSŪ) oiyndarǧa täueldılıktı resmi türde psihikalyq būzylys retınde tanydy. Būl qūbylys Qazaqstanda da özektı mäselege ainalyp otyr. 2022 jylǧy zertteuler nätijesınde 15-25 jas aralyǧyndaǧy jastardyŋ 30%-y kündelıktı kompiuterlık oiyn oinaityny anyqtalǧan. Onyŋ ışınde 5 saǧattan astam uaqytyn monitor aldynda ötkızetınder sany artqan. Būl oiynnyŋ tek ermek bolyp qalmai, keibır jastardyŋ ömırınıŋ bır bölıgın jūtyp jatqanyn körsetedı.
Kompiuterlık oiyndarǧa degen şamadan tys äuestık adamnyŋ kündelıktı ömırıne kerı äserın tigızıp, oiynnan bas ala almaityn küige jetkızedı. Būl täueldılıktıŋ alǧaşqy belgılerı – uaqytty baqylau qabıletınıŋ joǧaluy jäne oiynǧa degen tūraqty qajettılık. Oiynǧa berılgen adam şynaiy ömırdegı mındetter men qarym-qatynastaryn ūmytyp, virtualdy älemde ömır süre bastaidy. Mūndai äuestık jastardyŋ oqu ülgerımıne, jeke ömırıne jäne densaulyǧyna terıs yqpal etedı.
Densaulyqqa tigızer ziiany da zor. Künı boiy kompiuter aldynda otyru omyrtqa aurularyna, köru qabıletınıŋ naşarlauyna jäne fizikalyq belsendılıktıŋ tömendeuıne äkeledı. Sonymen qatar, ūzaq uaqyt ūiqysyz qalu, ūiqy rejimınıŋ būzyluy da jiı baiqalady. Ūzaq uaqyt boiy oiynǧa enıp ketu midyŋ şarşauyna jäne küizelıs pen jalǧyzdyq sezımınıŋ küşeiuıne alyp keluı mümkın.
Būǧan qosa, oiyndardaǧy zorlyq-zombylyq elementterı men qatygezdık jastardyŋ psihologiiasyna kerı äser etedı. Virtualdy älemdegı agressiia şynaiy ömırde de oryn aluy mümkın, sondyqtan būl mäselenıŋ aldyn alu qajet.
Qazaqstanda būl mäselenı şeşu joldary äzırge jetkılıksız. Mamandar ata-analar men mūǧalımderge balalardyŋ oiyn uaqytyn qadaǧalaudy jäne olarǧa şekteu qoiudy ūsynyp otyr. Balalardy sportpen, önermen, kıtap oqumen ainalysuǧa yntalandyru arqyly oiynǧa degen täueldılıktı azaituǧa bolady. Sonymen qatar, oiyndardyŋ densaulyqqa ziianyn aşyq tüsındıru qajet.
Ärine, kompiuterlık oiyndar – demalystyŋ bır türı, bıraq onyŋ şekteulı boluy maŋyzdy. Kompiuterlık oiyndarǧa şekten tys berılmei, şynaiy ömırdegı qyzyqtardy ūmytpau qajet. Ärbır adam öz uaqytyna jäne densaulyǧyna jauapty ekenın tüsınıp, virtualdy älemnen görı naqty ömırdegı qarym-qatynas pen maqsattarǧa män beruı tiıs.
Oiyn qyzyqtary ötkınşı, al şynaiy ömır mäŋgılık.
