Adam müddesıne negızdelgen aumaqtyq damu, ornyqty ekonomika, ozyq tehnologiialar men ūlttyq qūndylyqtardyŋ sabaqtastyǧy – Qazaqstan Respublikasynyŋ şaǧyn jäne orta eldı mekenderın jaŋǧyrtudyŋ basty baǧyttary.
Qazaqstan bügınde memlekettık basqaru men aumaqtyq damudyŋ jaŋa kezeŋıne qadam basyp otyr. Būl kezeŋnıŋ basty erekşelıgı – tehnologiialyq jaŋǧyrudy halyqtyŋ ömır süru sapasyn jaqsartumen ūştastyru qajettılıgı. Sifrlandyrudyŋ, jasandy intellektınıŋ jäne innovasiialyq ekonomikanyŋ damuy elımızdıŋ ırı qalalarymen qatar şaǧyn jäne orta eldı mekenderıne de jaŋa mümkındıkter ūsynady.
Qazaqstan Respublikasynyŋ Prezidentı Qasym-Jomart Toqaev 2025 jylǧy 8 qyrküiektegı «Jasandy intellekt däuırındegı Qazaqstan: özektı mäseleler jäne ony tübegeilı sifrlyq özgerıster arqyly şeşu» atty Joldauynda sifrlyq transformasiiany el damuynyŋ basym baǧyttarynyŋ bırı retınde belgıledı. Osy strategiialyq baǧdardyŋ jalǧasy retınde 2026 jyl Sifrlandyru jäne jasandy intellekt jyly bolyp jariialandy. Memlekettı sifrlyq jaŋǧyrtu tek memlekettık organdar men käsıporyndarǧa jaŋa tehnologiialardy engızumen şektelmeuı kerek. Sifrlandyrudyŋ şynaiy mänı onyŋ adam ömırıne tigızetın äserınen körınedı: qyzmetter qoljetımdı boluǧa, ekonomika tiımdı jūmys ısteuge, qauıpsızdık deŋgeiı artuǧa, al azamattardyŋ kündelıktı tūrmysy jaqsaruǧa tiıs. Sondyqtan kez kelgen tehnologiialyq özgerıstıŋ basty ölşemı – adamnyŋ qajettılıgı men müddesı. Osy tūrǧydan qaraǧanda, Qazaqstannyŋ auyldyq aumaqtaryn damytudyŋ jaŋa täsılderın qalyptastyru erekşe maŋyzǧa ie. Äleumettık infraqūrylym, käsıpkerlık, öndırıs, qorşaǧan orta, sifrlyq tehnologiialar jäne adami kapital özara bailanysqan tūtas jüie retınde damuy qajet. Mäsele jekelegen nysandardy salu nemese eldı mekenderdıŋ syrtqy kelbetın jaqsartu ǧana emes. Negızgı mındet – auyl tūrǧyndaryna sapaly ömır süruge, bılım aluǧa, käsıbi tūrǧydan qalyptasuǧa, käsıp bastauǧa jäne jeke äleuetın jüzege asyruǧa jaǧdai jasaityn zamanaui keŋıstık qūru.
Auyldyq aumaqtardyŋ damuy – eldıŋ ūzaq merzımdı tūraqtylyǧynyŋ negızı.
Qazaqstannyŋ äleumettık-ekonomikalyq damuynda auyldyq eldı mekenderdıŋ orny erekşe. Ūlttyq statistika biurosynyŋ mälımetterı boiynşa, 2026 jylǧy 1 tamyzda elımızdıŋ auyl halqy 7 393 060 adamdy qūrady. Būl respublika tūrǧyndarynyŋ jalpy sanynyŋ şamamen 36 paiyzyna teŋ.
Mūndai körsetkış auyldyq aumaqtardy damytu mäselesınıŋ auqymy qanşalyqty keŋ ekenın körsetedı. Auyldyŋ maŋyzyn tek auyl şaruaşylyǧymen nemese azyq-tülık öndırumen bailanystyru jetkılıksız. Ol – elımızdıŋ adami kapitaly şoǧyrlanǧan, tarihi jady men ūlttyq mädenietı saqtalǧan, dästürlerı jalǧasqan, tabiǧi resurstary men käsıpkerlık äleuetı bar maŋyzdy aumaqtyq keŋıstık. Sonymen bırge qazırgı auyl ömırınde şeşımın talap etetın bırqatar jüielı mäseleler saqtaluda.Olardyŋ qatarynda injenerlık jäne äleumettık infraqūrylymnyŋ ärkelkı damuy, jūmyspen qamtu mümkındıkterınıŋ şekteulılıgı, jergılıktı ekonomikanyŋ jetkılıktı deŋgeide ärtaraptandyrylmauy, jastardyŋ köşı-qony, sapaly bılım men medisinalyq qyzmetke qol jetkızudegı qiyndyqtar bar. Būǧan zamanaui tehnologiialardy paidalanu, käsıpkerlıktı qarjylandyru jäne damytu resurstaryna qol jetkızu mäselelerı de qosylady.
Jer men su resurstaryn tiımdı paidalanu, ekologiialyq tepe-teŋdıktı saqtau, kölık bailanystaryn jaqsartu, energiia ünemdeu jäne tūrǧyndarǧa qolaily orta qalyptastyru da auyldyq damudyŋ ajyramas mındetterı bolyp sanalady.
Būl mäselelerdı bır-bırınen bölek qarastyru dūrys nätije bermeidı. Mysaly, eldı mekende jol salynyp, äleumettık nysandar jaŋartylǧanymen, tūrǧyndarǧa jūmys oryndary men tūraqty tabys közderı qalyptaspasa, aumaqtyŋ ūzaq merzımdı damuyn qamtamasyz etu qiyn. Sol siiaqty auyl şaruaşylyǧy öndırısı ūlǧaiǧanymen, tūrǧyndardyŋ baspanaǧa, bılımge, medisinaǧa jäne jeke damuǧa degen qajettılıkterı eskerılmese, mūndai ekonomikalyq ösım halyqtyŋ ömır süru sapasyna tolyq äser ete almaidy.Jastarǧa käsıbi qalyptasu men ekonomikalyq derbestıkke qol jetkızudıŋ naqty mümkındıkterı ūsynylmaǧan jaǧdaida, tek äleumettık qoldau şaralary arqyly adami kapitaldy saqtap qalu da kürdelı.
Osydan auyldyq damu saiasatynyŋ maŋyzdy qaǧidaty tuyndaidy: äleumettık, ekonomikalyq, infraqūrylymdyq, tehnologiialyq jäne ekologiialyq şeşımder özara bailanysta jüzege asyryluy tiıs.
Auyldyq damu saiasaty: jekelegen nysandardan tūtas aumaqtyq jüiege köşu.
Qazaqstanda auyldyq aumaqtardy qoldaudyŋ memlekettık negızderı qalyptasqan.
Qazaqstan Respublikasy Ükımetınıŋ 2023 jylǧy 28 nauryzdaǧy №270 qaulysymen bekıtılgen Qazaqstan Respublikasynyŋ auyldyq aumaqtaryn damytudyŋ 2023–2027 jyldarǧa arnalǧan tūjyrymdamasy auyl halqynyŋ ömır süru sapasyn jaqsartuǧa, infraqūrylymdy jaŋǧyrtuǧa, käsıpkerlıktı jäne adami kapitaldy damytuǧa baǧyttalǧan.
Būl qūjatta adamǧa baǧdarlanu qaǧidatyna erekşe män berılgen. Onyŋ mazmūny – auyldyq aumaqtardy damytuda tūrǧyndardyŋ müddelerın basşylyqqa alu jäne adamnyŋ qai jerde tūratynyna qaramastan bazalyq qyzmetterge qol jetkızuıne jaǧdai jasau.
Alaida ekonomikalyq jäne tehnologiialyq özgerıster qoldanystaǧy damu tetıkterın odan ärı jetıldırudı talap etedı.
Menıŋ oiymşa, auyldyq aumaqtardy damytudaǧy kelesı maŋyzdy qadam – zamanaui eldı mekenderdıŋ keşendı modelın qalyptastyru.
Mūndai modelde tūrǧyn üi, äleumettık nysandar, öndırıs, käsıpkerlık, ekologiia, kölık jäne sifrlyq basqaru bır-bırınen bölek josparlanbaidy. Kerısınşe, olardyŋ ärqaisysy aumaqtyŋ ortaq damu jüiesınıŋ qūramdas bölıgı retınde qarastyrylady.
Būl täsıldıŋ negızgı erekşelıgı jekelegen qūrylys jobalaryn jüzege asyrudan eldı mekennıŋ bükıl aumaǧyn üilesımdı damytuǧa köşude jatyr. Zamanaui auylda sapaly injenerlık jäne äleumettık infraqūrylymmen qatar ekonomikalyq ösudıŋ jergılıktı közderı, öndırıstık mümkındıkter, käsıpkerlık orta, özındık mädeni erekşelık jäne tiımdı basqaru jüiesı boluy qajet.Memlekettık qarajat esebınen salynatyn infraqūrylym jeke investisiialarmen, jaŋa käsıporyndarmen jäne jergılıktı biznestıŋ damuymen bailanystyrylǧan jaǧdaida aumaqtyŋ ekonomikalyq äleuetın aşuǧa keŋırek mümkındık tuady.Osyndai özara bailanys halyq tabysynyŋ ösuıne, tūraqty jūmys oryndarynyŋ qūryluyna jäne eldı mekenderdıŋ ekonomikalyq derbestıgınıŋ nyǧaiuyna ūzaq merzımdı negız qalyptastyra alady.
SMART AUYL: zamanaui auyldyq damudyŋ keşendı tūjyrymdamasy
Qazırgı zamannyŋ osy mındetterı men mümkındıkterın eskere otyryp, bız SMART AUYL tūjyrymdamasyn äzırledık.
SMART AUYL – sifrlyq tehnologiialar men jasandy intellektını, zamanaui infraqūrylymdyq jäne ekonomikalyq şeşımderdı paidalanu negızınde Qazaqstan Respublikasynyŋ şaǧyn jäne orta eldı mekenderın keşendı damytuǧa arnalǧan model. Jobanyŋ negızgı maqsaty – halyqtyŋ laiyqty ömır süru sapasyn qamtamasyz etetın, ornyqty ekonomika qalyptastyratyn, tabiǧatty saqtauǧa, adami kapitaldy nyǧaituǧa jäne ūlttyq dästürlerdı damytuǧa jaǧdai jasaityn jaŋa auyldyq damu jüiesın qūru. Bızdıŋ tūjyrymdamamyz auyldy äleumettık, ekonomikalyq, öndırıstık jäne tehnologiialyq üderıster özara tolyqtyratyn bırtūtas aumaqtyq ekojüie retınde qarastyrady. SMART AUYL aiasynda auyldyq eldı meken tek memlekettık biudjet esebınen damityn aumaq retınde qabyldanbaidy. Onyŋ investisiia tartuǧa, jaŋa öndırıster aşuǧa, käsıpkerlıktı keŋeituge jäne sapaly ömır süru ortasyn qalyptastyruǧa mümkındık beretın özındık äleuetı bar.
Osy maqsatta tūjyrymdama tört negızgı funksionaldyq baǧytqa negızdelgen.
ECO AUYL – tūrǧyn üi men äleumettık ömırdıŋ zamanaui keŋıstıgı
ECO AUYL baǧyty tūrǧyndardyŋ kündelıktı ömırıne qajettı infraqūrylymdy keşendı qalyptastyruǧa arnalǧan. Onyŋ qūramyna jaily tūrǧyn üiler, bılım beru mekemelerı, medisinalyq qyzmet körsetu nysandary, sport jäne mädeniet infraqūrylymy, balalar alaŋdary, qoǧamdyq keŋıstıkter jäne sifrlyq qyzmetter kıredı. Būl baǧytta otbasylardyŋ, balalardyŋ, jastardyŋ jäne aǧa buyn ökılderınıŋ qajettılıkterıne sai orta qūru maŋyzdy oryn alady.
ECO LIFE – tabiǧatty saqtau, sauyqtyru jäne rekreasiialyq damu.
ECO LIFE aiasynda ekoparkterdı qalyptastyru, kögaldandyru, orman qoryn qalpyna keltıru, köşet tälımbaqtaryn damytu, demalys aumaqtaryn, sauyqtyru jäne turistık keşenderdı ūiymdastyru közdeledı.
Baǧyttyŋ negızgı maqsaty – halyqqa qolaily ekologiialyq orta qūru arqyly ömır süru sapasyn jaqsartu jäne tabiǧatpen bailanysty ekonomikalyq qyzmet türlerın damytu.
ECO INDUSTRY ZONE – öndırıs pen käsıpkerlıktı damytu keŋıstıgı.
ECO INDUSTRY ZONE auyldyq aumaqtarda ekonomikalyq belsendılıktı arttyruǧa jäne jergılıktı öndırıstık äleuettı qalyptastyruǧa baǧyttalǧan. Būl model agroönerkäsıptık keşendı, mal şaruaşylyǧyn, auyl şaruaşylyǧy önımderın qaita öŋdeudı, jylyjai şaruaşylyǧyn, aǧaş öŋdeu salasyn, toqyma öndırısın, qolöner şeberhanalaryn jäne şaǧyn ärı orta käsıpkerlıktıŋ basqa baǧyttaryn qamtidy.
Negızgı mındet – jaŋa jūmys oryndaryn aşu, özara bailanysty öndırıstık tızbekter qūru jäne auylda öndırıletın önımnıŋ qosylǧan qūnyn arttyru.
SMART JOL – kölık pen logistikaǧa negızdelgen ekonomikalyq damu.
SMART JOL baǧyty eldı mekennıŋ kölık jäne logistikalyq mümkındıkterın keŋeitudı közdeidı. Onyŋ aiasynda kölık toraptaryn, logistikalyq ortalyqtardy, qoimalardy, servistık nysandardy, jolauşylar jäne jük tasymalyn damytu, sondai-aq kölık aǧyndaryn sifrlyq tehnologiialar arqyly basqaru josparlanady.Mūndai jaǧdaida kölık infraqūrylymy tek eldı mekenderdı bailanystyratyn qūral retınde emes, jergılıktı ekonomikanyŋ derbes damu baǧyty retınde de qarastyrylady.
SMART AUYL tūjyrymdamasynyŋ maŋyzdy qasietterınıŋ bırı – onyŋ aumaqtyq erekşelıkterge beiımdeluı. Barlyq eldı mekende tört baǧytty bırdei jüzege asyru mındettı emes.Qandai funksionaldyq modelder qoldanylatyny eldı mekennıŋ ornalasuyna, halyq sanyna, tabiǧi-klimattyq jaǧdailaryna, ekonomikalyq mümkındıkterıne jäne jürgızılgen aumaqtyq zertteulerdıŋ qorytyndylaryna bailanysty aiqyndaluy tiıs.Ärbır aumaqtyŋ özındık äleuetı men qajettılıkterıne süienu – bız ūsynyp otyrǧan auyldyq damu täsılınıŋ negızgı qaǧidattarynyŋ bırı.
Jobanyŋ basty qūndylyǧy – adam jäne onyŋ ömır süru sapasy.
SMART AUYL jobasynyŋ maŋyzyn tek salynatyn ǧimarattardyŋ nemese engızıletın tehnologiialardyŋ sanymen baǧalau jetkılıksız.Tūjyrymdama eŋ aldymen adamnyŋ ömır süru jaǧdaiyn jaqsartuǧa baǧyttalǧan. Auyl tūrǧyny sapaly bılım aluǧa, medisinalyq kömekke jügınuge, jaily üide tūruǧa, mädeni jäne sporttyq nysandardy paidalanuǧa, qoǧamdyq ömırge qatysuǧa mümkındık aluy qajet.Sonymen qatar adamnyŋ eŋbek etuıne, öz käsıbın aşuyna, bılıktılıgın jetıldıruıne jäne käsıbi tūrǧydan damuyna jaǧdai jasaluy tiıs. Būl mındetter äsırese jas ūrpaq üşın özektı. Qazırgı jastardyŋ zamanaui bılım alyp, sifrlyq mamandyqtardy igerıp, käsıpkerlıkpen ainalysuy jäne jeke bastamalaryn jüzege asyruy üşın mındettı türde ırı qalaǧa köşuı şart bolmauy kerek. SMART AUYL osy mümkındıkterdı auyldyq jerlerde qalyptastyruǧa baǧyttalǧan. Joba şeŋberınde kreativtı ortalyqtar, bılım beru baǧdarlamalary, käsıpkerlık bastamalar, mädeni jäne qolöner keŋıstıkterın damytu qarastyrylǧan. Adamnyŋ densaulyǧy men ömır saltyna bailanysty mäseleler de nazardan tys qalmaidy.Salauatty ömır saltyn nasihattau, dene belsendılıgın arttyru, aurulardyŋ aldyn alu jäne densaulyq mädenietın qalyptastyruǧa arnalǧan baǧdarlamalardy damytu jeke baǧyt retınde közdeledı. Osylaişa, SMART AUYL tüsınıgındegı ömır süru sapasy tūrǧyn üi nemese äleumettık qyzmettermen ǧana şektelmeidı. Ol adamnyŋ mümkındıkterın keŋeitetın, äleumettık orta, ekonomika, ekologiia jäne jeke damu özara üilesetın jüienıŋ nätijesı retınde qarastyrylady.
Sifrlyq basqaru jäne jasandy intellekt: auyl ömırın ūiymdastyrudyŋ jaŋa mümkındıkterı
Sifrlyq transformasiia SMART AUYL modelınıŋ negızgı qūramdas bölıkterınıŋ bırı bolyp sanalady. Zamanaui tehnologiialar eldı mekenderdıŋ injenerlık jüielerın basqarudy, öndırıstık üderısterdı ūiymdastyrudy, kölık qyzmetın josparlaudy jäne halyqqa qyzmet körsetudı jaŋa deŋgeige köteruge mümkındık beredı. Osyǧan bailanysty joba aiasynda tūrǧyndardy, käsıpkerlerdı, tauar öndıruşılerdı, servistık ūiymdardy jäne kölık-logistikalyq käsıporyndardy bırıktıretın SMART AUYL bıryŋǧai sifrlyq ekojüiesın qūru közdeledı. Būl platforma ärtürlı qyzmetterge qol jetkızuge, jergılıktı ekonomika qatysuşylarynyŋ özara bailanysyn qamtamasyz etuge, ötınımderdı öŋdeuge jäne jekelegen infraqūrylymdyq jüielerdıŋ jūmysyn basqaruǧa baǧyttalady.
Sonymen bırge sifrlyq ekojüie basqaruşylyq şeşımder qabyldau üşın qajettı aqparatty jinaqtauǧa jäne taldauǧa mümkındık beruı tiıs. Jasandy intellekt tehnologiialaryn qoldanu derekter negızınde qajettılıkterdı boljauǧa, resurstardy tiımdı böluge, öndırıstık jäne basqaruşylyq üderısterdı oŋtailandyruǧa arnalǧan.
Auyl şaruaşylyǧynda mūndai qūraldar öndırıs körsetkışterın baqylauǧa, kommunaldyq salada resurstardy tūtynudy qadaǧalauǧa, kölık jüiesınde tasymaldardy josparlauǧa, al halyqqa qyzmet körsetu baǧytynda ötınımderdı jedel öŋdeuge qoldanyluy mümkın. Degenmen sifrlyq tehnologiialardy engızu kezınde bırqatar maŋyzdy talaptar saqtaluy qajet.
Aqparattyq qauıpsızdık, azamattardyŋ derbes derekterın qorǧau, halyqtyŋ ärtürlı toptary üşın servisterdıŋ qoljetımdı boluy jäne sifrlyq qūraldardy paidalanbai-aq qyzmet alu mümkındıgı qamtamasyz etıluı tiıs.
Būl jerde jasandy intellektınıŋ rölın dūrys tüsınu maŋyzdy. Ol aumaqtyq damu jüiesındegı adamnyŋ ornyn basuǧa emes, adamnyŋ jūmysyn jeŋıldetuge, şeşımderdıŋ negızdılıgın arttyruǧa jäne zamanaui mümkındıkterdı tiımdı paidalanuǧa qyzmet etuı qajet.
Auyl ekonomikasy: öndırısten bastap daiyn önım men jaŋa qyzmetterge deiın
Auyldyq aumaqtardyŋ ūzaq merzımdı damuy üşın tūraqty ekonomikalyq negız qajet.
Tek äleumettık nysandar men injenerlık infraqūrylym salu arqyly eldı mekennıŋ ekonomikalyq ornyqtylyǧyn tolyq qamtamasyz etu mümkın emes. Halyqty jūmyspen qamtuǧa, tūrǧyndardyŋ tabysyn arttyruǧa, käsıpkerlıktı keŋeituge jäne jergılıktı salyq bazasyn nyǧaituǧa mümkındık beretın ekonomikalyq tetıkter qalyptastyryluy tiıs. SMART AUYL tūjyrymdamasynda ekonomikanyŋ bırneşe baǧytyn bır-bırımen bailanystyra damytu ūsynylady.Auyl şaruaşylyǧy tek bastapqy önım öndırumen şektelmei, ony saqtau, qaita öŋdeu, qaptau, tasymaldau jäne naryqqa şyǧaru üderısterımen tolyqtyryluy qajet.
Mal şaruaşylyǧynyŋ damuy et, süt, jün jäne terı öŋdeitın käsıporyndar üşın qosymşa öndırıstık mümkındıkter aşa alady.
Jylyjai şaruaşylyǧy jaŋa käsıpkerlık baǧyttar men jūmyspen qamtu mümkındıkterın qalyptastyra alady. Köşet tälımbaqtaryn damytu, orman ösıru, kögaldandyru jäne ekologiialyq jobalardy jüzege asyru da tiıstı sūranys, resurstyq qamtamasyz etu jäne ekonomikalyq tūrǧydan negızdelgen biznes-model bolǧan jaǧdaida derbes öndırıstık qyzmetke ainaluy mümkın.
Mūndai ekonomikalyq qūrylymda kreativtı industriialardyŋ da özındık orny bar.
Ūlttyq qolöner, dästürlı kiım öndırısı, zergerlık öner, aǧaş öŋdeu, jihaz jasau, muzykalyq aspaptar men kädesyilar şyǧaru zamanaui dizainmen, turizmmen, elektrondyq saudamen jäne sifrlyq marketingpen bırlese dami alady. Būl baǧyttar auyldyŋ mädeni erekşelıgın saqtai otyryp, onyŋ ekonomikalyq mümkındıkterın keŋeituge arnalǧan. Sonymen, auyl ekonomikasynyŋ bolaşaǧy şikızat öndırumen ǧana şektelmeuı tiıs. Daiyn önım şyǧaru, qyzmet körsetu, ziiatkerlık önımder jasau jäne jaŋa käsıpkerlık baǧyttardy damytu ekonomikany ärtaraptandyruǧa jäne jergılıktı tūrǧyndar üşın qosymşa mümkındıkter qalyptastyruǧa jol aşady.
Tabiǧi orta men halyq densaulyǧy – auyldyq damudyŋ maŋyzdy resurstary.
Auyldyq aumaqtardy damytuda tabiǧi resurstardy saqtau men tiımdı paidalanudyŋ orny erekşe. Qazaqstan jaǧdaiynda jer jäne su resurstaryn ūtymdy basqaru, tabiǧi landşafttardy qalpyna keltıru, qaldyqtarmen jūmys ısteu, kögaldandyru jäne energiia tiımdılıgın arttyru mındetterı özara bailanysty qarastyryluy qajet.
SMART AUYL qūramyndaǧy ECO LIFE baǧyty osy mäselelerdı keşendı şeşuge arnalǧan.
Joba aiasynda saiabaqtar, köşet tälımbaqtary, demalys aimaqtary, sauyqtyru jäne turistık nysandar arqyly ekologiialyq infraqūrylymdy damytu josparlanady.
Jasyl ekonomikanyŋ qalyptasuy su ünemdeitın tehnologiialardy, avtomattandyrylǧan suaru jüielerın, ekologiialyq qauıpsız öndırıstık täsılderdı jäne tabiǧi resurstardy ūqypty paidalanu qaǧidattaryn engızumen qatar jüruı tiıs.
Būl şeşımderdı el öŋırlerınıŋ tabiǧi-klimattyq erekşelıkterıne beiımdeu mındettı türde eskerıluı qajet.
Atap aitqanda, quaŋ aumaqtarda jasyl keŋıstıkterdı qalyptastyru ǧylymi zertteulerge, qoljetımdı su kölemın baǧalauǧa, jergılıktı jaǧdaiǧa säikes keletın ösımdıkterdı taŋdauǧa jäne olardy ūzaq merzım kütıp-ūstau şyǧyndaryn esepteuge negızdeluge tiıs.Ekologiialyq infraqūrylymnyŋ mänı tek eldı mekennıŋ syrtqy kelbetın jaqsartuda emes.
Ol – halyq densaulyǧyn, qorşaǧan ortanyŋ sapasyn, turistık äleuettı jäne ömır süru keŋıstıgınıŋ tartymdylyǧyn arttyruǧa baǧyttalǧan ūzaq merzımdı investisiia.
Memleket, biznes, ǧylym jäne tūrǧyndar: bırlesken damudyŋ negızı
SMART AUYL siiaqty keşendı aumaqtyq bastamalardy ıske asyru ärtürlı taraptardyŋ üilesımdı qatysuyn qajet etedı.
Memlekettık organdar, jeke käsıporyndar, ǧylymi jäne bılım beru ūiymdary, sondai-aq jergılıktı tūrǧyndar ortaq damu üderısıne öz qūzyretterı men mümkındıkterı şeŋberınde qatysuy tiıs. Memlekettıŋ rölı bazalyq injenerlık jäne äleumettık infraqūrylymdy damytu, tiıstı normativtık jaǧdailar qalyptastyru jäne halyqtyŋ qoǧamdyq qyzmetterge qoljetımdılıgın qamtamasyz etumen bailanysty.
Jeke sektor tūrǧyn üi qūrylysyn, öndırıstık käsıporyndardy, kölık pen logistikany, sifrlyq servisterdı, sauda jäne turizm salalaryn damytuǧa üles qosa alady.
Ǧylymi jäne bılım beru ūiymdary aumaqtyq damudyŋ ädısnamalyq negızderın äzırleuge, äleumettık-ekonomikalyq jäne ekologiialyq zertteuler jürgızuge, tehnologiialyq şeşımderdıŋ tiımdılıgın baǧalauǧa jäne mamandar daiarlauǧa qatysa alady.
Būl jüiede jergılıktı tūrǧyndardyŋ orny erekşe.Olar jobalardyŋ nätijesın paidalanuşylar ǧana emes, öz eldı mekenderınıŋ bolaşaǧyn qalyptastyruǧa tıkelei qatysatyn tarap boluy qajet.
Tiımdı yntymaqtastyq üşın memleket, investorlar, käsıpkerler jäne halyq müddelerın ärbır kezeŋde eskeretın aşyq ärı tüsınıktı ärıptestık modelı qajet.
Osy tūrǧydan bız SMART AUYL jobasyn investisiialar tartuǧa, strategiialyq yntymaqtastyqty damytuǧa, bırlesken jobalar äzırlep ıske asyruǧa jäne auyldyq damudyŋ zamanaui instituttaryn qalyptastyruǧa arnalǧan aşyq platforma retınde ūsynamyz.
SMART AUYL – BUGYLY: jaŋa modeldı täjıribede ıske asyru
SMART AUYL tūjyrymdamasynyŋ praktikalyq baǧyty retınde Qaraǧandy oblysynyŋ Şet audanynda, Qaraǧandy – Balqaş kölık baǧytyna jaqyn aumaqta SMART AUYL – BUGYLY pilottyq jobasyn damytu közdelıp otyr. Būl bastama tūrǧyn üi, äleumettık nysandar, ekologiialyq keŋıstıkter, öndırıstık käsıporyndar jäne kölık-logistikalyq infraqūrylym özara bailanysqan keşendı aumaqtyq damu modelın qalyptastyruǧa baǧyttalǧan.
Pilottyq jobanyŋ maŋyzdylyǧy onyŋ tūjyrymdamalyq şeşımderdı täjıribede kezeŋ-kezeŋımen tekseruge mümkındık beruınde.
Atap aitqanda, aumaqty josparlau, memleket pen biznestıŋ özara ärekettesuı, investisiia tartu, sifrlyq basqaru jäne jergılıktı ekonomikalyq mümkındıkterdı damytu tetıkterın ıs jüzınde pysyqtau közdeledı.
Jobany jüzege asyru bırızdı daiyndyq pen kezeŋdık ıske asyrudy talap etedı.
Osy maqsatta qajettı zertteuler jürgızu, jobalau qūjattamasyn äzırleu, qarjylyq-ekonomikalyq tiımdılıktı baǧalau, infraqūrylymdyq şeşımderdı kelısu jäne ärıptester tartu qarastyrylǧan.
Bolaşaqta modeldı basqa aumaqtarǧa qoldanu mümkındıgın anyqtau üşın tek salynǧan nysandardyŋ sanyn emes, naqty qol jetkızılgen nätijelerdı baǧalau qajet.
Baǧalau kezınde halyqtyŋ ömır süru sapasynyŋ özgeruı, tūraqty jūmys oryndarynyŋ paida boluy, tabystyŋ artuy, käsıpkerlık belsendılık, äleumettık qyzmetterdıŋ qoljetımdılıgı, ekologiialyq ornyqtylyq jäne resurstardy paidalanu tiımdılıgı siiaqty körsetkışter eskerıluı mümkın.
Pilottyq kezeŋnıŋ qorytyndylary SMART AUYL ädısnamasyn jetıldıruge jäne onyŋ jekelegen funksionaldyq komponentterın Qazaqstannyŋ basqa öŋırlerınde qoldanudyŋ mümkındıkterın anyqtauǧa negız boluy tiıs.
Qazaqstan auyldarynyŋ bolaşaǧy – keşendı jäne adamǧa baǧdarlanǧan damu.
Qazırgı kezeŋ Qazaqstanǧa şaǧyn jäne orta eldı mekenderdı damytudyŋ zamanaui ūlttyq modelın qalyptastyruǧa mümkındık berıp otyr.
Mūndai model tehnologiialyq özgerısterdı, öŋırlık erekşelıkterdı jäne halyqtyŋ ūzaq merzımdı müddelerın eskeruı qajet.
Menıŋ oiymşa, auyldyq aumaqtardy damytuda bırtındep jaŋa josparlau mädenietıne köşu maŋyzdy. Onda eldı meken tek qūrylys nysandary ornalasqan aumaq retınde emes, äleumettık, ekonomikalyq jäne ekologiialyq üderısterı özara bailanysty tūtas jüie retınde qarastyryluy tiıs.
Osy mındettı jüzege asyru üşın aumaqtardyŋ äleuetın ǧylymi negızde baǧalaityn ädısnamalardy damytu, investisiia tartu tetıkterın jetıldıru, auyl käsıpkerlıgın qoldau jäne sifrlyq tehnologiialardy keŋınen qoldanu qajet.
Sonymen bırge adami kapitaldy nyǧaitu, jergılıktı bastamalarǧa mümkındık beru, ūlttyq dästürlerdıŋ sabaqtastyǧyn saqtau jäne zamanaui ömır süru mädenietın qalyptastyru maŋyzdy baǧyttar bolyp qala beredı. SMART AUYL tūjyrymdamasy osy mındetterdı bır jüiege bırıktırudı közdeidı.
Onyŋ negızınde adam, tabiǧat, ekonomika jäne tehnologiia özara bailanysty damu elementterı retınde qarastyrylady.
Bız ūsynyp otyrǧan modeldıŋ praktikalyq qūndylyǧy halyqtyŋ ömır süru sapasyn jaqsartuǧa, ekonomikalyq belsendılıktı arttyruǧa jäne aumaqtardyŋ ornyqty damuyna ūzaq merzımdı jaǧdai qalyptastyru nätijelerı arqyly baǧalanuy tiıs.
Bızdıŋ paiymdauymyzşa, auyldyq eldı mekenderdı zamanaui damytu Qazaqstannyŋ jaŋa äleumettık-ekonomikalyq modelın qalyptastyrudaǧy maŋyzdy baǧyttardyŋ bırıne ainaluy qajet.
Bolaşaq auyly qalamen salystyrǧanda artta qalǧan aumaq retınde qabyldanbauy tiıs.
Ol – tabiǧi orta men ūlttyq dästürler saqtalatyn, käsıpkerlık pen innovasiialyq tehnologiialar damityn, adamnyŋ ömır süruıne jäne öz mümkındıkterın jüzege asyruyna jaǧdai jasalǧan zamanaui keŋıstık.
SMART AUYL jobasynyŋ negızgı ideiasy däl osy ūstanymǧa süienedı.
Bızdıŋ maqsatymyz – ärbır adamnyŋ laiyqty ömır süruıne mümkındık beretın, käsıpkerlıktı aumaqtyq damudyŋ ekonomikalyq negızıne ainaldyratyn, tehnologiialardy basqaru tiımdılıgın arttyruǧa paidalanatyn jäne tabiǧat pen ūlttyq qūndylyqtardy saqtaudy bolaşaq ūrpaq aldyndaǧy maŋyzdy mındet retınde qarastyratyn model qalyptastyru.
SMART AUYL – jekelegen auyldardy jaŋǧyrtudan Qazaqstannyŋ auyldyq aumaqtaryn damytudyŋ bırtūtas zamanaui ekojüiesıne köşu.
Älımjanov Arman Jaqanūly
Deputat | Säuletşı
Qazaqstan Respublikasynyŋ kreativtı industriialar jäne aumaqtyq damu salasyndaǧy jobalardyŋ avtory.
