Prezident Qasym-Jomart Toqaev Halyqaralyq iadrolyq synaqtarǧa qarsy ıs-qimyl künıne orai qazaqstandyqtarǧa ündeu jasady, dep habarlaidy "Adyrna".
Memleket basşysy 35 jyl būryn Semei iadrolyq poligonynyŋ jabylǧanyn atap ötıp, iadrolyq synaqtardyŋ halyq pen qorşaǧan ortaǧa tigızgen zardabyna toqtaldy.
Semei poligonynda alǧaşqy iadrolyq synaq 1949 jylǧy 29 tamyzda öttı. Keiın 40 jyl boiy, iaǧni 1949-1989 jyldar aralyǧynda mūnda 460 iadrolyq, termoiadrolyq jäne sutegı qaruy synaldy. Jarylystar jer üstınde, äuede, jer astynda jäne suda jürgızıldı. Synaqtardyŋ saldarynan poligon maŋyndaǧy aumaqtar radiasiialyq lastanuǧa ūşyrady. Derekter boiynşa, iadrolyq synaqtardan 1 millionnan astam qazaqstandyq zardap şektı. Radiasiia halyqtyŋ densaulyǧyna kerı äser etıp, qaterlı ısık, qan jäne jüike jüiesı aurularynyŋ taraluyna, sondai-aq tua bıtken syrqattardyŋ köbeiuıne sebep boldy. 1980 jyldardyŋ soŋynda Qazaqstan halqy Semei poligonyn jabudy talap etıp, iadrolyq synaqtarǧa qarsy qozǧalys küşeidı.
1991 jylǧy 29 tamyzda Qazaqstannyŋ būrynǧy Prezidentı Nūrsūltan Nazarbaevtyŋ Jarlyǧymen Semei iadrolyq synaq poligony jabyldy.
Qazaqstan Prezidentı Toqaev Qazaqstannyŋ iadrolyq qarudan öz erkımen bas tartyp, beibıtşılık pen qauıpsızdık jolyn taŋdaǧanyn aitty.
«Qazaqstannyŋ älemdık antiiadrolyq qozǧalys köşbasşylarynyŋ bırı retındegı ūstanymy özgermeidı», – dedı Prezident.
Memleket basşysy iadrolyq derjavalardy kelıssözder jürgızuge, Iаdrolyq synaqtarǧa jappai tyiym salu turaly şarttyŋ küşıne tezırek enuıne jäne iadrolyq qarudy qoldanu qaupın joiuǧa baǧyttalǧan köpjaqty şaralardy küşeituge şaqyrdy.
Sonymen qatar Prezident atom energiiasy tek beibıt jäne jasampaz maqsattarǧa qyzmet etuı kerek ekenın atap öttı. Onyŋ aituynşa, Qazaqstan halqy jalpyūlttyq referendumda atom energetikasyn damytu baǧytyn qoldap, eldıŋ ekonomikalyq jäne ǧylymi-tehnologiialyq damuyna negız qalady.
Aita keteiık, 29 tamyz – Halyqaralyq iadrolyq synaqtarǧa qarsy ıs-qimyl künı. Būl kün Qazaqstannyŋ bastamasymen BŪŪ Bas Assambleiasynyŋ şeşımımen belgılengen.
Būǧan deiın redaksiiaǧa poligon zardaby turaly qūqyq qorǧauşy, «Üi» qoǧamdyq ūiymynyŋ töraiymy Maira Äbenova aityp bergen edı.
