Almatyda memlekettık organdardyŋ ökılderı, ǧylymi qauymdastyq, qoǧam qairatkerlerı men sarapşylardyŋ basyn qosqan «Zamanaui qoǧamdyq qūndylyqtar jüiesı: basymdyqtar men damu keleşegı» atty döŋgelek üstel öttı. Qatysuşylar tehnologiialyq özgerıster qarqyndy jürıp jatqan, qūqyqtyq memleket nyǧaiyp, azamattyq qoǧam qalyptasyp otyrǧan kezeŋde Qazaqstannyŋ damuyna negız bolatyn qūndylyqtardy talqylady.
Jiyndy aşqan Almaty qalasy äkımınıŋ orynbasary Abzal Nükenov bügıngı taŋda qoǧam tereŋ özgerıster kezeŋın bastan ötkerıp jatqanyn, sondyqtan berık qūndylyqtar jüiesın qalyptastyrudyŋ maŋyzy erekşe ekenın atap öttı.
«Bügınde qoǧam tereŋ özgerısterdı bastan ötkerude. Oilau paradigmasy özgerıp, qūndylyqtar jüiesı transformasiialanuda. Sondyqtan jaŋa şeşımderdı bırlesıp ızdep, būl özgerısterdı qoǧam igılıgıne baǧyttau maŋyzdy», — dedı Abzal Nükenov.
Onyŋ aituynşa, ortaq qūndylyqtardy bölısetın ärı qoǧam aldyndaǧy jauapkerşılıgın sezınetın azamattardy tärbieleu – basty basymdyqtardyŋ bırı.
«Qazaqstan Prezidentı Qasym-Jomart Toqaev ūlttyq bıregeilıgımızdı nyǧaituǧa, negızgı qūndylyqtardy därıpteuge, ūlttyq tarihymyzdy, tılımızdı, mädenietımız ben dästürlerımızdı nasihattauǧa erekşe män beredı. Memleket basşysy: «Ömırşeŋ, keleşegı zor ideologiialar memleket pen qoǧamnyŋ ortaq ızdenısınıŋ arqasynda ǧana paida bolady. Bız dästürlı qūndylyqtarymyzdy qazırgı mädeni ürdıstermen üilestıruımız kerek», – degen bolatyn. Prezidenttıŋ būl sözderı ūlttyq mūrany saqtap, ony qazırgı zaman talabyna beiımdeudıŋ qoǧam men memlekettıŋ ornyqty damuynyŋ negızı ekenın aiqyn körsetedı», — dedı Almaty qalasy äkımınıŋ orynbasary.
Döŋgelek üstelde jazuşy ärı qoǧam qairatkerı Mereke Qūlkenov ruhani qūndylyqtar, tarihi jady, tıl, mädeniet pen dästür ūlttyq bıregeilıktıŋ berık ırgetasy bolyp qala beretının aitty. Onyŋ pıkırınşe, ruhani mūrany saqtau jäne jastardy dūrys tärbieleu ūrpaqtar sabaqtastyǧyn qamtamasyz etıp, memlekettıŋ ornyqty damuyna negız bolady.
«Tūran» universitetınıŋ rektory Rahman Alşanov saiasi mädeniet pen azamattyq jauapkerşılıktıŋ maŋyzdylyǧyna toqtaldy. Ol demokratiialyq instituttardyŋ damuy Konstitusiia men zaŋdarǧa qūrmet körsetusız jäne qoǧamnyŋ el ömırıne belsendı qatysuynsyz mümkın emestıgın atap öttı.
Äl-Farabi atyndaǧy QazŪU professory, zaŋ ǧylymdarynyŋ doktory Erkın Düisenov öz baiandamasyn zaŋ üstemdıgı mäselesıne arnady. Onyŋ aituynşa, Konstitusiiada bekıtılgen «Ädılettı Qazaqstan» jäne «Zaŋ men tärtıp» qaǧidattary memlekettık ideologiia men qoǧamdyq ömırdıŋ negızıne ainaluy tiıs. Al zaŋdy saqtau ärbır azamattyŋ sanaly taŋdauy boluy qajet.
Filosofiia, saiasattanu jäne dıntanu institutynyŋ direktory Aigül Säduaqasova «Adal azamat» tūjyrymdamasyn tūlǧa men qoǧamdy damytudyŋ zamanaui qūndylyqtyq ülgısı retınde tanystyrdy.
«“Adal azamat” qaǧidaty – memlekettık saiasattyŋ jai ǧana bır baǧyty emes, būl – tūlǧa men qoǧamdy damytudyŋ jaŋa qūndylyqtyq modelı. Onyŋ basty maqsaty – adaldyqty, jauapkerşılıktı, zaŋǧa qūrmettı boiyna sıŋırgen jäne qoǧam igılıgıne qyzmet ete alatyn azamat tärbieleu. Bügınde adamnyŋ ışkı adamgerşılık uäjın saqtau asa maŋyzdy, öitkenı zamanaui tehnologiialar bızdıŋ oilau jüiemız ben mınez-qūlqymyzǧa barǧan saiyn küştırek yqpal etude», — dedı Aigül Säduaqasova.
Talqylau barysynda jastardyŋ qūndylyqtar jüiesın qalyptastyru, azamattyq jauapkerşılıktı damytu, otbasy institutyn nyǧaitu, ekologiialyq mädeniet pen adami kapitaldy damytu mäselelerı de köterıldı. Qoǧam qairatkerı Beknūr Kisıkov tabiǧatqa janaşyrlyqpen qarau azamattyq jauapkerşılıktıŋ maŋyzdy qūramdas bölıgı ekenın aitsa, ekonomist Aibar Oljaev qazırgı ekonomikanyŋ basty resursy bılım, käsıbi qūzyretter jäne adami kapital ekenın atap öttı.
Bırqatar sarapşylardyŋ pıkırınşe, soŋǧy uaqytta halyqtyŋ baiyrǧy dästürlerıne jäne jalpy qoǧamdyq ädep normalaryna säikes kelmeitın amandasu türlerı (süiu, qūşaqtasu jäne t.b.) keŋınen taralyp keledı.
Olardyŋ aituynşa, mūndai äreketter köp jaǧdaida orynsyz qabyldanady, äsırese aǧa buyn ökılderı arasynda.
Sondai-aq saltanatty ıs-şaralar men toilardy ötkızu ūlttyq mädeniet talaptaryna sai bolyp, dästürlerge, ruhani qūndylyqtarǧa jäne jalpyǧa ortaq moraldyq qaǧidalarǧa qūrmettı körsetuı qajet. Tek sonda ǧana özgege ülgı bola alatyn ärı qoǧamnyŋ berık adamgerşılık negızın qalaityn joǧary ūlttyq mädeniet turaly aituǧa bolady.
Bügınde qoǧamda qiyndyqtardy bırlıkpen eŋserıp, eldıŋ ılgerı damuyn qamtamasyz ete alatyn tabysty ūlttyŋ qūndylyqtaryn nyǧaitu airyqşa maŋyzdy.
Jiyn qorytyndysynda qatysuşylar Qazaqstannyŋ ornyqty damuy ruhani-adamgerşılık qūndylyqtardy nyǧaitusyz, qūqyqtyq mädeniettı arttyrmai, jauapty azamattardy tärbielemei jäne adami kapitaldy damytpai mümkın emes degen ortaq pıkırge keldı. Sarapşylardyŋ pıkırınşe, däl osy qūndylyqtar qazırgı qoǧam men eldıŋ bolaşaǧynyŋ berık negızıne ainaluy tiıs.
