الماتىدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى، عىلىمي قاۋىمداستىق، قوعام قايراتكەرلەرى مەن ساراپشىلاردىڭ باسىن قوسقان «زاماناۋي قوعامدىق قۇندىلىقتار جۇيەسى: باسىمدىقتار مەن دامۋ كەلەشەگى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. قاتىسۋشىلار تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان، قۇقىقتىق مەملەكەت نىعايىپ، ازاماتتىق قوعام قالىپتاسىپ وتىرعان كەزەڭدە قازاقستاننىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن قۇندىلىقتاردى تالقىلادى.
جيىندى اشقان الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال نۇكەنوۆ بۇگىنگى تاڭدا قوعام تەرەڭ وزگەرىستەر كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتقانىن، سوندىقتان بەرىك قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىندە قوعام تەرەڭ وزگەرىستەردى باستان وتكەرۋدە. ويلاۋ پاراديگماسى وزگەرىپ، قۇندىلىقتار جۇيەسى ترانسفورماتسيالانۋدا. سوندىقتان جاڭا شەشىمدەردى بىرلەسىپ ىزدەپ، بۇل وزگەرىستەردى قوعام يگىلىگىنە باعىتتاۋ ماڭىزدى»، — دەدى ابزال نۇكەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، ورتاق قۇندىلىقتاردى بولىسەتىن ءارى قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن ازاماتتاردى تاربيەلەۋ – باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدى نىعايتۋعا، نەگىزگى قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە، ۇلتتىق تاريحىمىزدى، ءتىلىمىزدى، مادەنيەتىمىز بەن داستۇرلەرىمىزدى ناسيحاتتاۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. مەملەكەت باسشىسى: «ومىرشەڭ، كەلەشەگى زور يدەولوگيالار مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ورتاق ىزدەنىسىنىڭ ارقاسىندا عانا پايدا بولادى. ءبىز ءداستۇرلى قۇندىلىقتارىمىزدى قازىرگى مادەني ۇردىستەرمەن ۇيلەستىرۋىمىز كەرەك»، – دەگەن بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ بۇل سوزدەرى ۇلتتىق مۇرانى ساقتاپ، ونى قازىرگى زامان تالابىنا بەيىمدەۋدىڭ قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ نەگىزى ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى»، — دەدى الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
دوڭگەلەك ۇستەلدە جازۋشى ءارى قوعام قايراتكەرى مەرەكە قۇلكەنوۆ رۋحاني قۇندىلىقتار، تاريحي جادى، ءتىل، مادەنيەت پەن ءداستۇر ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ بەرىك ىرگەتاسى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، رۋحاني مۇرانى ساقتاۋ جانە جاستاردى دۇرىس تاربيەلەۋ ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتىپ، مەملەكەتتىڭ ورنىقتى دامۋىنا نەگىز بولادى.
«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى راحمان الشانوۆ ساياسي مادەنيەت پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ول دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ دامۋى كونستيتۋتسيا مەن زاڭدارعا قۇرمەت كورسەتۋسىز جانە قوعامنىڭ ەل ومىرىنە بەلسەندى قاتىسۋىنسىز مۇمكىن ەمەستىگىن اتاپ ءوتتى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى، زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەركىن دۇيسەنوۆ ءوز بايانداماسىن زاڭ ۇستەمدىگى ماسەلەسىنە ارنادى. ونىڭ ايتۋىنشا، كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن «ادىلەتتى قازاقستان» جانە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتتارى مەملەكەتتىك يدەولوگيا مەن قوعامدىق ءومىردىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس. ال زاڭدى ساقتاۋ ءاربىر ازاماتتىڭ سانالى تاڭداۋى بولۋى قاجەت.
فيلوسوفيا، ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل سادۋاقاسوۆا «ادال ازامات» تۇجىرىمداماسىن تۇلعا مەن قوعامدى دامىتۋدىڭ زاماناۋي قۇندىلىقتىق ۇلگىسى رەتىندە تانىستىردى.
«“ادال ازامات” قاعيداتى – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جاي عانا ءبىر باعىتى ەمەس، بۇل – تۇلعا مەن قوعامدى دامىتۋدىڭ جاڭا قۇندىلىقتىق مودەلى. ونىڭ باستى ماقساتى – ادالدىقتى، جاۋاپكەرشىلىكتى، زاڭعا قۇرمەتتى بويىنا سىڭىرگەن جانە قوعام يگىلىگىنە قىزمەت ەتە الاتىن ازامات تاربيەلەۋ. بۇگىندە ادامنىڭ ىشكى ادامگەرشىلىك ءۋاجىن ساقتاۋ اسا ماڭىزدى، ويتكەنى زاماناۋي تەحنولوگيالار ءبىزدىڭ ويلاۋ جۇيەمىز بەن مىنەز-قۇلقىمىزعا بارعان سايىن كۇشتىرەك ىقپال ەتۋدە»، — دەدى ايگۇل سادۋاقاسوۆا.
تالقىلاۋ بارىسىندا جاستاردىڭ قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى دامىتۋ، وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ، ەكولوگيالىق مادەنيەت پەن ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ماسەلەلەرى دە كوتەرىلدى. قوعام قايراتكەرى بەكنۇر كيسىكوۆ تابيعاتقا جاناشىرلىقپەن قاراۋ ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى ەكەنىن ايتسا، ەكونوميست ايبار ولجاەۆ قازىرگى ەكونوميكانىڭ باستى رەسۋرسى ءبىلىم، كاسىبي قۇزىرەتتەر جانە ادامي كاپيتال ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بىرقاتار ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، سوڭعى ۋاقىتتا حالىقتىڭ بايىرعى داستۇرلەرىنە جانە جالپى قوعامدىق ادەپ نورمالارىنا سايكەس كەلمەيتىن امانداسۋ تۇرلەرى ء(سۇيۋ، قۇشاقتاسۋ جانە ت.ب.) كەڭىنەن تارالىپ كەلەدى.
ولاردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي ارەكەتتەر كوپ جاعدايدا ورىنسىز قابىلدانادى، اسىرەسە اعا بۋىن وكىلدەرى اراسىندا.
سونداي-اق سالتاناتتى ءىس-شارالار مەن تويلاردى وتكىزۋ ۇلتتىق مادەنيەت تالاپتارىنا ساي بولىپ، داستۇرلەرگە، رۋحاني قۇندىلىقتارعا جانە جالپىعا ورتاق مورالدىق قاعيدالارعا قۇرمەتتى كورسەتۋى قاجەت. تەك سوندا عانا وزگەگە ۇلگى بولا الاتىن ءارى قوعامنىڭ بەرىك ادامگەرشىلىك نەگىزىن قالايتىن جوعارى ۇلتتىق مادەنيەت تۋرالى ايتۋعا بولادى.
بۇگىندە قوعامدا قيىندىقتاردى بىرلىكپەن ەڭسەرىپ، ەلدىڭ ىلگەرى دامۋىن قامتاماسىز ەتە الاتىن تابىستى ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارىن نىعايتۋ ايرىقشا ماڭىزدى.
جيىن قورىتىندىسىندا قاتىسۋشىلار قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋى رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى نىعايتۋسىز، قۇقىقتىق مادەنيەتتى ارتتىرماي، جاۋاپتى ازاماتتاردى تاربيەلەمەي جانە ادامي كاپيتالدى دامىتپاي مۇمكىن ەمەس دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ءدال وسى قۇندىلىقتار قازىرگى قوعام مەن ەلدىڭ بولاشاعىنىڭ بەرىك نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس.
