2026 jyldyŋ alǧaşqy bes aiy Qazaqstan ekonomikasynyŋ qūrylymy qanşalyqty tereŋ özgerıp jatqanyn baǧalauǧa mümkındık beretın eŋ maŋyzdy kezeŋderdıŋ bırıne ainaluda. Bır qaraǧanda, JIÖ-nıŋ 3,7%-dyq ösımı aitarlyqtai joǧary körsetkış bolyp körınbeuı mümkın. Äsırese ekonomika tek şikızat faktorynyŋ esebınen äldeqaida joǧary qarqynmen ösken būrynǧy mūnai siklderımen salystyrǧanda. Alaida qazırgı jaǧdaidyŋ maŋyzy mülde basqa qyrynan körınedı.
Ūzaq uaqyttan berı alǧaş ret Qazaqstan mūnai sektoryndaǧy baiau serpın jaǧdaiynda da salystyrmaly türde tūraqty ekonomikalyq ösım körsetıp otyr. Ūlttyq statistika biurosynyŋ aldyn ala derekterıne säikes, qaŋtar–mamyr ailarynyŋ qorytyndysy boiynşa önerkäsıp oŋ ösım aimaǧyna şyǧyp, naqty kölem indeksı 102,5%-dy qūrady. Jyldyŋ basynda jaǧdai äldeqaida älsız bolyp körındı, öitkenı mūnai öndırısınıŋ qysqaruy jalpy körsetkışterge qysym tuǧyzdy. Bıraq qazırdıŋ özınde aiqyn körınıs: ekonomika bırtındep ösudıŋ basqa közderıne süiene bastaidy.
Qalpyna keltırudıŋ negızgı faktory öŋdeu önerkäsıbı boldy, onda öndırıs kölemı 9%-ǧa östı. Būl rette öŋdeu önerkäsıbınıŋ ülesı eldıŋ önerkäsıptık öndırısınıŋ jalpy kölemınıŋ 46,5%-na jettı. Qazaqstan ekonomikasy üşın būl sapalyq jaǧynan özgeşe belgı. Ūzaq jyldar boiy öŋdeu önerkäsıbı önerkäsıptıŋ eŋ osal segmentterınıŋ bırı bolyp keldı, jabdyqtyŋ importyna, şekteulı ışkı naryqqa, logistikanyŋ joǧary qūnyna jäne salystyrmaly türde älsız öndırıstık bazaǧa täueldı boldy.
Qazır jaǧdai özgere bastady. Būl özgerısterdıŋ qosymşa dälelı investisiialyq dinamika bolyp sanalady. Qaŋtar-mamyr ailarynyŋ qorytyndysy boiynşa öŋdeuşı önerkäsıpke salynǧan investisiialar 29,2%-ǧa östı, al olardyŋ kölemı alǧaş ret tau-ken öndıru sektoryna salynatyn salymdardan 1,0 trln teŋgege qaraǧanda 1,1 trln teŋgeden asty.
Qazırgı investisiialyq dinamika köp jaǧdaida Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ tapsyrmasymen jüielı türde jüzege asyrylyp jatqan ekonomikany qūrylymdyq qaita jaŋǧyrtu baǧytyn körsetedı.
Onyŋ negızgı basymdyqtarynyŋ bırı – kapitaldy joǧary qosylǧan qūn qalyptastyratyn jäne jaŋa öndırıstık tızbekter qūratyn salalarǧa qaita bölu. Sondyqtan öŋdeu salasyna salynǧan investisiialardyŋ öndıruşı sektorǧa qaraǧanda artuyn jai ǧana statistikalyq nätije emes, bolyp jatqan özgerısterdıŋ maŋyzdy indikatory retınde qarastyruǧa bolady.
Bıraq ösu qarqyny ǧana emes, onyŋ qūrylymy da maŋyzdy. Jedeldetu bır uaqytta bırneşe salalarda baiqalady, olardyŋ ekonomikalyq tabiǧaty ärtürlı.
Būl jaǧdai jekelegen jobalardyŋ jergılıktı äserı nemese bır rettık biudjettık yntalandyru turaly emes, ışkı öndırıstık sikldıŋ bırtındep keŋeiıp kele jatqanyn körsetedı.
Eŋ joǧary ösım qarqynyn maşina jasau salasy körsetudı jalǧastyruda. Būl sektordaǧy öndırıs kölemı 22,2%-ǧa artty. Ösım kölık qūraldaryn, temırjol tehnikasyn, auyl şaruaşylyǧy maşinalaryn, elektr jabdyqtary men elektr tauarlaryn şyǧarudy ūlǧaitumen qamtamasyz etılgen.
Būl jerde maşina jasau ekonomika üşın ūzaq merzımdı äser etu tūrǧysynan negızgı salalardyŋ bırı ekenın tüsınu maŋyzdy.
Bırınşıden, būl metall men himiiadan bastap komponentterge, logistikaǧa jäne qyzmet körsetuge deiıngı eŋ ūzaq öndırıstık tızbekterdı qūraidy. Ekınşıden, maşina jasaudyŋ ösuı ädette ışkı investisiialyq belsendılıkpen tıkelei bailanysty. Ekonomika tehnikany, kölıktı jäne jabdyqty köbırek satyp ala bastaǧanda, būl ärdaiym infraqūrylymdyq, öndırıstık jäne agrarlyq jobalardyŋ keŋeiuın bıldıredı.
Qosymşa draiver avtomobil jasau bolyp qala beredı. Bes aidyŋ qorytyndysy boiynşa avtomobilder şyǧaru 31,1%-ǧa, al maşinalar men jabdyqtardy jöndeu jäne ornatu 35,4%-ǧa ūlǧaidy.
Is jüzınde Qazaqstan qazır tereŋ öŋdelgen önımderge degen özındık önerkäsıptık sūranysty qalyptastyra bastady. Būl būrynǧy modelden tübegeilı erekşelenedı, öitkenı būǧan deiın mūndai önımderdıŋ edäuır bölıgı negızınen import arqyly qamtamasyz etılıp keldı.
Sonymen qatar būl salanyŋ äleuetı älı de tolyq sarqylǧan joq. Kölık dälızderın damytu, temırjol infraqūrylymyn keŋeitu, agrarlyq sektordy jaŋǧyrtu jäne logistikanyŋ ösuı otandyq maşina jasau önımderıne sūranysty qoldaudy jalǧastyratyn bolady. Tehnika men jabdyqqa sūranys joǧary bolyp qalatyn Ortalyq Aziia men EAEO ışındegı önerkäsıptık kooperasiiany tereŋdetu qosymşa serpın bere alady.
Qūrylys materialdary öndırısındegı jaǧdai da aitarlyqtai körsetkışke ainalyp otyr. Qaŋtar–mamyr qorytyndysy boiynşa özge de metall emes mineraldy önımder öndırısı 18,7%-ǧa östı. Būl köbıne ekonomikalyq ösımnıŋ negızgı qozǧauşy küşterınıŋ bırı bolyp qalyp otyrǧan qūrylys salasy tarapynan sūranystyŋ älı de joǧary ekenın körsetedı.
Käsıporyndar infraqūrylymdyq jäne tūrǧyn üi qūrylysyna tıkelei qajet önımder öndırısın ūlǧaityp jatyr. Atap aitqanda, esık pen tereze öndırısı 22,3%-ǧa, mineraldy maqta öndırısı 20%-ǧa, beton konstruksiialary 19,6%-ǧa, portlandsement 16,1%-ǧa, al kırpış öndırısı 15,7%-ǧa artty.
Tamaq önerkäsıbı de öŋdeu salasynyŋ eŋ tūraqty baǧyttarynyŋ bırı bolyp qalyp otyr. Qaŋtar–mamyr ailarynyŋ qorytyndysy boiynşa saladaǧy öndırıs kölemı 14,3%-ǧa östı. Būǧan daiyn mal azyǧy öndırısınıŋ (+38,9%), ösımdık jäne januar mailary men toŋmailary öndırısınıŋ (+22,6%), sondai-aq et önımderınıŋ (+20,8%) artuy yqpal ettı. Eksportqa baǧyttalǧan köptegen salalardan aiyrmaşylyǧy, tamaq önerkäsıbınıŋ ösımı negızınen ışkı sūranysqa süienedı. Būl ony syrtqy tūraqsyzdyq kezeŋderınde ekonomikanyŋ tūraqtylyǧyn qamtamasyz etetın maŋyzdy faktorlardyŋ bırıne ainaldyrady.
Däl osy salalar qazır jaŋa investisiialardyŋ negızgı baǧytyna ainalǧany erekşe nazar audartady. Qaŋtar–mamyr aralyǧynda tamaq önerkäsıbındegı kapital salymdary 173,1%-ǧa, qūrylys materialdary öndırısınde 172,9%-ǧa, al himiia önerkäsıbınde 51,4%-ǧa östı.
Köptegen jyldar boiy ekonomika bır mäsele qaitalanyp keldı: negızınen şikızat eksporttalyp, al tereŋ öŋdelgen önımderdıŋ aitralyqtai bölıgı qaita importtalatyn. Qazır būl model bırtındep özgere bastady. Būl jerdegı mäsele tek ışkı importty almastyru ǧana emes, sonymen qatar öndırıstık bazanyŋ keŋeiuıne qarai Qazaqstan şikızattyq emes eksportty, äsırese Ortalyq Aziiaǧa, EAEO elderıne jäne Orta dälız boiyndaǧy tranzittık naryqtarǧa jetkızudı ūlǧaitu mümkındıgıne ie bolyp otyr. Būl, äsırese, azyq-tülıkke, himiia önımderıne, qūrylys materialdaryna, metall önımderıne jäne maşina jasau önımderınıŋ jekelegen türlerıne qatysty.
Osy rette qazırgı ösım qūrylymy JIÖ körsetkışınıŋ özınen de maŋyzdyraq körınedı. Ekonomika bırtındep ışkı ösım közderın – qūrylys, logistika, önerkäsıp, öŋdeu jäne investisiialyq sikl arqyly qalyptastyru qabıletın körsetıp keledı. Osy tūrǧydan alǧanda, mūnai sektoryndaǧy älsız dinamikaǧa qaramastan, ekonomikanyŋ oŋ ösımdı saqtap otyrǧany erekşe mänge ie.
Bırneşe jyl būryn mūndai jaǧdai ıs jüzınde mümkın emes bolyp körıner edı. Onyŋ üstıne, mūnai öndıru kölemınıŋ tömendeuı endı bükıl önerkäsıptıŋ avtomatty baiaulauyna alyp kelmeidı, öitkenı öŋdeu salalary, qūrylys, kölık jäne ışkı investisiialyq sūranys ösımge köbırek üles qosa bastady.
Ärine, mūnaidan tolyq täuelsızdık turaly aituǧa älı erte. Mūnai sektory eksporttyq tüsımderdıŋ, valiutalyq kırısterdıŋ jäne biudjet tabystarynyŋ negızgı közı bolyp qala beredı. Alaida ekonomikalyq modeldıŋ logikasy tübegeilı özgerıp jatyr: öndırıs kölemınıŋ tömendeuı endı ekonomikanyŋ avtomatty toqyrauyn bıldırmeidı.
Bälkım, būl — 2026 jyldyŋ alǧaşqy bes aiyndaǧy eŋ maŋyzdy qūrylymdyq nätije. Qazaqstan bırtındep ösım tek şikızat eksporty esebınen ǧana emes, sonymen bırge özınıŋ önerkäsıptık, investisiialyq jäne şikızattyq emes äleuetın keŋeitu arqyly qalyptasatyn kezeŋge qadam basyp keledı.
Diversifikasiia endı tek strategiialyq qūjattarda ǧana emes, naqty ekonomikalyq statistikada da körınıs taba bastaǧanynyŋ belgılerı barǧan saiyn köbeiıp keledı.
Bälkım, būl 2026 jyldyŋ alǧaşqy bes aiyndaǧy eŋ maŋyzdy qūrylymdyq nätije bolyp tabylady. Qazaqstan bırtındep ösım tek şikızat eksporty esebınen ǧana emes, sonymen bırge özınıŋ önerkäsıptık, investisiialyq jäne şikızattyq emes äleuetın keŋeitu arqyly qalyptasatyn kezeŋge qadam basyp keledı.
Diversifikasiia endı tek strategiialyq qūjattarda ǧana emes, naqty ekonomikalyq statistikada da körınıs taba bastaǧanynyŋ belgılerı barǧan saiyn aiqyndalyp keledı.
