Qazaqtyŋ joǧary bılım tarihyn Abai universitetınıŋ şejıresınen bölıp qarai almaimyz. Öitkenı onyŋ ǧasyrǧa juyq ǧūmyry – bır universitettıŋ ǧana jürıp ötken joly emes, Qazaqstan joǧary bılım berujüiesınıŋ, ūlttyŋ bılımge ūmtylysy men ǧylymǧa bet būrysynyŋ, pedagogika mektebınıŋ qalyptasuynyŋ ainasy. Elımızde bırınşı qazanda atalyp ötetın QR Joǧary bılım qyzmetkerlerı künı merekesınıŋ Abai universitetımen bailanysty ekenın bıreu bılse, bıreu bılmeidı.
1928 jylǧy 1 qazanda Almatyda Abai atyndaǧy QazŪPU eŋ bırınşı «Qazaq memlekettık universitetı» degen ataumen şaŋyraq köterdı. Alǧaşqy 124 student bılım jolyna qadam basyp, qazaq dalasyndaǧy joǧary mekteptıŋ jaŋa däuırıosylai bastaldy. Sol tarihi bastau keiın talaibuynnyŋ taǧdyrymen sabaqtasyp, eldıŋ bılım keŋıstıgıne tamyr jaidy.
Oqu ornynyŋ alǧaşqy rektory Sanjar Asfendiiarov bastaǧan sol kezeŋdegı ziialy qauym ökılderı bılım ordasynyŋ ırgesın bekemdep qana qoimai, onyŋ ruhani bolmysyn qalyptastyrdy. Ahmet Baitūrsynūly, Oraz Jandosov, Säken Seifullin, Halel Dosmūhamedov, Temırbek Jürgenov syndy tūlǧalar därıs oqyp, jas ūrpaqtyŋ tanym kökjiegın keŋeittı. Mūhtar Äuezov, Qūdaibergen Jūbanov, Särsen Amanjolov, Älımhan Ermekov sekıldı ǧalymdardyŋ ǧylymi-şyǧarmaşylyq ızderı de osy qara şaŋyraqtyŋ tarihymen astasyp jatyr.
1930 jyly oqu orny mūǧalım daiarlaudyŋ ırgelı mektebıne retınde pedagogikalyq institut arnasyna bet būrdy. 1935 jyly oǧan qazaqtyŋ ūly oişyly Abai Qūnanbaiūlynyŋ esımı berıldı.Universitet ūly ǧūlama aqynnyŋ esımın alǧan tūŋǧyş nysan ekenın de aita ketuımız kerek. Sodan berı häkım Abaidyŋ aty men aǧartuşylyq ūǧymy bılım ordasynyŋ taǧdyrymen bırge örılıp keledı.
Qara şaŋyraqtyŋ qadırı tereŋde jatyr. Universitetten osy künge deiın 250 myŋ juyq tülek qanattanyp, eldıŋ är qiyrynda qyzmet ettı. Bırı auyl mektebınde şäkırt tärbieledı, bırı ǧylymnyŋ sony soqpaǧyna tüstı, endı bırı ruhaniiattyŋ damuyna eŋbek sıŋırdı. Söitıp, ūlaǧatūstahanasynan bastalǧan bılım joly Qazaqstannyŋ talai öŋırıne taraǧan ūstazdyq şejırege ainaldy.
2024 jyly 1 qazan – QR Joǧary bılım qyzmetkerlerı künı retınde käsıbi merekeler tızımıne engenı belgılı. Būl arnauly datanyŋ elımızdegı tūŋǧyş joǧary oqu orny – Abai universitetınıŋ tuǧan künıne bailanysty ekenın köp adam bıle bermeidı. Būl Qazaqstannyŋ tükpır-tükpırınde JOO-larda qyzmet etıp jürgenoqytuşy-profesorlar men qyzmetkerlerge körsetılgen qūrmet eken anyq.
Ötken ǧasyrda 124 studentpen bastalǧan bılım joly qazırgı taŋda ülken ǧylymi-pedagogikalyq keŋıstıkke ūlasty. Bügınde qasiettı qara şaŋyraq älemdık universitetter belsene qatysatyn «QS World University Rankings», «Times Higher Education» jäne «UI GreenMetric World University Rankings» syndy jahandyq halyqaralyq reitingterınde bılım sapasy men ǧylymi äleuetın tūraqty däleldep keledı. Pedagogikalyq bılım berujäne oqytu baǧyty boiynşa Orta Aziia men Qazaqstanda köşbasşy. Alda Qazaq ūlttyq pedagogikalyq Zertteu universitetıne ainalu strategiialyq mejesı tūr.
98 jyl – ötkendı qorytyndylaityn ärı keleşekke baǧyt belgıleitın tarihi beles. Qara şaŋyraq zamanaui pedagog daiarlau, pedagogikalyq bılım beru salasyna ǧylymi negızdelgen jaŋalyqtar engızu, jasandy intellekt mümkındıkterın igeru, ūlttyq pedagogika men älemdık täjıribenı sabaqtastyru sekıldı jaŋa mındetterdı jüzege asyrmaq. Demek, Abai universitetı Tūlǧa ǧana emes, tūlǧa tärbieleitın Ūstaz qalyptastyratyn missiiasynan ainymaq emes.
