قازىرگى قۇس سالۋ دۋماندارىنا كوڭىلىم تولمايدى

2583

تىلەۋقابىل ەسەنبەك، «قۇسبەگى» حالىقارالىق مەكتەپ-ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، كاسىپكەر:

 

– تىلەۋقابىل اعا، تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاشقى جىلدارىندا ۇمىتىلىپ بارا جاتقان بۇركىتشىلىك ونەردى قايتا قولعا الىپ، بابالاردان قالعان قۇس سالۋ ونە­رىن جانداندىرعان مامانداردىڭ ءبىرى ءوزىڭىزسىز. جالپى، وسى ونەردى، وسى كاسىپتى قولعا الۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟

– مەن ءوزىم قاراعاندى وبلىسىندا تۋىپ-ءوستىم. بالالىق شاعىمنىڭ ءبارى سوندا ءوتتى. سول كىشكەنە كۇنىمىزدە تۋىپ-وسكەن ولكەمدەگى قوتىرقىزىل دەگەن تاۋدا قۇستاس بولاتىن. اكەممەن ىلعي ىلەسىپ جۇرگەنىمدە مىناۋ نە دەگەن تاس، وندا نە بار دەپ سۇراي­تىنمىن. سون­دا اكەم ماعان وندا بۇركىتتىڭ ۇياسى بار ەكەنىن ايتاتىن.

مىنە، وسىنداي ولكەدە وسكەن­دىكتەن، ماعان بۇركىت قۇسى، بۇركىتشىلىك ونەرى جاقىن بولىپ كەتكەن شىعار. ارينە، ول كەزدە بۇركىتشى بولامىن دەپ ويلاعان جوقپىن، بىراق الگى جاقىندىق ءتۇبى مەنى وسى ونەرگە الىپ كەلدى دەپ ايتۋعا بولادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەل ەكونوميكاسى عانا ەمەس، قازاق مادەنيەتى دە كۇيرەۋدىڭ شىڭىراۋ شەگىندە تۇرعان كەز ەدى. سوندا مەن وسى بۇركىتشىلىك ونەردى قولعا الۋدى ءجون كوردىم. ول ءۇشىن الدىمەن اكەم ايتقان قۇستاستاعى بۇركىتتىڭ ۇياسىن تاۋىپ الدىم. وسىلايشا، بۇركىتشىلىك ونەردى ءارى قاراي دامىتا بەردىم. قازىرگى كۇنى قاراعان­دىداعى بۇركىتشىلەردىڭ بارلىعى مەنىڭ شاكىرتتەرىم دەپ ايتۋىما بولادى. سەبەبى مەن ولاردىڭ بارلىعىنا ءوزىمنىڭ بىلگەنىمدى، تۇيگەنىمدى ايتىپ بەرىپ وتىرامىن. قاي ۇيدە بۇركىت، نە باسقا قۇس وسىرەدى دەگەندى ەستىسەم، سول ۇيگە باس سۇقپاي قوي­مايمىن. ويتكەنى كەي­بىر قۇس ءوسىرۋدى بىلمەيتىن ادامدار ونى ءولتىرىپ قويۋى مۇمكىن. «قوي باعۋدى بىلمەيتىن قۋالاپ ءجۇرىپ ولتى­رەدىنىڭ» كەرى بولماسىن دەيمىن.

– «قوي باعۋدى بىلمەيدى» دەمەكشى، قازىرگى كۇنى ءار ادام شاما كەلسە، قولدا اڭ، قۇس اسىراۋدى سانگە اينالدىرىپ ال­دى نەمەسە ونى الىپ، ساتۋدى كا­سىپ ەتىپ وتىرعاندار بار. وسى تۋرالى نە ايتاسىز؟

– ادام دا تابيعاتتىڭ ءبىر بولشەگىنە كىرەدى. اڭ مەن قۇس تا – ادامدار سياقتى تا­بي­­عاتتىڭ اجىراماس ءبىر بولشەگى. ءوزىڭىز اي­تىپ وتىرعانداي، قازىر شاما كەلسە، قۇس اسى­راۋدى ءسان كورەتىندەر كوبەيىپ كەتتى. بۇل تابي­عاتقا، البەتتە، زيان كەلتىرەدى. قازىر ءبىزدىڭ نەبىر باعالى قۇستارىمىز قۇرىپ كەتىپ جاتىر. قىزىل كىتاپقا ەنگىزىلگەنى قان­شا­ما! ال ەندى ولاردى ساتۋ جاعىنا كەلەر بولساق، مۇنى ىستەپ جۇرگەندەر – قازاقستان مەن رەسەيگە وقۋعا كەلىپ الىپ، وقۋدان شى­عىپ كەتكەن شەتەل ازاماتتارى. ولار بىزدە باعالى اڭ، قۇستاردىڭ بار ەكەنىن ەستىپ الادى دا، ولاردى ۇستاپ، ساتۋ ارقىلى بايلىققا كەنەلەمىن دەپ ويلايدى، ءسويتىپ، تابيعاتقا زيان كەلتىرەدى. ارينە، قۇستاردى ۇستاعانى­مەن، ولاردى قىمبات باعاعا ساتا المايدى. ونىڭ ۇستىنە كەيبىر قۇستاردى ءولتىرىپ تە الادى. سونىمەن بىرگە اۋىلدىڭ ەسەرلەرى دە قازىر وسىنداي قىلمىستىق ىستەرمەن اي­نا­لىساتىن بولدى. قۇلقىننىڭ قۇلى بول­عاندار پايدا تابامىز دەگەن ويمەن باعالى قۇس­تارىمىزدى قىرىپ جاتىر. مەنىڭ ويىمشا، ولارعا قاتىستى جازانى كۇشەيتكەندە عانا باعالى قۇستاردى ساقتاپ قالا الامىز.

– قۇس سالۋ ونەرىن العاش شوۋعا اينالدىرىپ، ەلدىڭ قىزىعۋشىلىعىن ويات­قان ەدىڭىز. سىزدەن كەيىن بۇل شوۋدى جالعاستىرىپ جاتقاندار بار. قازىر داستۇرگە اينالعان وسىنداي دۋمان­دارعا ءوزىڭىزدىڭ كوڭىلىڭىز تولا ما؟

– كوڭىلىم تولمايدى دەپ ايتۋىما دا بولادى. بىزدەگى قۇس سالۋ جارىسىنا 20-30 ادامدى الىپ بارادى دا، ءۇيدىڭ قويانىن اۋلاتادى. بۇل دەگەن سۇمدىق نارسە عوي! ءۇيدىڭ قويانىن قاراقۇس تا الا الادى. بۇركىت دەگەن تۇلكى سياقتى اڭداردى ءبۇرۋى كەرەك. جاقىندا ماعان شەتەلدىك ءبىر ازاماتتار كەلىپ، وسىعان قاتىستى نارازىلىقتارىن ءبىل­دىرىپ كەتتى. قۇس سالۋ ونەرى قازاقتىكى بول­عا­نىمەن، ونى شىن مانىندە باسقالارعا كورسەتە الماي وتىرعانىمىز – ۇيات. سودان ­سوڭ بىزدە بۇركىتتى ۇيادان الادى. ۇيادان بۇركىتتى ەش ۋاقىتتا الۋعا بولمايدى. ماسەلەن، شوۋعا بىرەۋلەر جىل سايىن بالاپان بۇر­كىتتەر الىپ كەلەدى. دەمەك، ونىڭ بۇركىتتەرى جىل سايىن ءولىپ وتىرادى دەگەن ءسوز. اسى­رەسە الماتى وبلىسىنداعى بۇركىتشىلەر جارىسقا بالاپان بۇركىتتەردى قوسادى. مەن وتكىزگەن شوۋدىڭ ءتاسىلى ءسال باسقاشالاۋ ەدى. وندا ءبىز ەكى-ءۇش ادامدى قولدارىنا قۇس بەرىپ – باتىسقا، ەندىگىلەرىن – شىعىسقا، كەلەسىلەرىن سولتۇستىككە جىبەرىپ، وسىلايشا، ولاردىڭ ۇستاپ كەلگەن قۇستارىنا قاراپ، باعا قوياتىنبىز. قازىر شوۋلاردى ەڭ بول­ماعاندا سول دەڭگەيگە جەتكىزۋىمىز كەرەك. بۇل شوۋدى باستاعان ءوزىم ەدىم، ەندى توقتاتا الماي ءجۇرمىن.

– جالپى، بۇركىتشىلىك ونەردى دامى­تۋدىڭ قانداي جولدارىن ۇسىنار ەدى­ڭىز؟

– بۇرىن سەرىلىك ونەر دەگەن بولۋشى ەدى عوي. ءدال سونىڭ جۇيەسىمەن بۇل ونەردى دە دامىتۋعا بولادى. ول ءۇشىن ەكى-ءۇش بۇركىتشى بولسا، ونىڭ قاسىنا انشىلەرى، باسقا دا ونەرپازدارى بولسا، اۋىلداردى ارالاپ، قۇس سالۋ ونەرىن ناسيحاتتاۋعا بولادى. اۋىل­داردا ءجۇرىپ، قۇستى قالاي قولعا ۇستاي­دى، قالاي شاقىرادى، قالاي تاماق بەرەدى، قالاي جاراتادى، قالاي تۇعىرعا قوندىرا­دى – سونىڭ ءبارىن كورسەتۋ كەرەك.

– ءوزىڭىزدىڭ مەكتەبىڭىز تۋرالى ايتىپ كەتسەڭىز. قانشا شاكىرت تاربيەلەپ جاتىرسىز، قانداي جاڭا ونەر ۇيرەتىپ جاتىرسىز؟

– جالپى، بۇركىتشىلىك دەگەن – بۇرىننان كەلە جاتقان ونەر ءتۇرى. ماسەلەن، باعزى زاماندا پاتشالار ءبىر-بىرىنە باعالى قۇس بەرەتىن ءداستۇر بولعان. قۇبىلاي حاندا مىڭ­دا­عان قۇس بولعانىن تاريحتان وقىدىق. ورىستىڭ پاتشالارى دا جۇزدەگەن قۇس وسىر­گەن. سوندىقتان بۇل ونەر بارىنە دە ورتاق. بىراق قازىرگى كۇنى باتىستا قۇس سالۋ ونەرى العا وزىپ وتىر. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىن؟ سەبەبى قازىر بىزدە بۇل ونەردى شىن ۇيرەنگىسى كەلەتىندەر از. ماسەلەن، 10 مىڭ ادام بۇل ونەردى ۇيرەنگىسى كەلسە، سونىڭ 50-ءى ۇيرەنەمىن دەپ شەشەدى، سولاردىڭ بىراق 10-ى مەكتەپكە كەلىپ، ەرتەڭگىسىن توعىزى كەرى قاي­تىپ كەتەدى. سوندا ونەردى شىن ۇيرەن­گىسى كەلەتىن ءبىر-اق ادام قالادى. مىنە، ما­عان كەلەتىن شاكىرتتەر دە – وسى 10 مىڭ ادام­نىڭ بىرەۋى عانا. بىرەۋگە ۇيرەتە­سىڭ، بىرەۋمەن عانا جۇمىس ىستەيسىڭ. ال، جالپى، جاڭا ايتىپ وتكەنىمدەي، قاراعان­دىداعى بۇركىت­شىلەردىڭ بارلىعىن مەن شاكىرتتەرىم دەپ ايتا الامىن. ولارعا بىلگەنىمدى ۇيرە­تۋدەن جا­لىققان ەمەسپىن.


نۇرمۇحاممەد مامىربەكوۆ،

«الاش ايناسى».

 

پىكىرلەر
رەداكتسيا تاڭداۋى
Серіктестер/Партнеры
Студия IMA - создание сайтов Доставка цветов Астана - Lova Buket