ماسكەۋدە قازاقستان ەلشىلىگىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى قازاقستاننىڭ وزەكتى مىندەتتەرى» اتتىقازاقستان حالقىنا جولداۋىنا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
كەزدەسۋدى اشقان قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى داۋرەن اباەۆ بۇل جولداۋدىڭ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ باستاماشىلىق ەتكەن اۋقىمدى ساياسي ترانسفورماتسيا جاعدايىندا جاريالانعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار، ول ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 35 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار ەكەنىن ەسكە سالدى. ەلشى جولداۋداعى تۇجىرىمدار قازاقستان دامۋىنىڭ الداعى كەسكىنى مەن باعىتتارىن، كەلەسى تاكتيكالىق ماقساتتارى مەن ستراتەگيالىق مىندەتتەرىن ايقىندايتىنىن باسا ايتتى.
رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى انتون رىباكوۆتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانۋى حالىقتىڭ پرەزيدەنتتىڭ ءورشىل رەفورمالىق باعىتىن قولدايتىنىن كورسەتتى. جولداۋعا قاتىستى پىكىر بىلدىرە وتىرىپ، ول ونىڭ جاسامپازدىق سيپاتىنا توقتالىپ، الداعى جىلدارى تەك ساياسي جانە قوعامدىق ينستيتۋتتاردى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جولدار مەن الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋعا باسىمدىق بەرىلەتىنىنە نازار اۋداردى.
رف ءسىم تمد ەلدەرىنىڭ ءۇشىنشى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر ستەرنيك اعىمداعى جىلدى قازاقستان ءۇشىن تاريحي جىل دەپ اتادى. «بيىلعى جىل اسا ماڭىزدى رەفەرەندۋمنىڭ، كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ، جاڭا پارلامەنتتىڭ جاساقتالۋىنىڭ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ مۇقيات تەكسەرىلگەن ستراتەگياسى نەگىزىندە بيلىكتىڭ بارلىق ەشەلوندارىنىڭ قايتا قۇرىلۋىنىڭ كۋاسى بولدى. جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆ بەدەلدى مەملەكەت باسشىسى، شوعىرلاندىرىلعان پارلامەنت جانە ءتيىمدى بيلىك ۆەرتيكالى جاعدايىندا رەسپۋبليكا دامۋىنىڭ الداعى باعدارىن ايقىنداپ بەردى»، – دەدى ديپلومات.
وسى تۇرعىدا رف سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى دميتري بيريچەۆسكي قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ترەندتەرىنىڭ، جەتىستىكتەرى مەن پروبلەمالارىنىڭ ورتاقتىعىنا توقتالدى. ء«بىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىمىز، كورشىلەستىگىمىز، تىعىز سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق بايلانىستارىمىز ەكى ەل ءۇشىن دە ءتيىمدى win-win جاعدايىنا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەدى ول. جولداۋدا قوزعالعان ينۆەستيتسيالىق رەسۋرستار ءۇشىن جاھاندىق باسەكەلەستىك ماسەلەسىنە توقتالا كەلە، ديپلومات قازاقستاندىق ارىپتەستەرىنىڭ بۇل سالاداعى جۇمىسىنا جوعارى باعا بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ $150-160 ملرد-تان استام سوماعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋداعى ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرىن ستاتيستيكا كورسەتىپ وتىر.
الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ساراپتامالىق ينستيتۋتىنىڭ حالىقارالىق جوبالار مەن باعدارلامالاردى ساراپتامالىق سۇيەمەلدەۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى الەكسەي ۆلاسوۆ جولداۋدىڭ نەگىزگى پارامەترلەرىنىڭ ىشىنەن «حالىق، ادىلدىك جانە شىنايىلىقتى» ءبولىپ كورسەتتى. «مەملەكەت پەن قوعامنىڭ الدىنا قويىلىپ وتىرعان ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ شىنايىلىعى - 2026 جىلعى جولداۋدى كوپتەگەن باسقا ستراتەگيالىق قۇجاتتاردان ەرەكشەلەندىرەتىن باستى بەلگى»، - دەدى ساراپشى. ول قازاقستان بيلىگى قوعامدىق كوڭىل-كۇيدى ءجىتى قاداعالاپ، سىن-قاتەرلەرگە دەر كەزىندە دەن قويىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى، بۇعان قۇجاتتىڭ ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك ءبولىمى دالەل بولا الادى.
تاقىرىپتى جالعاستىرا وتىرىپ، جۋرناليست ءارى جازۋشى لەونيد ملەچين قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋبليكاداعى جاعداي تۋرالى اقپاراتتى تەك رەسمي مالىمەتتەر مەن باياندامالاردان عانا المايتىنىن، سوندىقتان ادامنىڭ كۇندەلىكتى ومىردە كەزدەسەتىن بارلىق قيىندىقتارىن جاقسى تۇسىنەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
پرەزيدەنتتىك اكادەميانىڭ (رانحيگس) پرورەكتورى اندرەي مارگولين جوعارىدا ايتىلعاندارعا قازىرگى جولداۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى ونىڭ تەڭگەرىمدىلىگىندە ەكەنىن قوسىپ ءوتتى. «بۇل وتە ماڭىزدى، ويتكەنى تەڭگەرىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتپەيىنشە، ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ وڭاي بولمايدى»، – دەپ ءتۇسىندىردى عالىم. سونداي-اق ول جولداۋدىڭ ەگەمەندىكتى نىعايتۋ تۋرالى تەزيستەن باستالۋىن ماڭىزدى دەپ اتاپ ءوتتى، بۇل رەتتە ەگەمەندىك اۆتاركيا رەتىندە ەمەس، قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ، ءوزارا ءتيىمدى حالىقارالىق ەكونوميكالىق بايلانىستارعا ينتەگراتسيالانۋى رەتىندە تۇسىنىلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەندەي، ورنىقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت.
رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ قىتاي جانە قازىرگى ازيا ينستيتۋتىنىڭ ورتالىق ازيا زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى الەكساندرا پەرمينوۆا جولداۋدا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اسپەكتىلەرگە باسىمدىق بەرىلۋىن دۇرىس ءتاسىل دەپ اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ولارعا دەگەن سەنىم دەڭگەيى حالىقتىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ ساتتىلىگىنە بايلانىستى بولادى. ول جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تەك باستامالار كوتەرىپ، بولاشاق باعدارلاردى بەلگىلەپ قانا قويماي، ناقتى سىن-قاتەرلەر مەن وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى دا اشىق ايتقانىنا نازار اۋداردى.
«گەوەنەرگەتيكا» اناليتيكالىق ونلاين-جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بوريس مارتسينكەۆيچ بۇل جولعى جولداۋدىڭ ايرىقشا سيپاتتارىنىڭ ىشىنەن ونىڭ اۋقىمدىلىعى مەن كەڭدىگىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، يادرولىق مۇرانىڭ نە ەكەنىن ءوز تاجىريبەسىنەن جاقسى بىلەتىن قازاقستاننىڭ بەيبىت اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى شەشىمدى جان-جاقتى تارازىلاپ، سالماقتى قابىلداۋى ەرەكشە قۇرمەت تۋدىرادى.
«ەكونوميكا جوعارى مەكتەبى» عزۋ ازاماتتىق قوعامدى جانە كوممەرتسيالىق ەمەس سەكتوردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باس ساراپشىسى ۆياچەسلاۆ يۆانوۆ جولداۋدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭىنەن قامتىلاتىنىنا سەنىمدى. ول بۇل تاريحي قۇجاتتىڭ تاقىرىپتارى ديسسەرتاتسيالاردا ەسكەرىلەتىنىن جانە، اتاپ ايتقاندا، ءوزىنىڭ جوعارى وقۋ ورنىندا زەرتتەلەتىنىن ايتتى.
دوڭگەلەك ۇستەلدى قورىتىندىلاي كەلە، وعان قاتىسۋشىلار بۇل جولداۋدىڭ جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىن، قۇرىلتاي سايلاۋىن، حالىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋىن، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن جانە نەگىزگى بيلىك ورگاندارىنىڭ كادرلىق جاڭارۋىن قامتىعان ءبىر جىلدىق كەزەڭنىڭ قورىتىندىسى بولعانىن اتاپ ءوتتى. ساراپشىلار بۇل قۇجاتتىڭ سونىمەن قاتار العا قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋمەن بايلانىستى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن اشاتىنىنا نازار اۋداردى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بەلگىلەگەن ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ جونىندەگى شارالار ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
