فوتو: Facebook/ ولگا گۋميروۆا
جەتىسۋ وبلىسىندا ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر مەن تاريحي نىسانداردىڭ ساقتالۋىنا قاتىستى قوعامدا الاڭداۋشىلىق كۇشەيىپ وتىر. جۋرناليست ءارى پەتروگليفتەردى زەرتتەۋشى ولگا گۋميروۆا الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباسىندا تالدىقورعان ماڭىنداعى بىرنەشە اۋماقتا تاريحي مۇراعا قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى “ادىرنا”.
ونىڭ ايتۋىنشا، ورداكول ارحەولوگيالىق كەشەنىنىڭ اۋماعىندا قيىرشىق تاس وندىرەتىن كارەر اشۋ ارەكەتتەرى بايقالعان. اتالعان كەشەن رەسمي تۇردە تىركەلگەن تاريحي-مادەني نىسان سانالادى جانە ونىڭ قورعاۋ ايماقتارى بەكىتىلگەن. سوعان قاراماستان، كارەر جۇمىستارى ساق داۋىرىنە جاتاتىن قورعانداردىڭ ماڭىندا جۇرگىزىلمەك بولعان.
وقيعا ورنىنا تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى، ونىڭ ىشىندە دينا سەرىكوۆا باستاعان ماماندار بارعان. قوعام بەلسەندىلەرى بۇل ارەكەتتى زاڭ تالاپتارىن بۇزۋ دەپ باعالاپ وتىر. ولار نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىك جۇمىسشىلاردا ەمەس، ءتيىستى باقىلاۋ جۇرگىزۋى ءتيىس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا ەكەنىن ايتادى.
سونىمەن قاتار، كەربۇلاق جانە ەسكەلدى اۋداندارىندا گيدروەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ (گەس) قۇرىلىسى ارحەولوگيالىق ساراپتاماسىز باستالىپ كەتكەنى تۋرالى اقپارات تارادى. كوكسۋ وڭىرىندە دە جول سالۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانى حابارلاندى. كەي دەرەكتەرگە سايكەس، بۇل جۇمىستار جەرگىلىكتى اكىمدىك قۇرىلىمدارىن اينالىپ ءوتىپ ىسكە اسىرىلىپ جاتقان كورىنەدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، كوكسۋ وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىندا كوپتەگەن كونە وبالار، قورىمدار، ەجەلگى قونىستار مەن پەتروگليفتەر ورنالاسقان. سوندىقتان مۇنداي اۋماقتاردا كەز كەلگەن قۇرىلىس نەمەسە جەر قازۋ جۇمىستارى باستالماس بۇرىن تولىق ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
“كوكسۋدىڭ سول جاعالاۋىندا وبالار، كونە قونىستار، پەتروگليفتەر شوعىرلانعانىن وبلىستىق تا، اۋداندىق تا اكىمدىكتەر جاقسى بىلەدى. مۇنداي جەردە تولىققاندى ارحەولوگيالىق ساراپتاماسىز قۇرىلىس باستاۋعا بولمايدى. بىراق، شاماسى، ماڭگۇرتتىك ۆيرۋسى بۇل قۇرىلىمدارعا دا ەنىپ، وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ءىرىپ-ءشىرۋى، اتا-بابادان بەزىنۋ باستالعان سياقتى.
بۇل جەردە الەمدىك ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەر ورنالاسقان. بىراق كەيبىر شەنەۋنىكتەر مەن بيزنەس وكىلدەرىنە ءبارىبىر!
وسى وڭىردەگى XVIII عاسىرداعى قازاق قورىمدارىندا جوڭعارلارعا قارسى جەر قورعاعان باتىرلار جەرلەنگەن. اكىمدىكتەردەن بىرەۋ شىعىپ، جالايىر باتىرلارىنىڭ بەيىتتەرىن قانداي قارجى ءۇشىن جانە كىمنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جەرمەن-جەكسەن ەتپەك ەكەنىن اشىق ايتار ما ەكەن دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ونى ايتۋعا بىرەۋدىڭ باتىلى جەتە مە؟
كەيبىر ادامدار ءۇشىن اقشا قايدا بولسا – وتان دا سوندا سياقتى. ءبىر وڭىردە ار-ۇياتتان جۇرداي وسىنشاما ادامنىڭ جينالۋى — راسىمەن دە جەتىسۋداعى ءبىر انوماليا سەكىلدى»، دەپ جازلى ولگا گۋميروۆا.
ازىرگە وبلىس اكىمدىگى مەن جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا رەسمي مالىمدەمە جاساعان جوق. الايدا قوعام وكىلدەرى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ تالاپتارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن جانە بارلىق قۇرىلىس جوبالارىنىڭ زاڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋىن تالاپ ەتۋدە.
