İlliustrasiia Jİ kömegımen jasaldy.
Bügın, 31 mamyr – Saiasi quǧyn-sürgın jäne Aşarşylyq qūrbandaryn eske alu künı. Būl – halqymyzdyŋ ötken ǧasyrdaǧy eŋ qasırettı kezeŋderın eske alyp, jazyqsyz qūrban bolǧan milliondaǧan jannyŋ ruhyna taǧzym etetın Ūlttyq aza künı.
Būl kün Qazaqstanda 1997 jyly arnaiy jarlyqpen bekıtılıp, sodan berı jyl saiyn atalyp ötıp keledı. Onyŋ basty maqsaty – totalitarlyq jüienıŋ qūrbandaryn ūmytpau, tarihi ädılettılıktı qalpyna keltıru jäne keler ūrpaqtyŋ jadynda sol zūlmat jyldardyŋ şyndyǧyn saqtau.
HH ǧasyrdyŋ alǧaşqy jartysynda qazaq halqy būryn-soŋdy bolmaǧan demografiialyq jäne ruhani apattardy bastan ötkerdı. 1921–1922 jäne 1931–1933 jyldardaǧy alapat Aşarşylyq milliondaǧan adamnyŋ ömırın jalmady. Tarihşylardyŋ zertteulerıne säikes, qazaq halqynyŋ edäuır bölıgı aştyqtan qaza tauyp, jüzdegen myŋ adam tuǧan jerın tastap, şetelge bosuǧa mäjbür boldy. Äsırese 1931–1933 jyldardaǧy Aşarşylyq küştep ūjymdastyru saiasatynyŋ auyr saldary retınde tarihta qaldy.
Aşarşylyq qazaq halqynyŋ sanyna ǧana emes, ūlttyŋ äleumettık qūrylymyna, mädeni damuyna jäne tarihi jadyna orny tolmas zardap äkeldı. Keibır derekter boiynşa, qazaq halqy öz sanynyŋ jartysyna juyǧynan aiyrylǧan. Sondyqtan Aşarşylyq taqyryby bügınge deiın zerttelıp, onyŋ naqty qūrbandarynyŋ sany älı de ǧylymi tūrǧyda zerdelenıp keledı.
Qazaq dalasyna tüsken taǧy bır auyr näubet – saiasi quǧyn-sürgın boldy. Keŋestık bilık jyldarynda myŋdaǧan adam «halyq jauy», «ūltşyl», «senımsız element» degen jalǧan aiyptarmen tūtqyndalyp, atyldy nemese lagerlerge aidaldy. Resmi derekter boiynşa, Qazaqstanda 100 myŋnan astam adam quǧyn-sürgınge ūşyrap, olardyŋ şamamen 25 myŋy atu jazasyna kesılgen.
Sol jyldary Qazaqstan aumaǧynda QarLag, ALJİR, StepLag siiaqty ırı jazalau lagerlerı qūryldy. Quǧyn-sürgın kezeŋınde Keŋes Odaǧynyŋ är tükpırınen milliondaǧan adam Qazaqstanǧa jer audaryldy. Qazaq jerı sol qiyn kezeŋde taǧdyr tälkegıne tüsken köptegen halyqqa pana boldy.
Zūlmat jyldardyŋ qūrbandary qatarynda qazaqtyŋ bırtuar ūldary men qyzdary boldy. Älihan Bökeihan, Ahmet Baitūrsynūly, Mırjaqyp Dulatūly, Mūhamedjan Tynyşbaev, Tūrar Rysqūlov, Maǧjan Jūmabaev, Säken Seifullin, Iliias Jansügırov, Beiımbet Mailin, Sanjar Asfendiiarov syndy memleket jäne qoǧam qairatkerlerı, ǧalymdar men qalamgerler jazyqsyz jazalandy. Olar ūlttyŋ azattyǧy, bılımı men bolaşaǧy üşın qyzmet ettı, alaida totalitarlyq jüienıŋ qūrbanyna ainaldy.
Täuelsızdık jyldary tarihi ädılettılıktı qalpyna keltıru baǧytynda maŋyzdy jūmystar atqaryldy. 1993 jyly «Jappai saiasi quǧyn-sürgın qūrbandaryn aqtau turaly» zaŋ qabyldandy. Keiıngı jyldary myŋdaǧan azamattyŋ esımı aqtalyp, arhiv qūjattary zerttele bastady. Bügınde Saiasi quǧyn-sürgın qūrbandaryn tolyq aqtau jönındegı memlekettık komissiianyŋ jūmysy jalǧasuda.
31 mamyr – jai ǧana tarihi data emes. Būl kün – ötkenge taǧzym etu, joǧaltqanymyzdy eske alu, täuelsızdıktıŋ qadırın sezınu künı. Milliondaǧan adamnyŋ taǧdyryna ainalǧan qasıret eşqaşan ūmytylmauy tiıs.
Ūlttyq jady – ūlttyŋ ruhani tıregı. Sondyqtan Aşarşylyq pen saiasi quǧyn-sürgın qūrbandaryn eske alu – tarih aldyndaǧy ǧana emes, bolaşaq ūrpaq aldyndaǧy da qasiettı boryş.
